https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=%27s_Gravenmoer's Gravenmoer - Bewerkingsoverzicht2026-04-27T15:49:23ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=%27s_Gravenmoer&diff=153809&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"2024-11-23T18:34:03Z<p>Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox plaats in Nederland<br />
| naam = {{nowrap|'s Gravenmoer}}<br />
| kaart = {{maplink|type=shape-inverse|zoom=12|frame=yes|plain=yes|stroke-width=1|frame-align=center|stroke-color=#ff0000|fill=#444444|fill-opacity=0.1}}<br />
| bestandsnaam vlag = 's Gravenmoer vlag.svg<br />
| bestandsnaam wapen = 's Gravenmoer wapen.svg<br />
| vlagartikel = Vlag van 's Gravenmoer<br />
| wapenartikel = Wapen van 's Gravenmoer<br />
| provincie = {{NL-vlag|Noord-Brabant}}<br />
| gemeente = {{NL-vlag|Dongen}}<br />
| cbs = 076602<br />
| woonplaatsartikel = Lijst van woonplaatsen in Noord-Brabant#Dongen<br />
| woonplaatscode = 2800<br />
| WOZ-waarde = {{Statistiek woonplaats Nederland WOZ-waarde|2800}}<br />
| datum WOZ-waarde = {{Statistiek woonplaats Nederland WOZ-waarde||TXT=Year}}<br />
| netnummer = 0162<br />
| postcode = 5109<br />
| km2 = 5,24<br />
| lat_deg = 51<br />
| lat_min = 39<br />
| lat_sec = 31<br />
| lon_deg = 4<br />
| lon_min = 56<br />
| lon_sec = 28<br />
| detailkaart = <br />
| detailkaartbijschrift = <br />
}}<br />
[[Bestand:Martinuskerk P1070377.jpg|thumb|250px|[[Martinuskerk ('s Gravenmoer)|Martinuskerk]]]]<br />
[[Bestand:'s Gravenmoer P1070381.jpg|thumb|Voormalig raadhuis]]<br />
''' 's Gravenmoer''' is een dorp in de gemeente [[Dongen (gemeente)|Dongen]], in de [[Nederland]]se [[provincie]] [[Noord-Brabant]]. Het dorp heeft {{Statistiek woonplaats Nederland inwoners|2800}} inwoners ({{Statistiek woonplaats Nederland inwoners|TXT=Year}}). Het dorp is onderdeel van [[De Langstraat]].<br />
<br />
== Toponymie ==<br />
De naam van het dorp is afgeleid van ''moer'', een [[veen (grondsoort)|veengebied]] dat in dit geval eigendom was van de [[Graafschap Holland|graaf van Holland]].<br />
<br />
De naam wordt als 's&nbsp;Gravenmoer, dus zonder [[koppelteken]], geschreven, in tegenstelling tot vergelijkbare namen als [[Den Haag|'s-Gravenhage]] en [['s-Hertogenbosch]].<ref>[https://taaladvies.net/taal/advies/vraag/1203/ Taaluniversum]. [https://web.archive.org/web/20210518022239/https://taaladvies.net/taal/advies/vraag/1203/ Gearchiveerd] op 18 mei 2021.</ref> Taaltechnisch gezien is het koppelteken niet correct. Opvallend genoeg wordt de nabijgelegen [['s-Gravenmoerse Vaart]] wel met koppelteken geschreven.<br />
== Geschiedenis ==<br />
* 's Gravenmoer wordt voor het eerst vermeld in 1293.<ref>{{Citeer web |url=https://www.heemkunde-sgravenmoer.nl/ |titel=Heemkundekring "Des Graven Moer" |auteur= |uitgever= |datum= |bezochtdatum=25 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201022112357/http://heemkunde-sgravenmoer.nl/|archiefdatum=2020-10-22|dodeurl=nee}}</ref> Het is ontstaan als [[veenkolonie]] en hoorde oorspronkelijk bij het [[Graafschap Holland]] dat een gedeelte van het gebied ten zuiden van de rivier de [[Maas]] in bezit had. In het bewuste jaar gaf graaf [[Floris V van Holland]] ''vijftien hoeven wilderten in den Groten Ham'' aan [[Steven van Waalwijk]]. In 1326 sprak men van ''vijftien hoeven venes, legghende in Sgraven moer''. Samen met [[Roosendaal]] wordt 's&nbsp;Gravenmoer genoemd als oudste veenkolonie van Nederland. Er lag een turfvaart, die echter in de loop van de 15e eeuw verzandde, waarna in de 16e eeuw de [['s-Gravenmoerse Vaart]] werd gegraven.<br />
* Van het begin af aan was 's&nbsp;Gravenmoer een schippersplaats, waar gehandeld werd in [[turf (brandstof)|turf]], [[stro]] en [[rijshout]]. Uiteindelijk kwam aan de [[Vervening|turfwinning]] en later ook aan de scheepvaart een einde. In 1950 werd de haven gedempt.<br />
* In 1421 werd het dorp tijdens de [[Sint-Elisabethsvloed (1421)|Sint-Elisabethsvloed]] zwaar getroffen.<br />
* In de zestiende eeuw kwam het dorp via de contacten die de schippers hadden, in aanraking met de [[Reformatie]] en werd het gewonnen voor de "nije leer". In 1610 werd een [[predikant]] aangesteld.<ref>[https://www.hervormdsgravenmoer.nl/kerkraad/predikanten-overzicht/ Predikanten Hervormde Gemeente ’s Gravenmoer (opgericht 1610)]. [https://web.archive.org/web/20230924045502/https://www.hervormdsgravenmoer.nl/kerkraad/predikanten-overzicht/ Gearchiveerd] op 24 september 2023.</ref> De eeuwen daarna bleef 's&nbsp;Gravenmoer een [[protestantisme|protestantse]] [[enclave]] in een [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] streek.<br />
* Gedurende de [[Tachtigjarige Oorlog]] probeerde het dorp aansluiting te vinden bij [[Staats-Brabant|Brabant]], maar het werd in 1734 bij [[Holland#Gewest Holland|Holland]] gevoegd. In 1814, na de [[Napoleontische tijd|Franse tijd]], werd het dorp definitief bij de nieuw gevormde provincie [[Noord-Brabant]] gevoegd. Tot 1997 vormde 's&nbsp;Gravenmoer een zelfstandige gemeente, waarna het bij Dongen werd gevoegd.<br />
<br />
== Bezienswaardigheden ==<br />
* [[Martinuskerk ('s Gravenmoer)|Martinuskerk]], de hervormde kerk van 's Gravenmoer<br />
* [[Gereformeerde kerk ('s Gravenmoer)|Gereformeerde kerk]], aan de Vaartweg<br />
* Een aantal ''boerderijen'', waaronder enkele van het Langstraatse type, zoals:<br />
** ''Waspikseweg 15'', met [[trapgevel]], uit 1664<br />
** ''Hoofdstraat 16'', uit 1686<br />
** ''Hoofdstraat 50'', Huis Vredelust, uit 1800. De kelders van deze voormalige boerderij stammen vermoedelijk uit de 17<sup>e</sup> eeuw en hebben [[gordelboog|gordelbogen]] en [[graatgewelf|graatgewelven]].<br />
** ''Hoofdstraat 72'' is een boerderij die mogelijk uit de 17<sup>e</sup> eeuw stamt. Ze werd in de 18<sup>e</sup> en 19e eeuw verbouwd en het woongedeelte heeft [[tuitgevel]]s.<br />
* ''Voormalige dorpsschool'', aan de Hoofdstraat 4, uit 1872.<br />
* ''Voormalig raadhuis'', aan de Hoofdstraat 8, uit 1909. In [[jugendstil]]-achtige stijl, met een torentje.<br />
* ''Pastorie'', aan de Hoofdstraat 2, uit 1681.<br />
* Voor verdere bezienswaardigheden, zie [['s-Gravenmoerse Vaart]].<br />
Zie ook:<br />
* [[Lijst van rijksmonumenten in 's Gravenmoer]]<br />
* [[Lijst van gemeentelijke monumenten in 's Gravenmoer]]<br />
<br />
== Natuur en landschap ==<br />
's Gravenmoer, gelegen in De Langstraat, is een van de weinige plaatsen in westelijk Noord-Brabant die nog veengebied aan de oppervlakte kent, omdat de plaats, in tegenstelling tot meer noordelijk gelegen plaatsen, niet zodanig overstroomd is dat er zich een kleilaag op het veen heeft gevormd. Daarom bleek de grond geschikt voor tuinbouw. Het [[slagenlandschap]], volgens welk principe het veen werd ontgonnen, is hier en daar te herkennen.<br />
<br />
Direct ten westen van 's Gravenmoer stroomt de [[Donge]], die tevens de gemeentegrens vormt. Langs de Donge liggen een aantal kleinere natuurgebiedjes. Ook in de kom van 's Gravenmoer ligt een parkje tussen de Martinuskerk en de Donge.<br />
<br />
Ten zuiden van 's Gravenmoer ligt de ''Hoge Dijk'', die vroeger de grens tussen de [[Baronie van Breda]] en het [[Graafschap Holland]] vormde.<br />
<br />
== Nabijgelegen kernen ==<br />
* [[Dongen (plaats)|Dongen]]<br />
* [[Oosteind (Oosterhout)|Oosteind]]<br />
* [[Raamsdonk]]<br />
* [[Waspik]]<br />
* [[Klein-Dongen]]<br />
* [[Capelle (Noord-Brabant)|'s-Grevelduin-Capelle]]<br />
<br />
== Geboren ==<br />
* [[Wim Aalders]], theoloog<br />
* [[Laurens van Kuik]], onderwijzer en kunstschilder<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Lijst van burgemeesters van 's Gravenmoer]]<br />
* [[VV ONI]], een voetbalvereniging uit 's Gravenmoer<br />
<br />
== Externe links ==<br />
{{Commonscatklein}}<br />
* [https://web.archive.org/web/20110123105735/http://www.regionaalarchieftilburg.nl/index.php?Itemid=144&id=78&option=com_content&task=view Regionaal Archief Tilburg - beheert de archieven van de voormalige gemeente 's&nbsp;Gravenmoer]<br />
* [https://www.hervormdsgravenmoer.nl/kerkraad/predikanten-overzicht/ Lijst van hervormde predikanten van 's Gravenmoer]<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
{{Navigatie gemeente Dongen}}<br />
{{Coor title dms|51|39|31|N|4|56|28|E|type:city_scale:12500_region:NL}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Gravenmoer}}<br />
[[Categorie:Dongen]][[Categorie:Plaats in Noord-Brabant]][[Categorie:Voormalige gemeente in Noord-Brabant]]</div>Colani