https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Abraham_TuschinskiAbraham Tuschinski - Bewerkingsoverzicht2026-04-26T08:38:23ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Abraham_Tuschinski&diff=187969&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2026-03-15T10:22:27Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox ondernemer<br />
| naam = Abraham Tuschinski<br />
| geboorteplaats = [[Brzeziny (stad)|Brzeziny]]<br />
| geboortedatum = [[4 mei]] [[1886]]<br />
| geboorteland = [[Polen]]<br />
| overlijddatum = [[17 september]] [[1942]]<br />
| overlijdensplaats = Concentratiekamp [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]]<br />
| landvanoverlijden = [[Polen]]<br />
| beroep = Bioscoopexploitant<br />
| volledigenaam = Abraham Icek Tuschinski<br />
}}<br />
[[Bestand:Tuschinski Theater Amsterdam-msu-9124-.jpg|miniatuur|rechtop|[[Koninklijk Theater Tuschinski]] in Amsterdam]]<br />
'''Abraham Icek Tuschinski''' ([[Pools]]: '''Tuszyński''') ([[Brzeziny (stad)|Brzeziny]], [[14 mei]] [[1886]] – [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]], [[17 september]] [[1942]]) was een vermaard [[Joden|Joods]]-[[Polen|Pools]]-[[Nederland]]se bioscoopexploitant, en slachtoffer van de [[Holocaust]]. Hij is de oprichter van de Tuschinski-theaters.<br />
<br />
==Biografie==<br />
Tuschinski werd in 1886 geboren in [[Brzeziny (stad)|Brzeziny]], een stad in het [[woiwodschap Łódź]]. Hij besloot in 1904 samen met zijn vrouw te [[emigratie|emigreren]] naar de [[Verenigde Staten]] om zich daar als [[kleermaker]] te vestigen.<ref>{{citeer web|url=https://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn3/tuschinski|titel=TUSCHINSKI, Abram Icek (1886-1942)|werk=Huygens ING|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211104200657/https://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn3/tuschinski|archiefdatum=4 november 2021|dodeurl=nee}}</ref> Zoals gebruikelijk onder [[Oost-Europa|Oost-Europese]] emigranten, wilde hij vertrekken vanuit de [[haven van Rotterdam]] waar de overtocht goedkoper was dan in [[Engeland|Engelse]] of [[Frankrijk|Franse]] havens. Terwijl Tuschinski wachtte op het vertrek van het schip dat hem naar [[New York (stad)|New York]] zou brengen, werkte hij aanvankelijk als [[vest (kleding)|vest]]enmaker. Ook stichtte hij, samen met zijn vrouw [[Mariem Ehrlich]], Hotel Polski. Hij werd hiertoe gemotiveerd omdat de vele emigrantenpensions die hij aantrof geëxploiteerd werden door lieden die geen rekening hielden met joodse regels.<ref name=":0">{{citeer web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2021/10/13/100-jaar-het-grootste-van-het-grootste-a4061697|titel=Tuschinski: 100 jaar ‘het grootste van het grootste’|bezochtdatum=2021-11-18|auteur=Henk van Gelder|datum=2021-10-13|werk=NRC Handelsblad|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211027122317/https://www.nrc.nl/nieuws/2021/10/13/100-jaar-het-grootste-van-het-grootste-a4061697|archiefdatum=27 oktober 2021|dodeurl=nee}}</ref><br />
<br />
In [[1911]] opende hij zijn eerste van zijn vier [[Rotterdam]]se bioscopen: [[Thalia (Rotterdam)|Thalia]]. In 1913 werd hij bedrijfsleider van [[Cinema Royal (Rotterdam)|Cinema Royal]], dat hij het volgend jaar overnam van [[Jean Desmet]]. Daarna volgden nog [[Scala (Kruiskade)|Scala]] en Olympia. Tien jaar later, op [[28 oktober]] [[1921]], opende hij aan de [[Reguliersbreestraat]] in [[Amsterdam]] zijn beroemdste bioscoop, ''[[Koninklijk Theater Tuschinski|Theater Tuschinski]]''.<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2403473-100-jarige-amsterdamse-bioscoop-tuschinski-is-vanaf-nu-koninklijk|titel=100-jarige Amsterdamse bioscoop Tuschinski is vanaf nu koninklijk|bezochtdatum=2021-11-18|datum=2021-10-29|werk=NOS|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211115101803/https://nos.nl/artikel/2403473-100-jarige-amsterdamse-bioscoop-tuschinski-is-vanaf-nu-koninklijk|archiefdatum=15 november 2021|dodeurl=nee}}</ref> Theater Tuschinski werd gebouwd in verschillende stijlen: [[Amsterdamse School (bouwstijl)|Amsterdamse School]], [[jugendstil]] en [[art deco]]. In 1923 opende Abraham zijn meest luxe Rotterdamse bioscoop: het [[Grand Theatre Pompenburg|Grand Theatre]].<br />
<br />
In 1927 werd op initiatief van Abraham Tuschinski en zijn zwager Herman Gerschtanowitz (1887-1942; de overgrootvader van [[Winston Gerschtanowitz]]) door de toenmalige Bioscoopbond de stichting [[Stichting Bio Kinderrevalidatie|Bio-Vacantieoord]] opgericht. De stichting collecteerde tot in de jaren 90 in alle Nederlandse bioscopen. In 1928 opende hij in de [[Kalverstraat]] in Amsterdam het Roxy-theater. Tijdens het [[bombardement op Rotterdam]] op 14 mei 1940 verloor Abraham al zijn Rotterdamse bioscopen.<ref>{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/gs-b1f4b752|titel=Rotterdam herdenkt het bombardement met eerbetoon aan Tuschinski|bezochtdatum=2021-11-18|auteur=Meindert van der Kaaij|datum=2018-05-14|werk=Trouw|taal=}}</ref> Theater Tuschinski in Amsterdam kwam in Duitse handen en kreeg de (niet-Joodse) naam Tivoli.<br />
<br />
Tuschinski is tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] op [[1 juli]] [[1942]] naar [[Kamp Westerbork|Westerbork]] gebracht en vervolgens naar het bezette [[Polen]] gedeporteerd. Hij werd in [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] vermoord.<ref name=":0" /><br />
<br />
==Literatuur==<br />
*{{Citeer boek|titel=Onder de bomen van het plein|auteur=[[Max Tak]]|uitgever=Elsevier|plaats=Amsterdam|datum=1962|citaat=EAN 8720193502236|editie=}}<br />
*{{Citeer boek|titel=Abraham Tuschinski|auteur=[[Henk van Gelder]]|url=|uitgever=Nijgh & Van Ditmar|plaats=Amsterdam|datum=1996|ISBN=90-388-2679-6}}<br />
*{{Citeer boek|titel=Het grootste van het grootste: leven en werk van Abraham Tuschinski (1886-1942)|auteur=Nelleke Manneke|medeauteurs=Arie van der Schoor|url=|uitgever=Voet|plaats=Capelle aan den IJssel|datum=1997|ISBN=90-73647-28-2}}<br />
*<br />
*{{Citeer tijdschrift|achternaam=|voornaam=|titel=Vijftien jaar van het leven van Abraham Tuschinski (1886-1942). Tekst en context van een zogenaamde autobiografie|jaargang=|tijdschrift=Tseg - The Low Countries Journal of Social and Economic History|datum=2004|nummer=3|doi=10.18352/tseg.839|auteur=André van der Velden}}<br />
*{{Citeer tijdschrift|achternaam=|voornaam=|titel=Gezien na 107 jaar: Tuschinski’s eerste Thalia|jaargang=|tijdschrift=TMG Journal for Media History|datum=2018|doi=10.18146/2213-7653.2018.345|auteur=André van der Velden}}<br />
<br />
==Documentaires==<br />
* ''[[Het Grootste van het Grootste - Abraham Tuschinski]]'' van [[Ger Poppelaars]] (''[[Het uur van de wolf (televisieprogramma)|Het uur van de wolf]]'', 2001).<br />
<br />
==Externe links==<br />
* [https://www.joodsmonument.nl/nl/page/125089/abraham-icek-tuschinski Abraham Icek Tuschinski op het Joods Monument]<br />
* [https://web.archive.org/web/20210614035601/http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/15941 Saskia Smit: ''Het beste van het beste: een historisch onderzoek naar de positie van Tuschinski's Passage Theater in Schiedam binnen zijn bioscoopconcern in de jaren dertig''], masterscriptie, 2006<br />
* [http://www.jhm.nl/cultuur-en-geschiedenis/personen/t/tuschinski,+abraham Portret van Tuschinski op de site van het Joods Historisch Museum]<br />
* [https://web.archive.org/web/20150505103316/http://www.jessegoossens.nl/tuschinski/boek/17zwart.html Theater Tuschinski: Zwarte bladzijden]<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
{{Bibliografische informatie}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Tuschinski, Abraham Icek}}<br />
[[Categorie:Bioscoopexploitant]]<br />
[[Categorie:Nederlands Holocaustslachtoffer]]<br />
[[Categorie:Kampgevangene in Westerbork]]<br />
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]</div>Colani