Colani: /* Zie ook */

2024-08-01T09:15:00Z

Zie ook

Nieuwe pagina

[[Bestand:Albert Anker - Die Armensuppe.jpg|thumb|Een schilderij van [[Albert Anker]] waarop soep wordt uitgedeeld aan armen]]
'''Armenzorg''', vroeger ook wel '''bedeling''', is de [[hulpverlening]] aan en de [[Maatschappelijk werk|zorg]] voor [[mens]]en die in [[armoede]] leven.

== Geschiedenis ==
Tot in de twintigste eeuw waren [[Kerk (instituut)|kerkelijke]] instellingen grotendeels verantwoordelijk voor de armenzorg. Dat gebeurde op basis van liefdadigheid. De christelijke armenzorg wordt ''[[caritas (deugd)|caritas]]'' of liefdadigheid genoemd. Aan de meeste [[parochiekerk]]en was een zogenaamde "armentafel" verbonden. Deze wisten door [[Legaat_(uiterste_wilsbeschikking)|legaten]] (erfenissen) en andere schenkingen vaak een aanzienlijk vermogen op te bouwen. Na de [[Reformatie]] voelden sommige vermogende particulieren zich geroepen om de ''caritas'' te beoefenen, bijvoorbeeld door het stichten van [[hofje]]s voor armlastige ouderen of andere doelgroepen. In de [[Zuidelijke Nederlanden]] bleven de armentafels en andere kerkelijke liefdadigheidsinstellingen bestaan tot de [[Franse tijd in België|Franse tijd]]. Het vermogen van die instellingen werd toen overgeheveld naar de nieuw opgerichte [[Burgerlijk Armbestuur|burgerlijk armbesturen]].

Later in de 19e eeuw werden opnieuw liefdadigheidsinstellingen van katholieke signatuur opgericht, vaak gerund door kloosterzusters. Een bekende katholieke instelling was de [[Sint-Vincentiusvereniging]], vernoemd naar de Heilige [[Vincentius a Paulo]]. In protestants Nederland was de [[Maatschappij van Welstand]] actief. In veel steden waren in de 19e en begin 20e eeuw [[Gaarkeuken (eetgelegenheid)|gaarkeukens]] of soepuitdelingen om de ergste nood onder de armen te lenigen. Zo ondersteunde de [[Maastricht]]se heren[[sociëteit Momus]] in de wintermaanden een soepkeuken voor de minderbedeelden in die stad.<ref>{{aut|[[Pierre Ubachs|Pierre J.H. Ubachs]] en [[Ingrid Evers|Ingrid M.H. Evers]]}} (2005): ''[[Historische Encyclopedie Maastricht]]'', pp. 356-357: 'Momus'. Walburg Pers, Zutphen / [[Regionaal Historisch Centrum Limburg|RHCL]], Maastricht. {{ISBN|90-5730-399-X}}.</ref>

Kritiek op de liefdadigheid hield in dat er soms een [[paternalisme|paternalistische]] verhouding met de van zorg afhankelijken kon ontstaan en dat willekeur een rol kon spelen.<ref>Thorbecke begreep de noden van zijn tijd. In de Grondwet van 1848 had hij een passage opgenomen die voorzag in een armenwet. Hij wilde een einde maken aan de willekeur en het paternalisme van de kerkelijke armenzorg. Armenzorg moest centraal worden geregeld. Deze gedachte was niet nieuw. Eerdere pogingen om tot een landelijke regeling te komen, stuitten echter op verzet van de kerken en op een lege schatkist. [http://www.canonsociaalwerk.eu/nl/details_verwant.php?cps=3&verwant=229 1854 ''Thorbecke en de Armenwet : Politieke strijd over armenzorg: publiek of particulier?'']</ref>

Tegenwoordig is de armenzorg voornamelijk een taak van de [[overheid]], hoewel kerkelijke en particuliere instellingen actief blijven.

=== Nederland ===
In [[1818]] werd de [[Maatschappij van Weldadigheid]] opgericht. De [[Wet tot regeling van het armbestuur]] uit 1854 regelde dat het zwaartepunt van de armenzorg bij de kerken kwam te liggen en dat gemeenten slechts een aanvullende rol hadden. Hulpbehoevenden die niet tot een kerkelijke gezindte behoorden in geval van 'volstrekte onvermijdelijkheid', kregen recht op een uitkering door een overheidsorgaan (in de praktijk de gemeente). Belangrijk onderdeel was dat de geboorteplaats doorslaggevend was wie voor de armenzorg diende zorg te dragen. Grote steden, waar de armen vaak naartoe vluchtten, hoefden daardoor niet in te staan voor ondersteuning. In de praktijk werkte deze regeling niet. Daarom werd de wet in 1870 aangepast, waarbij de kerk in de plaats waar de aanvrager woonde voor de zorg diende op te draaien. Dat had tot gevolg dat diverse lokale kerken de zorg financieel niet meer aankonden. Daaruit kwam weer voort dat de steden, zoals Amsterdam, alsnog meer en meer betrokken werden bij de hulpverstrekking.

[[Bestand:Met de geluidscamera onder den kerstboom.ogg|thumb|Radio-uitzending uit december 1939 met reportage over een [[Kerstmis|kerstviering]] voor armen in Nederland]]In Nederland is thans ''bijstand'' de gebruikelijke term voor armenzorg. Vanaf 1965 werd bijstand een recht. De [[Algemene bijstandswet]] (ABW) kwam in de plaats van de [[Armenwet van 1854]] en na 1870 in 1912 slechts iets was aangepast. Met de ABW kwam het primaat van de armenzorg wettelijk gezien bij de overheid te liggen.

Toen in de loop van de jaren 1980 de hoogte van de bijstand achterbleef bij de kosten van levensonderhoud, nam de bemoeienis van derden met de armenzorg weer toe. In [[1987]] richtte de Raad van Kerken de werkgroep ''Arme kant van Nederland'' op, met als doelstelling aandacht te vragen voor de armoedeproblematiek. In Nederland zijn ook groeperingen als het [[Leger des Heils]], de [[Independent Order of Odd Fellows|Odd Fellows]] en de [[vrijmetselarij]]<ref>Zie o.a.: de [[loge L'Union Provinciale]] en de [[Louisa Stichting]] (GON). </ref> bij de armenzorg betrokken.

Er zijn in Nederland altijd mensen geweest die in het afval van anderen naar voedsel zochten, maar dat is volgens de Nederlandse wet verboden. Vanaf het begin van de 21e eeuw zijn door diverse kerken en particuliere instellingen plaatselijk [[voedselbank]]en ingesteld die het voedseloverschot van supermarkten opvragen om te mogen schenken aan arme Nederlanders. In [[2006]] werd geschat dat 8.000 huishoudens gebruikmaken van voedselbanken.<ref>[https://web.archive.org/web/20070927023033/http://gemeenteloket.szw.nl/index.cfm?fuseaction=dsp_document&link_id=88702 Veel klanten voedselbank hebben schulden] gemeenteloket.szw.nl (gearchiveerd)</ref> In [[2020]] bedroeg het aantal huishoudens dat "klant" was bij Voedselbanken Nederland 37.000 en werden 160.000 mensen door hen "voorzien van voedselhulp".<ref>[https://nieuws.voedselbankennederland.nl/197233-flinke-groei-klanten-voedselbank-160-500-mensen-voorzien-van-voedselhulp Flinke groei klanten voedselbank – 160.500 mensen voorzien van voedselhulp], Voedselbanken Nederland, 10 maart 2021</ref><ref>[https://voedselbankennederland.nl/wp-content/uploads/2023/01/Feiten-en-Cijfers-31-december_2021.pdf Feiten en cijfers], Voedselbanken Nederland, december 2021</ref>

=== België ===
{{Zie ook|Zie ook: [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn]]}}
Aanvankelijk was de zorg voor behoeftigen en armen een vorm van [[Caritas (deugd)|liefdadigheid]] die verstrekt werd door [[Kerk (instituut)|kerkelijke instellingen]] zoals [[klooster (gebouw)|klooster]]s en [[abdij]]en, of door de [[adel (hoofdbetekenis)|adel]] en andere particulieren. Vanaf de 13e eeuw waren er de [[[[Parochie (kerkelijke gemeente)|parochies]]parochiaal]] georganiseerde [[Heilige Geestmeester|Tafels van de Heilige Geest]].

Passanten en zieken werden in [[Hospitaal|hospitalen]] opgevangen. Aanvankelijk waren deze hospitalen verbonden aan kloosters of kapittels, maar vanaf de elfde en vooral twaalfde eeuw worden verschillende hospitalen opgericht door steden en particulieren. De [[Heilige Geestmeester]] voorzag in bedelingen aan de arme inwoners van de parochie. Daarnaast ontstonden er [[Godshuis|godshuizen]] voor bejaarden, [[ambachtsbus]]sen en nog tal van andere instellingen. Stadsbesturen (en in mindere mate dorpsbesturen) wonnen aan invloed in de loop van de vijftiende maar vooral de zestiende eeuw. Op aansturen van de centrale overheid werden stedelijke armenkamers opgericht, die de bestaande instellingen controleerden en reguleerden.

De armenzorg werd reeds hervormd in de [[Oostenrijkse Nederlanden|Oostenrijkse]], en daarna de [[Franse Tijd in België|Franse periode]]. De organisatie berustte van dan af bij de [[Godshuis|burgerlijke godshuizen]] en [[Burelen van Weldadigheid]]. Op 27 november 1891 kwam er een Wet op de Openbare Onderstand, die de voorloper werd van het latere [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn]] (OCMW).

<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
== Zie ook ==
* [[Caritas (deugd)]]
* [[Filantropie]]

== Literatuur ==
* {{aut|Catharina Lis, Hugo Soly en Dirk van Damme}} (1985): ''Op vrije voeten? Sociale politiek in West-Europa (1450-1914)''. {{ISBN|9789063031480}}
* {{aut|Albert Kort}} (2001): ''Geen cent te veel. Armoede en armenzorg op Zuid-Beveland 1850-1940''. Hilversum

{{Appendix}}

[[Categorie:Sociale zekerheid]]
[[Categorie:Liefdadigheid]]
[[Categorie:Armoede]]
[[Categorie:Armenzorg| Armenzorg]]

Armenzorg - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Zie ook */