Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-17T06:14:27Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = Александр II стоит в мундире. 1878~1879г Левицкий(Невский28) (2) X e1.jpg
| naam = Alexander II
| leven = 1818–1881
| onderschrift = Alexander II rond 1878-79
| functie = [[Lijst van heersers van Rusland|Tsaar van Rusland]]
| periode = [[1855]]–[[1881]]
| voorganger = [[Nicolaas I van Rusland|Nicolaas I]]
| opvolger = [[Alexander III van Rusland|Alexander III]]
| geboortedatum = 29 april 1818
| geboorteplaats = [[Moskou]]
| sterfdatum = 13 maart 1881
| sterfplaats = [[Sint-Petersburg]]
| vader = [[Nicolaas I van Rusland]]
| moeder = [[Charlotte van Pruisen (1798-1860)|Alexandra Fjodorovna]]
| dynastie = [[Huis Romanov|Romanov-Holstein-Gottorp]]
| handtekening = Signatur Alexander II. (Russland).png
}}

'''Alexander II Nikolajevitsj van Rusland''' ([[Russisch]]: Александр II Николаевич; ''Aleksandr II Nikolajevitsj'') ([[Moskou]], [[29 april]] [[1818]] – [[Sint-Petersburg]], [[13 maart]] [[1881]]), uit het [[huis Romanov]], was [[tsaar]] van [[Keizerrijk Rusland|Rusland]] van [[1855]] tot [[1881]]. Hij was koning van [[Congres-Polen]] tot [[1867]], waarna dat land werd geannexeerd door het [[Keizerrijk Rusland]], en tevens groothertog van [[Finland]]. Alexander II is bekend om zijn hervormingsdrift, die onder andere leidde tot de afschaffing van de [[horigheid]] in 1861. Alexander verkocht Alaska aan de Verenigde Staten in 1867, vrezend dat de afgelegen kolonie in Britse handen zou vallen bij een nieuwe oorlog. Hij wenste vrede in plaats van oorlog en nam afstand van het oorlogszuchtige Frankrijk en sloot een bondgenootschap met Duitsland en Oostenrijk in 1872. Ondanks zijn pacifisme vocht hij een korte oorlog uit met het Ottomaanse Rijk in 1877–78. Dit leidde tot de onafhankelijkheid van Bulgarije, Montenegro, Roemenië en Servië, zette de [[expansie naar Siberië]] en de [[Kaukasus (gebergte)]] verder en veroverde [[Turkestan]].

== Jonge jaren ==
Hij werd in 1818 geboren als eerste kind en zoon van grootvorst [[Nicolaas I van Rusland|Nicolaas Pavlovitsj van Rusland]] en grootvorstin [[Charlotte van Pruisen (1798-1860)|Alexandra Fjodorovna]]. Zijn moeder werd geboren als prinses Charlotte van Pruisen, de oudste dochter van koning [[Frederik Willem III van Pruisen]] en koningin [[Louise van Mecklenburg-Strelitz]]. De moeder van Charlotte was een zeer populaire koningin, maar zij stierf al op jonge leeftijd in [[1810]]. Zijn grootouders aan vaderskant waren tsaar [[Paul I van Rusland]] en diens vrouw tsarina [[Sophia Dorothea Augusta Louisa van Württemberg|Maria Fjodorovna]] (Sophia Dorothea Augusta Louisa van Württemberg). Alexander had drie jongere zusjes; grootvorstin [[Maria Nikolajevna van Rusland (1819-1876)|Maria]] (1819-1876), zij huwde [[Maximiliaan van Leuchtenberg]]; grootvorstin [[Olga Nikolajevna van Rusland (1822-1892)|Olga]] (1822-1892), de koningin van Württemberg door haar huwelijk met koning [[Karel I van Württemberg|Karel I]]; en grootvorstin [[Alexandra Nikolajevna van Rusland|Alexandra]] (1825-1844), zij huwde [[Frederik van Hessen-Kassel (1820-1884)|Frederik van Hessen-Kassel]]. Hij had ook drie jongere broers; grootvorst [[Constantijn Nikolajevitsj van Rusland|Constantijn]] (1827-1892) die huwde [[Alexandra van Saksen-Altenburg]]; grootvorst [[Nicolaas Nikolajevitsj van Rusland|Nicolaas]] (1831-1891), huwde [[Alexandra van Oldenburg]]; en grootvorst [[Michaël Nikolajevitsj van Rusland|Michaël]] (1832-1909), huwde met [[Cecilia van Baden]].

Toen Alexander werd geboren was zijn oom, tsaar [[Alexander I van Rusland]], aan de macht. In [[1825]] stierf Alexander I plotseling en werd in eerste instantie grootvorst [[Constantijn Pavlovitsj van Rusland|Constantijn Pavlovitsj]] aangewezen als opvolger. Constantijn weigerde echter de troon en toen werd Alexanders vader, grootvorst Nicolaas, de nieuwe tsaar als Nicolaas I. Alexander werd toen de nieuwe erfgenaam voor de Russische troon en kreeg de titel ''Tsarevitsj''.

In zijn periode als vrijgezel maakte hij een reis naar Engeland waar hij koningin [[Victoria van het Verenigd Koninkrijk]], ontmoette. Alexander was een korte periode erg verliefd op haar en wilde zelfs met haar trouwen. Uiteindelijk trad Victoria in het huwelijk met de Duitse prins [[Albert van Saksen-Coburg en Gotha]] in februari 1840. Een jaar later zou Alexander zelf trouwen. Op 16 april 1841 trad hij te Sint-Petersburg in het huwelijk met prinses [[Marie van Hessen-Darmstadt (1824-1880)|Marie van Hessen-Darmstadt]]. Na het huwelijk nam prinses Marie de naam ''Marie Alexandrovna van Rusland'' aan. Marie was de dochter van groothertog [[Lodewijk II van Hessen-Darmstadt]] en diens vrouw [[Wilhelmina van Baden|Wilhelmina Louise van Baden]]. Uit het huwelijk werden zes zonen en twee dochters geboren.

== Heerschappij en economische ontwikkeling ==
[[Bestand:Alexander II of Russia by K.Makovskiy (1881, GTG).jpg|thumb|Tsaar Alexander II van Rusland, geschilderd door [[Konstantin Makovski]]]]

Tsaar Nicolaas I stierf op 2 maart 1855 waardoor Alexander de nieuwe tsaar van Rusland, koning van Polen en groothertog van Finland werd. Het eerste jaar van zijn regering was hij zeer druk bezig met de door zijn vader gestarte [[Krimoorlog]]. Deze oorlog werd in [[1856]] beëindigd met de [[Vrede van Parijs (1856)|Vrede van Parijs]], wat voor Rusland het verliezen van de oorlog betekende.

Hij kwam aan veler wens tot hervormingen tegemoet; hij verleende in 1856 gratie aan de [[Decembristenopstand|decembristen]] en schafte in 1861 de [[lijfeigenschap]] van de boeren af waardoor hij in Rusland bekendstaat als de "bevrijder van Rusland". Dit was echter vooral uit economische overwegingen gedaan. Alexander wilde namelijk een grote klasse onafhankelijke en zelfstandige boeren creëren en daarnaast een groep mensen die zou kunnen instaan voor de industriële behoeftes die Rusland had. Ook voerde hij een zeker gemeentelijk en gewestelijk zelfbestuur in door instelling van de [[zemstvo]]'s, al werden die enkel toegelaten in de centrale delen van het land, omdat Alexander vreesde dat ze de separatistische ideeën in de grensgebieden zouden versterken. Daarnaast verbeterde hij de rechtspraak, matigde de [[perscensuur]] en verkortte in 1859 de [[dienstplicht]] in het leger van 25 jaar tot 15 jaar.

Hij voerde ook hervormingen door in het [[onderwijs]]. Dankzij hem werden er in de jaren zestig van de 19e eeuw nieuwe universiteiten opgericht. Ondanks de hervormingen die hij in 1864 in het [[Basisonderwijs (algemeen)|lager onderwijs]] en [[Middelbare school|middelbaar onderwijs]] doorvoerde, bleef het [[analfabetisme]] in Rusland relatief hoog (ca. 80%). Tussen 1867 en 1869 voerde hij kerkelijke hervormingen door. De opleiding van de [[Geestelijke|clerus]] werd verbeterd en het overschot aan priesters werd teruggedrongen. De ''tsaar-bevrijder'' maakte een einde aan de willekeur van de [[bureaucratie]] en de politie. Zo veranderde hij Rusland geleidelijk van een politiestaat in een [[rechtsstaat]] naar Europees model.

Na de tweede [[Januariopstand (Rusland)|Poolse opstand]] in 1863, die hij hardhandig liet neerslaan, werd zijn politiek behoudender. Tijdens zijn regeringsperiode kende Rusland een aanzienlijke gebiedsuitbreiding, met name in Azië. De tsaar bedwong de opstandige stammen in de [[Kaukasus (gebergte)|Kaukasus]].

Een bewijs van de langzame industriële groei was de productie van ruwijzer, die echter ver achterbleef bij andere landen . In tegenstelling tot de doelstellingen van de boerenhervorming van 1861, nam de landbouwproductiviteit van het land pas in de jaren 1880 toe, ondanks de snelle agrarische vooruitgang in de Verenigde Staten en in West-Europa.

De enige industrie die zich snel ontwikkelde, waren de spoorwegen: het spoorwegnet van het land groeide snel, wat ook de eigen locomotief- en wagonbouw stimuleerde. De ontwikkeling van de spoorwegen ging echter gepaard met veel misstanden en een verslechtering van de financiële situatie van de staat. Zo garandeerde de staat de gevestigde particuliere spoorwegmaatschappijen volledige dekking van hun uitgaven en ook het behoud van een gegarandeerd rendement door middel van subsidies. Het resultaat was een enorme budgettaire kost om particuliere bedrijven in stand te houden.

== Aanslagen en dood ==
Zijn beleid was min of meer tegenstrijdig, waardoor de conservatieven hem te liberaal vonden, terwijl de liberalen hem te conservatief vonden. De toenemende aanslagen van de [[nihilisme (politieke stroming)|nihilisten]] beantwoordde Alexander met harde politiemaatregelen. Hij ging echter tegelijk een soort constitutie met vertegenwoordiging van de [[zemstvo]]'s (regionale regeringen) bij de regering ontwerpen. De dag waarop hij dit plan had goedgekeurd, werd hij na zes mislukte aanslagen het slachtoffer van een bomaanslag door de revolutionaire [[Narodnaja Volja]]. Hij was zwaargewond, bloedde hevig en overleed na een kwartier. Hij werd opgevolgd door zijn meer behoudende zoon [[Alexander III van Rusland|Alexander III]], die aanwezig was bij het overlijden van zijn vader. Het gevolg van deze [[moord]] was dat de nieuwe tsaar het plan voor de nieuwe constitutie verscheurde.

Na zijn dood is in Petersburg tussen 1883 en 1907 de [[Kerk van de Verlosser op het Bloed]] verrezen. In de kerk bevindt zich een schrijn ter ere van de vermoorde tsaar precies op de plek van de aanslag.

== Huwelijken en kinderen ==
Tsaar Alexander II huwde tweemaal.

=== Eerste huwelijk ===
Alexander was sinds [[1841]] gehuwd met [[Marie van Hessen-Darmstadt (1824-1880)|Marie van Hessen-Darmstadt]] (Maria Alexandrovna), (officieel) dochter van [[Lodewijk II van Hessen-Darmstadt]]. Uit het huwelijk werden acht kinderen geboren:

{| class="wikitable"
!Afbeelding!!Naam!!Geboren!!Overleden!!Bijzonderheden
|-
|align=center| [[Bestand:Alekszandra Alekszandrovna orosz nagyhercegnő.jpg|100px]] || [[Alexandra Aleksandrovna van Rusland|Grootvorstin Alexandra]]||[[30 augustus]] [[1842]]||[[10 juli]] [[1849]]||Het oudste kind van Alexander II stierf aan [[hersenvliesontsteking]], op zesjarige leeftijd.
|-
|align=center| [[Bestand:Nyikolaj Alekszandrovics orosz nagyherceg.jpg|100px]] || [[Nicolaas Aleksandrovitsj van Rusland|Tsarevitsj Nicolaas]]||[[20 september]] [[1843]]||[[24 april]] [[1865]]||De eerste erfgenaam van zijn vader. Was verloofd met prinses [[Dagmar van Denemarken (1847-1928)|Dagmar van Denemarken]]. Stierf op 22-jarige leeftijd aan [[tuberculose]].
|-
|align=center| [[Bestand:1865._Цесаревич_Александр_Александрович.jpg|100px]] || [[Alexander III van Rusland|Tsaar Alexander III]]||[[26 februari]] [[1845]]||[[20 oktober]] [[1894]]||Huwde prinses [[Dagmar van Denemarken (1847-1928)|Dagmar van Denemarken]]. Werd na de dood van Alexander II, tsaar van Rusland. Stierf op vrij jonge leeftijd in 1894. Hij is de vader van de laatste tsaar [[Nicolaas II van Rusland]].
|-
|align=center| [[Bestand:Vladimir1882cropped.jpg|100px]] || [[Vladimir Aleksandrovitsj Romanov|Grootvorst Vladimir]]||[[22 april]] [[1847]]||[[17 februari]] [[1909]]||Hij huwde [[Marie van Mecklenburg-Schwerin]], een dochter van groothertog [[Frederik Frans II van Mecklenburg-Schwerin]], de vader van prins [[Hendrik van Mecklenburg-Schwerin|Hendrik]], de echtgenoot van koningin [[Wilhelmina der Nederlanden]].
|-
|align=center| [[Bestand:GrandDukeAlexisRex.jpg|100px]] || [[Aleksej Aleksandrovitsj van Rusland|Grootvorst Aleksej]]||[[14 januari]] [[1850]]||[[27 november]] [[1908]]||Huwde prinses Alexandra Vassilievna Zjoekovskja.
|-
|align=center| [[Bestand:Maria Alexandrovna of Russia.jpg|100px]] || [[Maria Aleksandrovna van Rusland|Grootvorstin Maria]]||[[17 oktober]] [[1853]]||[[24 oktober]] [[1920]]||Zij huwde [[Alfred van Saksen-Coburg en Gotha|Prins Alfred, de hertog van Saksen-Coburg en Gotha]], de tweede zoon van koningin [[Victoria van het Verenigd Koninkrijk]]. Haar oudste dochter [[Marie van Edinburgh|Marie]] werd dankzij haar huwelijk met [[Ferdinand I van Roemenië|Ferdinand]] koningin van [[Koninkrijk Roemenië|Roemenië]]. Haar oudste zoon, [[Alfred van Edinburgh|Alfred]] pleegde op [[6 februari]] [[1899]] zelfmoord. Maria stierf in 1920 te [[Zürich (stad)|Zürich]].
|-
|align=center| [[Bestand:Grand Duke Sergei 03.jpg|100px]] || [[Sergej Aleksandrovitsj van Rusland|Grootvorst Sergej]]||[[11 mei]] [[1857]]||[[17 februari]] [[1905]]||Huwde [[Elisabeth van Hessen-Darmstadt (1864-1918)|prinses Elisabeth]], een oudere zus van [[Alix van Hessen-Darmstadt|Alexandra Fjodorovna]], de vrouw van [[Nicolaas II van Rusland]]. Hij werd gouverneur-generaal van Moskou. In die functie maakte hij zich niet populair bij het volk. Met als gevolg dat hij op 17 februari 1905 in zijn rijtuig werd opgeblazen.
|-
|align=center| [[Bestand:1860 Paul.jpg|100px]] || [[Paul Aleksandrovitsj van Rusland|Grootvorst Paul]]||[[3 oktober]] [[1860]]||[[29 januari]] [[1919]]||Huwde [[Alexandra van Griekenland (1870-1891)|Alexandra]], oudste dochter van koning [[George I van Griekenland]]. Na dier vroege dood in [[1891]] huwde hij met [[Olga Valerianovna Karnovitsj]]. Zijn dochter [[Maria Paulowna van Rusland (1890-1958)|Maria]] huwde prins [[Willem van Zweden]], tweede zoon van koning [[Gustaaf V van Zweden|Gustaaf V]]. En zijn zoon [[Dimitri Pavlovitsj van Rusland|Dimitri]] was een van de moordenaars van [[Grigori Raspoetin]]. Hij werd in 1919 vermoord door de [[bolsjewiek]]en.
|}

=== Tweede huwelijk ===
Alexander had tijdens zijn huwelijk vele maîtresses en werd vader van zeven buitenechtelijke kinderen. Op 6 juli 1880, nog geen maand na de dood van tsarina Marie Alexandrovna op 8 juni, trad Alexander II voor een tweede keer in het huwelijk. Deze keer met zijn maîtresse [[Catherina Dolgoroekova (1847-1922)|Catherina Dolgoroekova]]. Met haar had hij al vier kinderen: George (1872-1913), Olga (1874-1925), Boris (1876-1876) en Catharina (1878-1959).

Op 13 september 1855 werd Alexander II tot Grootkruis in de [[Militaire Willems-Orde]] benoemd. Koning Willem III benoemde in hetzelfde besluit ook keizer [[Napoleon III]] tot Ridder-Grootkruis. De beide keizers waren vijanden in de [[Krimoorlog]] en Nederland was neutraal.

== Galerij ==
<gallery>
Alexandra Fedorovna with children by G.Dawe (1820s, Russian museum).jpg|Alexander II geportretteerd als peuter samen met zijn moeder, tsarina [[Charlotte van Pruisen (Alexandra Fjodorovna)|Alexandra Fjodorovna]], en zijn zusje grootvorstin [[Maria Nikolajevna van Rusland (1819-1876)|Maria Nikolajevna]].
Maria Alexandrovna by Winterhalter (1857, Hermitage).jpg|De vrouw van Alexander II, [[Marie van Hessen-Darmstadt (1824-1880)|Marie Alexandrovna]] - prinses Marie van Hessen-Darmstadt, jongste dochter van [[Lodewijk II van Hessen-Darmstadt]].
Cartetsar.jpg|Alexander II met zijn tweede zoon, tsarevitsj Alexander, en zijn vrouw tsarina Marie Alexandrovna.
Alexander II (Romanov) monument in Helsinki, Finland.jpg|Het standbeeld van tsaar Alexander II in Helsinki. Op de achtergrond zie je de Domkerk van Helsinki.
</gallery>

=== Voorvaderen ===
{| class="wikitable" style="background:#FFDEAD; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#FF8800"
!colspan="9"|Alexander II van Rusland
|-

|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|[[Peter III van Rusland]] (1728–1762) ∞ 1745 [[Catharina II van Rusland]] (1729–1796) 
|colspan="2"|[[Frederik Eugenius van Württemberg]] (1732–1797) ∞ 1753 [[Frederika Dorothea Sophia van Brandenburg-Schwedt]] (1736–1798) 
|colspan="2"|[[Frederik Willem II van Pruisen]] (1744–1797) ∞ 1769 [[Frederika van Hessen-Darmstadt]] (1751–1805) 
|colspan="2"|[[Karel II van Mecklenburg-Strelitz]] (1741–1816) ∞ [[Frederika Caroline Louise van Hessen-Darmstadt]] (1752–1782) 
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|[[Paul I van Rusland]] (1754–1801) ∞ 1776 [[Sophia Dorothea Augusta Louisa van Württemberg]] (1759–1828) 
|colspan="4"|[[Frederik Willem III van Pruisen]] (1770–1840) ∞ 1793 [[Louise van Mecklenburg-Strelitz]] (1776–1818) 
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|[[Nicolaas I van Rusland]] (1796–1855) ∞ 1817 [[Charlotte van Pruisen (1798-1860)|Charlotte van Pruisen]] (1798-1860) 
|- bgcolor="#FFAA00"
|colspan="9"|
'''Alexander II van Rusland (1818–1881)'''
|}

== Literatuur ==
* [[Edvard Radzinski]], (2006) ''Alexander II, De laatste grote tsaar'' (vertaling Fred Hendriks), uitg. Balans, 446 blz., ISBN 90-5018-770-6
* David G. Rowley, (2006) ''Exploring Russia's Past: Narrative, Sources, Images''

{{Navigatie tsaren Rusland}}
{{Commonscat|Alexander II of Russia}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Tsaar van Rusland]]
[[Categorie:Huis Romanov]]
[[Categorie:Ridder in de Orde van de Witte Adelaar]]
[[Categorie:Grootkruis in de Militaire Willems-Orde|Rusland, Alexander II van]]
[[Categorie:Vermoord heerser]]
[[Categorie:Persoon in de 19e eeuw|Rusland, A]]

Alexander II van Rusland - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"