Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-11-23T14:58:32Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| naam = Aleid van Holland
| leven = [[1228]] — [[1284]]
| afbeelding = Schiedam kunstwerk vrouwe aleida.jpg
| onderschrift = Standbeeld Vrouwe Aleida te [[Schiedam]]
| functie = [[graafschap Henegouwen|Gravin van Henegouwen]]
| periode = 1246 - 1284
| functie2 = [[Regent (bestuurder)|Regentes]] van [[Graafschap Holland|Holland]]
| periode2 = 1258 - 1263
| voorganger =
| opvolger =
| regent2 = [[Hendrik III van Brabant]] (mede-regent)
| medeheersers =
| geboortedatum =
| geboorteplaats =
| sterfdatum =
| sterfplaats = [[Dordrecht]], [[Graafschap Holland]]
| vader = [[Floris IV van Holland]]
| moeder = [[Machteld van Brabant (1200-1267)|Machteld van Brabant]]
| dynastie = [[Huis Holland]]
| broerzus = [[Willem II van Holland]], [[Floris de Voogd]]
| partner = [[Jan van Avesnes]]
| kinderen = 7, zie "Huwelijk en kinderen"
| handtekening =
| website =
| bron =
| heraldiek =
| heraldiek-uitleg =
| portaal = Middeleeuwen
}}
[[File:Deed of transfer by Roman King William II of his fief from the kings of Scotland to Adelaide, his sister, in 1249 - NL-HaNA 3.01.01 2159.jpg|thumb|Akte van overdracht door koning Willem II van zijn [[Leen (feodalisme)|leengoed]] van de koningen van Schotland aan Aleid, voor haar huwelijk met Jan van Avesnes, 27 april 1249 ([https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.01/invnr/%406~6.1~2159 Archief vGraven van Holland, 1189-1581])]]
'''Aleid van Holland''' ([[1228]] — [[Dordrecht]], [[1284]]), ook bekend als '''Aleid(a) van Avesnes''', was [[graafschap Henegouwen|gravin van Henegouwen]] en regentes van [[Graafschap Holland|Holland]]. Zij speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van [[Schiedam]] als stad en de ontwikkeling van Holland.

== Henegouwen en Holland ==
Aleid was een dochter van [[Floris IV van Holland]] en [[Machteld van Brabant (1200-1267)|Machteld van Brabant]]. Er werd een huwelijksovereenkomst gesloten met [[Jan van Avesnes]] zodat een bondgenootschap van haar broer [[Willem II van Holland]] met het Huis Avesnes tot stand kwam. Als onderdeel van het afsprakenpakket droeg Willem II zijn [[Leen (feodalisme)|leengoed]] van de koningen van Schotland aan Aleid over.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.01/invnr/%406~6.1~2159 |titel=Inventaris van het archief van de Graven van Holland, 1189-1581, archiefstuk 6~6.1~2159 |bezochtdatum=2023-06-29 |werk=nationaalarchief.nl |uitgever=Nationaal Archief (Publiekrechtelijke Rechtspersoon)}}</ref> Willem II was goed in het knopen van dergelijke bondgenootschappen en bracht het mede door financiële ondersteuning aan de Rooms-Katholieke kerk uiteindelijk tot rooms-koning.

Na de dood van Jan (1257) werd ze regentes van Henegouwen voor haar zoon [[Jan II van Avesnes]]. Na de dood van haar broers Willem, in 1256 en [[Floris de Voogd]] in 1258, wierp ze zich op als regentes van Holland ("tutrix Hollandie") voor [[Floris V van Holland]].

Aleid vestigde zich in Holland. Zij kocht in 1258 de polder ''Nuwer Scye'' (Nieuwe Schie) van Dirk Bokel, ter hoogte van het huidige Schiedam (het gebied tussen Hoogstraat, [[Boterstraat (Schiedam)|Boterstraat]] en [[Broersvest]]). De aankoop van deze polder was aantrekkelijk, omdat ten tijde van het bewind van Aleid de aanleg van het westelijk gedeelte van de huidige [[Schielands Hoge Zeedijk]] (ongeveer vanaf [[Kralingen]] naar het westen) zijn voltooiing naderde. Dit werk was in 1250 begonnen op initiatief van haar broer [[Willem II van Holland]]. Na zijn dood in 1256 werd het werk onder het bestuur van Aleid voltooid. Het gebied rondom Schiedam was zo beter beschermd tegen het water.

Om voldoende steun en strijdkrachten onder de Hollandse adel te winnen stelde ze hertog [[Hendrik III van Brabant]] aan als mede-regent. Toen deze in 1261 overleed, wendde een aantal edelen zich tot hertog [[Otto II van Gelre]] met het verzoek om in te grijpen. Toen deze met een leger in Dordrecht arriveerde, had Aleid zich met haar leger teruggetrokken op [[Zuid-Beveland]]. Daar vond een gewapend treffen plaats, waarin Aleid werd verslagen. Ze moest het graafschap verlaten.<ref>Jan Wagenaar, ''Vaderlandsche historie''. Deel 3, p. 6-7</ref>

== Ontwikkeling Schiedam ==
Floris V werd in 1266 (twaalf jaar oud) na de dood van Otto van Gelre volwassen verklaard en Aleid kwam in 1268 terug naar Holland om met hem te regeren. In 1272 kocht zij van [[Dirk II van Wassenaer]] zijn ambacht in Schiedam, zijn visrechten van Overschie tot de Maas en alle andere rechten voor honderd ''pond Hollandse penningen.''<ref>{{Citeer web |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.01/invnr/%406~6.1~2170 |titel=Archiefstuk 6~6.1~2170, Akte van overdracht |bezochtdatum=2023-06-29 |werk=nationaalarchief.nl |uitgever=Nationaal Archief |taal=nl}}</ref> Opmerkelijk aan de originele akte van overdracht is dat deze in de Nederlandse taal is opgesteld en niet, zoals te doen gebruikelijk, in het Latijn.

Aleid was de stichtster van [[Huis te Riviere]] in Schiedam dat het eerste slot in het [[graafschap Holland]] was. Dit kasteel werd groots opgezet en in de Franse stijl gebouwd, het was vierkante van vorm met een grote hofplaats. Ook liet zij een kerk en gasthuis bouwen, mensen die doneerden voor de bouw van de kerk kregen hun zonden kwijtgescholden, een [[aflaat]], zo was Adelheid met de kerk overeengekomen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.01/invnr/%406~6.1~2166 |titel=Archiefstuk 6~6.1~2166, Akte van aflaat door Emond, bisschop van Kurland |bezochtdatum=2023-06-29 |werk=NationaalArchief.nl |uitgever=Nationaal Archief |taal=nl}}</ref> Floris en Aleid gaven Schiedam in 1270 het recht om een weekmarkt en een jaarmarkt te houden.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.01/invnr/%406~6.1~2165 |titel=Archiefstuk 6~6.1~2165 |bezochtdatum=2023-06-29 |werk=nationaalarchief.nl |uitgever=Nationaal Archief}}</ref> Tolvrijheid volgde snel. In 1275 verleende zij, met toestemming van graaf Floris V, stadsrechten aan Schiedam. In 1272 zegde [[Willem I van Brederode|Dirk, heer van Teilingen]], [[Ridder (ruiter)|ridder]], bijstand toe aan Aleid.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.01/invnr/%406~6.1~2170 |titel=Archiefstuk 6~6.1~2170, Akte toezegging bijstand |bezochtdatum=2023-06-29 |werk=nationaalarchief.nl |uitgever=Nationaal Archief}}</ref>

Aleid overleed in 1284 in Dordrecht (mogelijk in het [[Huis Henegouwen (Dordrecht)|Huis Henegouwen]]), waarna ze per schip en rijtuig naar [[Valenciennes|Valencijn]] werd vervoerd en naast haar man aldaar werd begraven.

Haar tijdgenoot, de geschiedschrijver [[Jacob van Maerlant]] droeg zijn eerste werk, ''Alexanders Geesten'', op aan Adelheid van Holland.

In 1991 werd in Schiedam een standbeeld, de ''[[vrouwe Aleida]]'' voor haar opgericht.<ref>[https://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Aleid%20van%20Holland#sthash.XylvhPQH.dpuf www.historic.nl, Aleid van Holland (voor 1234-1284)]. [https://web.archive.org/web/20120925073932/http://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Aleid%20van%20Holland Gearchiveerd] op 25 september 2012.</ref> De beeldhouwster was [[Theresia van der Pant]].

== Huwelijk en kinderen ==
Aleid trouwde op [[9 oktober]] [[1246]] met Jan van Avesnes. Er zijn zeven kinderen uit het huwelijk geboren:
* [[Jan II van Avesnes]], graaf van Henegouwen(1280) en van Holland (1299)
* Boudewijn (leefde nog in 1299)
* Bouchard (26 mei 1251 - 29 november 1296), kanunnik in [[Oude bisdom Kamerijk|Kamerijk]] en [[prinsbisdom Luik|Luik]] (1282), proost van Sint-Lambertus in Luik (1286), proost van Maastricht, [[aartsdiaken]] van Leuven, bisschop van Metz (1283). Vader van Elisabeth, gehuwd met Steven van der Weyden.
* [[Gwijde van Avesnes|Gwijde]], [[Lijst van bisschoppen en aartsbisschoppen van Utrecht|bisschop van Utrecht]]
* [[Willem van Avesnes (1254-1296)|Willem]], [[Oude bisdom Kamerijk|bisschop van Kamerijk]]
* [[Floris van Henegouwen|Floris]], stadhouder van [[Graafschap Zeeland|Zeeland]] en vorst van [[vorstendom Achaea|Achaea]] (1255-1297)
* Johanna (overleden 1304), abdis van [[Abdij van Flines|Flines]].

== Voorouders ==
{| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#E0E0E0"
!colspan="9"|Voorouders van Aleid van Holland
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|
[[Floris III van Holland]] (1140-1190) ∞ 1162 [[Ada van Schotland]] (1145-1204)
|colspan="2"|
[[Otto I van Gelre]] (1150-1207) ∞ 1186 [[Richarda van Beieren]] (1173-1231) 
|colspan="2"|
[[Godfried III van Leuven]] (1140-1190) ∞ 1155 [[Margaretha van Limburg]] (1135–1172) 
|colspan="2"|
[[Mattheüs I van de Elzas]] (1138-1173) ∞1160 [[Maria van Boulogne]] (1136-1182) 
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|
[[Willem I van Holland]] (1168–1222) ∞ 1197 [[Aleid van Gelre]] ( -1218) 
|colspan="4"|
[[Hendrik I van Brabant]] ca. (1165-1235) ∞ 1180 [[Mathilde van Boulogne (1210)|Mathilde van Boulogne]] (1161/65–1210) 
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|
[[Floris IV van Holland]] (1210-1234) ∞1224 [[Machteld van Brabant (1200-1267)|Machteld van Brabant]] (ca. 1200-1267)
|-
|- bgcolor="#E0E0E0"
|colspan="9"|
;Aleid van Holland (1228-1284)
|}

== Externe links ==
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Aleid%20van%20Holland Portret van Aleid van Holland] in het Digitaal Vrouwenlexicon van het Instituut voor Nederlandse geschiedenis
* {{en}} [http://epistolae.ccnmtl.columbia.edu/woman/113.html Brieven van Adelheid van Holland] verzameld en vertaald door professor Joan Ferrante van de Columbia University
* Inventaris van het archief van de Graven van Holland, 1189-1581

== Voetnoten ==
{{References}}

[[Categorie:Huis Holland]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 13e eeuw|Holland, A]]

Aleid van Holland - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd