Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17^e"

2024-11-23T16:51:45Z

Tekst vervangen - "17e" door "17<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Nivelles JPG00 (1).jpg|thumb|Nijvel: Sint-Gertrudiskerk, voormalige abdijkerk]]
De '''Abdij van Nijvel''' is een voormalige vrouwenabdij in het [[Waals-Brabant]]se [[Nijvel]]. De abdij werd gesticht in 640 door de [[Pepiniden]] en werd afgeschaft na de [[Franse Revolutie]]. De [[Sint-Gertrudiskerk (Nijvel)|Sint-Gertrudiskerk]] in Nijvel is de voormalige abdijkerk.

== Geschiedenis ==
De eerste halve eeuw van het bestaan van de abdij is goed gedocumenteerd. De abdij werd gesticht in [[640]] door [[Amandus van Maastricht|Sint-Amandus]] <ref>{{Citeer boek|titel=Geschiedenis van Brabant : van het hertogdom tot heden, pag. 53|medeauteurs=Van Uytven, R. (Raymond), 1933-, Van den Abeele, Andries, 1935-, Oudheusden, Jan van (J.A.F.M.), 1949-|url=https://www.worldcat.org/oclc/783219438|uitgever=Waanders|plaats=Zwolle|datum=cop. 2004|ISBN=90-8526-101-5}}</ref> en Itta of [[Ida van Nijvel]], de weduwe van [[Pepijn van Landen]] en haar dochter [[Gertrudis van Nijvel]], de eerste [[Abt (abdij)|abdis]]. Deze stichting had ook als doel de familiale bezittingen te bewaren en de machtspositie van beide vrouwen te consolideren. De abdij lag in een groot domein en ook na hun dood bleef het klooster in handen van de [[Pepiniden]].

De abdij werd in 650 of 651 een [[dubbelklooster]] (waar twee gemeenschappen woonden: een voor mannen en een voor vrouwen). Dit gebeurde na de komst van een groep Ierse monniken onder leiding van [[Foillan]]. Zij werden opgevangen door Gertrudis en Ida. Een deel van de monniken kon een eigen abdij stichten in [[Fosses-la-Ville]] op een domein van de Pepiniden. Een ander deel bleef in Nijvel en elke gemeenschap kreeg een eigen kerk. Bij de dood van Gertrudis werd zij al snel als heilige vereerd. <ref>{{fr}} Alain Dierkens in Patrick Périn, L'art mérovingien, permanences et innovations, Feuillets de la cathédrale de Liège, 25-26, 1996, p. 10</ref>

Vast staat dat het zeker vanaf 877 een vrouwenstift was. <ref>{{de}} {{Aut|Schilp, Thomas}} (1998) ''Norm und Wirklichkeit religiöser Frauengemeinschaften im Frühmittelalter. Die Institutio sanctimonialium Aquisgransensis des Jahres 816 und die Problematik der Verfassung von Frauenkommunitäten'', p. 154, (Veröffentlichungen des Max-Planck-Institus für Geschichte (Göttingen)</ref> In de [[huwelijksoorkonde van keizerin Theophanu]] wordt de abdij genoemd als onderdeel uitmakend van de door [[keizer Otto II]] gedane schenking aan de [[Byzantijnse Rijk|Byzantijnse]] prinses [[Theophanu]]. Bij de plaatsen [[Walcheren]], [[Wichelen]] en de Abdij van Nijvel horen dan gezamenlijk volgens de oorkonde 14.000 boerderijen.

Tijdens de hoge middeleeuwen stond de [[benedictijnen]]abdij van Nijvel als [[rijksabdij]] rechtstreeks onder het gezag van de Duitse keizer. In de loop van de 11e eeuw ging de voogdij over aan de graven van Leuven, voorvaderen van de [[hertogdom Brabant|hertogen van Brabant]].
In 1795, na de [[Franse Revolutie]], werd de abdij, evenals de titel van de abdis opgeheven.

== Archeologisch onderzoek ==
Deze abdij is een van de weinige uit de [[Merovingen|Merovingische]] tijd waarvan de [[topografie]] door archeologen is onderzocht. Hierbij kwam aan het licht dat er drie kerken aanwezig waren, elk georiënteerd op het oosten maar met elk hun eigen functie:
* de Onze-Lieve-Vrouwekerk, centraal gelegen, waarin liturgische diensten werden gehouden van het vrouwenklooster. Deze relatief grote had een schip met drie beuken waarvan de middelste 14 op 6 meter mat. Het koor met abside had een diameter van 5,5 meter.
* de Sint-Pauluskerk, ten noorden, voor de diensten van het mannenklooster. Het schip van deze kerk bestond uit één beuk van 10 op 7 meter en het rechthoekige koor mat 3 op 3,5 meter.
* de Sint-Petruskerk, een kleine zaalkerk van 23 op 6,8 meter, ten zuiden, zonder koor en gebouwd als grafkerk. Nadat Gertrudis hier werd begraven verdrong haar verering die van Petrus en kreeg de crypte geen nieuwe begrafenissen. Deze kerk ligt aan de basis van de grote romaanse basiliek, de huidige [[Sint-Gertrudiskerk (Nijvel)|Sint-Gertrudiskerk]]

== Lijst van de abdissen ==
De abdissen hadden de religieuze en politieke leiding over Nijvel, de stad die rond hun abdij was gegroeid: <ref>{{fr}} {{aut|François Lemaire}} (1848), ''Notice historique sur la ville de Nivelles, et sur les abbesses qui l'ont successivement gouvernée depuis sa fondation jusqu‛à la dissolution de son chapitre'' - [http://books.google.be/books?id=e4Y6AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=nl#v=onepage&q&f=false Lees op Google Books]. [https://web.archive.org/web/20141211141553/http://books.google.be/books?id=e4Y6AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=nl#v=onepage&q&f=false Gearchiveerd] op 1 december 2021.</ref>
{{Kolommen
| Kolom1=
* 644–658: [[Gertrudis van Nijvel]] († 17 maart 659)
* 658–669: [[Wilfetrudis van Nijvel]] († 23 november 669)
* 670–???: Agnes I
* ???–???: Dominique
* ???–???: Egburge
* ???–???: Rotrude
* ???–???: Iduberge
* 877–???: Tauperge
* 887–907: [[Gisela van Lotharingen]] (ook Gisela van Nijvel of Gisla), † 907, dochter van koning [[Lotharius van Frankrijk|Lotharius van West-Francië]] en tevens abdis van [[Fosses-la-Ville|Fosses]] ([[Karolingen]])
* 966–???: Adalbertine
* ???–???: [[Mathilde van Ringelheim]] († 968), lekenabdis en echtgenote van koning [[Hendrik de Vogelaar]] ([[Immedingen]])
* 992–1025: Oda I
*1025–????: Adelheid, † 1011, dochter van Paltsgraaf [[Ezzo van Lotharingen]] ([[Ezzonen]])
*1046/49–?: Richenza I, dochter van [[Herman van Lotharingen|Herman de Zwakke]], Paltsgraaf van Lotharingen (Ezzonen)
*1070–????: Ide
| Kolom2=
*1073–1112: Richenza II
*1126–1150: Oda II
*1150–????: Oda III
*1158–????: Oda IV
*1161–1178: Ade
*1182–????: Bertha I
*1183–1209: Bertha II
*1218–1225: Hedwidis
*1227–????: Idulberge
*1230–1265: Oda V van Lays
*1267–1280: Elisabeth I van Brugelette
*1281–1293: Elisabeth II van Bierbais
*1293–1340: Iolande van Steyne (of Heyne)
*1340–1341: Elisabeth III de Gavre
*1341–1351: Elisabeth IV de Liedekercke
*1351–1380: Mathilde de Leeuwenberg
*1380–1386: Aleide II de Ligne
| Kolom3=
*1386–1417: Catherine van Halewyn (de Halluwin)
*1417–1423: Isa(belle) II de Franckenberg
*1423–1441: Christine van Franckenberg
*1441–1449: Agnes I van Franckenberg
*1449–1462: Marguerite I d'Escornay
*1462–1474: Agnes II van Franckenberg
*1474–1490: Marguerite II van Hauchin
*1490–1494: Guillelme van Franckenberg
*1494–1520: [[Isabeau de Herzelle]]
*1520–1522: Marguerite III d'Esne
*1522–1548: Adrienne I de St.-Omer
*1548–1549: Adrienne II de Morbecq
*1549–1561: Marguerite IV d'Estourmel
*1561–1569: Marguerite V de Noyelle
*1569–1601: Marie I van Hoensbroek
*1601–1604: Anne-Marguerite de Namur
*1604–1623: Marguerite VI de Haynin
*1623–1630: Isabelle II de Schouteete van Zuylen
*1630–1654: Adrienne III de Lannoy
*1654–1668: Elisabeth VI d'Oyenbrugge
}}

Tijdens 17<sup>e</sup> eeuw kregen de abdissen van [[Nijvel]] de titel van [[abdijvorstendom|prinses of vorstin]] van het [[Heilig Roomse Rijk]]:
*1668-1705: Madeleine-Thérèse de Noyelle
*1705-1724: Maria-Françoise de Berghes ([[Van Glymes|Huis Glymes]])
*1724-1743: Caroline (Charlotte) de Berlaimont
*1743-1774: [[Ursule-Antoinette de Berlo de Frandouaire]]
*1774-1795: Marie-Félicité-Philippine Vandernoot

== Zie ook ==
*[[Sint-Gertrudiskerk (Nijvel)]]

== Literatuur ==
*Jean-Jacques Hoebanx, ''L'abbaye de Nivelles, des origines au XIV siècle'', 1952, 511 p.
{{Appendix|1=Referenties|2=
{{References}}
}}

{{Coor title dms|50|35|50.64|N|4|19|24.02|E|type:landmark}}

[[Categorie:Klooster in Waals-Brabant|Nijvel]][[Categorie:Bouwwerk in Nijvel]][[Categorie:Benedictijnenabdij in België|Nijvel]][[Categorie:Voormalig klooster in Wallonië]][[Categorie:Rijksabdij|Nijvel]][[Categorie:Hertogdom Brabant]]

Abdij van Nijvel - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17e"

Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17^e"