Brontekst bekijken van Portaal (gebouw)

[[Bestand:Reims Cathedral, exterior (7).jpg|thumb|200px|right|Hoofdportaal van de [[kathedraal van Reims]]]]
Een '''portaal''' (van het Latijn ''porta'' - deur, poort) is een architectonisch sterk benadrukte ingang van een groot, meestal publiek gebouw zoals een tempel, kerk of [[gerechtsgebouw|gerechtshof]].

Een indrukwekkend portaal geldt als statussymbool van een gebouw. Hoe gewichtiger de functie of de [[bouwheer]], hoe groter en rijker het portaal werd uitgebouwd en versierd. Bij [[kerk (gebouw)|kerkgebouwen]] heeft het portaal als overgangsgebied tussen de buiten- en binnenruimte soms ook andere functies. Zo vonden in sommige kerkportalen in de middeleeuwen rechtszittingen plaats (zie [[Bergportaal#Rechtsplaats]]). Ook was en is het een geliefkoosde plek voor [[bedelaar]]s en [[dakloze]]n. Sommige grotere kerken, zoals [[Kathedraal|kathedralen]] of [[bedevaart]]kerken, tellen meerdere portalen, waarbij het centrale westportaal meestal de voornaamste toegang vormt; de zijportalen zijn dan over het algemeen kleiner en minder rijkversierd.

In de [[Romaanse architectuur|romaanse]] periode, maar vooral in de [[Gotiek (bouwkunst)|gotiek]], werden portalen uitbundig versierd met beeldhouwwerk, waarbij het beeldprogramma tevens een educatieve functie had. Veel voorkomende thema's zijn de ''[[Majestas Domini]]'' of de [[Maria-Tenhemelopneming|verheerlijking van Maria]]. De meeste gebeeldhouwde portalen bevatten één of meerdere [[Reliëf (beeldhouwkunst)|reliëfvoorstellingen]] in een [[timpaan]] boven de centrale toegangspoort. Daaromheen bevinden zich rond- of spitsbogige [[archivolt]]en, meestal bestaande uit gestapelde heiligenbeelden. Grotere portalen hebben soms gebeeldhouwde zijwanden en worden aan de buitenkant afgesloten door een hekwerk of een extra poort, waardoor in feite een afgesloten ruimte is ontstaan.

In de [[Renaissancearchitectuur|renaissance-]] en [[barokarchitectuur]] werden het gebeeldhouwde timpaan en de archivolten vervangen door classicistische bouwelementen, zoals [[Zuil (bouwkunde)|zuilen]], [[pilaster]]s, [[Architraaf|architraven]] en [[Fronton (bouwkunde)|frontons]].
<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:2016-Maastricht, St Servaasklooster, westportaal 02.jpg|[[Kruisgang van de Sint-Servaasbasiliek#Westportaal|Romaans westportaal Sint-Servaasbasiliek]], Maastricht
Bestand:SintjandenboschSouthPortal.jpg|Gotisch zuidportaal, [[Sint-Janskathedraal ('s-Hertogenbosch)|Sint-Janskathedraal]], Den Bosch
Bestand:LIEGE Eglise Saint-Jacques (1 - 2012).jpg|(Deels) renaissanceportaal [[Sint-Jacobskerk (Luik)|Sint-Jacobskerk]], Luik
Bestand:Sint-Truiden Abdij Portaal 1.jpg|[[Abdij van Sint-Truiden#Portaal|Barokportaal abdij van Sint-Truiden]]
</gallery>

== Zie ook ==
*[[Portiek]]
*[[Narthex]]
*[[Bergportaal]]

[[Categorie:Bouwkundig onderdeel]]