Colani op 19 dec 2024 om 07:51

2024-12-19T07:51:55Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Hendrick van balen Holy trinity.jpg|thumb|De Heilige Drievuldigheid door [[Hendrick van Balen]]]]
[[Bestand:Louis XIV - Charles le Brun.jpg|thumb|[[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] als Apollo door [[Charles Le Brun]]]]
[[Bestand:Vierstroemebrunnen Piazza Navona Rom.jpg|right|thumb|[[Vierstromenfontein]] door [[Gian Lorenzo Bernini]] in Rome]]
[[Bestand:Catedral de Salta 1.jpg|right|thumb|Kathedraal van [[Salta (stad)|Salta]] (Argentinië)]]

De '''barok''' is een Europese [[stijlperiode]] die aan het begin van de zeventiende eeuw in het huidige [[Italië (hoofdbetekenis)|Italië]] tot ontwikkeling kwam en tot in de eerste helft van de achttiende eeuw voortduurde, en die zich kenmerkt door overdaad van vorm en heftigheid van gevoelsuitdrukking. De barok kwam tot uiting op alle terreinen van de cultuur, zoals [[architectuur]], [[Landschapsarchitectuur|tuinarchitectuur]], [[schilderkunst]], [[beeldhouwkunst]], [[literatuur]] en [[muziek]].

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen vroeg-, hoog- en laatbarok. De laatbarok wordt ook wel [[rococo]] genoemd.

== Etymologie ==
Het woord "barok" is afkomstig uit het Frans, waar het "zonderling" of "grotesk" betekende. Oorspronkelijk werd het gebruikt in de uitdrukking ''perle baroque'', wat "onregelmatig gevormde parel" betekent. Dit Franse woord is ontleend aan het Portugese barocco, wat "onregelmatige parel" betekent, en dat woord op zijn beurt stamt af van het Keltische barros, wat "punt", "top" of "steen" betekent. De oorspronkelijke Portugese betekenis was dus "steentje".<ref name="etymologiebank">[https://etymologiebank.nl/trefwoord/barok Barok]. Etymologiebank.nl</ref>

Er wordt ook verondersteld dat het uiteindelijk terug te voeren is op het Italiaanse ''barocco'', een term waarmee [[Middeleeuwse filosofie|middeleeuwse filosofen]] een obstakel in de logica beschreven.<ref>{{en}}Encyclopaedia Britannica: ''[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/53809/Baroque-period Baroque period]''</ref>

Het woord "barok" was aanvankelijk een vakterm onder juweliers. Later werd het een neerbuigende term om de kunststijl uit de zeventiende en achttiende eeuw te beschrijven, die gedurende het latere [[classicisme]] als onregelmatig en overladen werd beschouwd. In de 19e eeuw werd "barok" een algemene term om deze kunstperiode aan te duiden, waarbij de Nederlandse term waarschijnlijk is overgenomen uit het Duits.<ref name="etymologiebank"></ref>

== Ontstaan ==
De barok ontstond aan het eind van de zestiende eeuw in Italië, met name in [[Rome (stad)|Rome]], als onderdeel van de [[contrareformatie]]. Bij het [[Concilie van Trente]] was besloten dat kunst een middel was om Bijbelverhalen aan het volk over te brengen. In tegenstelling tot de [[renaissance]] en het [[maniërisme]], wordt minder een ideaalbeeld gegeven. De barok is juist een stijl met meer realisme en dramatische effecten, om de kunst dichter bij de mensen te brengen.<ref>[https://kunstvensters.com/2016/07/15/kunstgeschiedenis-de-barok/ Overzicht Barok], Vensters</ref>

== Kenmerken ==
===Italië===
In Italië wordt de oorsprong van de barok gelegd bij de schilder [[Caravaggio (schilder)|Caravaggio]], die een nieuwe schilderstijl ontwikkelt die zeer realistisch is. Hij gebruikt hierbij grote licht-donker effecten ([[Clair-obscur (schilderkunst)|clair-obscur]]) om een dramatisch effect te bereiken.<ref>{{en}}[https://www.nationalgallery.org.uk/artists/michelangelo-merisi-da-caravaggio Caravaggio], National Gallery</ref> Al snel krijgt hij navolging bij schilders in heel Italië, waaronder [[Guido Reni]] en [[Annibale Carracci]]. In de beeldhouwkunst is [[Gian Lorenzo Bernini]] de belangrijkste vernieuwer, die ook begint met het maken van meer dramatische en levensechte beelden. De bouw-en schilderwerken waren gecentraliseerd (het midden van het werk is het belangrijkste).

===Spanje===
De Spanjaarden exporteerden deze stijl naar de [[Nieuwe Wereld]] waar hij gretig onthaald werd om mensen te bekeren. Met vondsten daar kleedden de Spanjaarden hun kerken aan, een fraai voorbeeld is het [[Escorial]].

===Frankrijk===
In Frankrijk raakt de barok aan het Franse hof in de mode. [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] maakte dankbaar gebruik van deze stijl, die hij leerde kennen dankzij kardinaal [[Jules Mazarin|Mazarin]], om zijn [[Absolute monarchie|absolutistische]] ideeën kracht bij te zetten. Hij liet het [[Kasteel van Versailles]] bouwen. Met barokke kunst en architectuur werd beoogd het publiek te imponeren; de toeschouwer moest zich nietig voelen bij het betreden van het kasteel. De Franse hofstijl is classicistische barok met strenge exterieurs en weelderige interieurs. Voorbeelden zijn de oostfaçade van het Louvre ([[Claude Perrault]],1665) en het paleis van Versailles.
De belangrijke Franse barokschilders, Nicolas Poussin (1594-1665) en Claude Lorrain (1600-1682), werkten allebei in Rome. Poussins academische schildertrant geeft zijn werk een grote mate van ernst en zakelijkheid. Lorrain daarentegen werkt schilderachtig en is vooral lyrisch van aard. Lorrain wordt gezien als de vader van het geïdealiseerde klassieke landschap.

===Nederlanden===
In de Zuidelijke Nederlanden, onder rooms-katholiek Spaans bewind, was de grootste meester de schilder [[Peter Paul Rubens]]. In Italië bestudeerde hij de meesters van de renaissance en vroege barok. Onder invloed van die Italiaanse kunst ontstond zijn dynamische zinnelijke stijl met weelderige vrouwen en gespierde mannen. [[Antoon van Dyck]] is zijn meest begaafde leerling. Als hofschilder maakte hij vooral portretten. In de Noordelijke Nederlanden was de barok vooral de kunst van de burgerij en veel minder uitbundig dan in Zuid-Europa vanwege het protestantisme. Dankzij het bloeiende handelsklimaat in het protestantse deel van de Nederlanden floreerde vooral de schilderkunst en er ontstonden talloze specialismen, zoals: het historiestuk, schutterstuk, stilleven, genrestuk, zeestuk en landschap. Van de talloze Hollandse meesters was Rembrandt van Rijn (1606-1669) het grootste talent. In Haarlem was Frans Hals (1583-1666) actief.<ref>[https://historiek.net/frans-hals-hollandse-meester/61469/ Frans Hals (1583-1666) – Hollandse meester uit de Gouden Eeuw] Historiek.net</ref>

== Bouwkunst ==
{{Zie hoofdartikel|Barokarchitectuur}}
De bouwkunst uit de barokperiode wordt gekenmerkt door het gebruik van dieptewerking met perspectieven en door veelvuldig gebruik van ovalen. Verder:
* rijk en weelderig materiaalgebruik;
* tweezijdige symmetrie
* ingewikkelde patronen;
* veelvuldig gebruik van versieringen;
* goddelijke onderwerpen
* gebruik van [[concaaf]] en [[convex]].

== Schilderkunst ==
{{Zie hoofdartikel|Vlaamse barokschilderkunst|Antwerpse School|Hollandse School}}
De schilderkunst tijdens de barok kenmerkt zich door het gebruik van de volgende beeldaspecten:
* extreem realisme;
* dramatische effecten;
* sterke licht/donker contrasten ([[Clair-obscur (schilderkunst)|clair-obscur]]);
* veel emotie (op gezichten);
* veel vaart en beweging en druk kronkelende figuren;
* berekende dieptebewerking;
* diagonalen;
* lichtbron niet zichtbaar.

== Muziek ==
{{Zie hoofdartikel|Barokmuziek}}
Er werd verder gebruikgemaakt van:
* [[monodie]] op basis van [[basso continuo]];
* [[affectenleer]] als leidraad voor de muzikale expressie;
* harmonisch [[contrapunt]];
* [[da capo]] [[Aria (compositie)|aria]] en [[fuga]];
* [[opera (muziek)|opera]]'s met serieuze thema's uit de [[Griekse mythologie|Griekse]] en [[Romeinse mythologie]] en oratoria, gebaseerd op Bijbelse verhalen;
* typisch instrumentale vormen, zoals het [[concerto grosso]] en de [[Suite (muziek)|suite]], bedoeld voor uitvoering in [[adel]]lijke kringen;
* diverse nationale dansen, zoals [[allemande]], [[bourree]], [[gavotte]], [[Menuet (dans)|menuet]], [[sarabande]].

== Neobarok ==
[[Bestand:Budapest Széchenyi Baths R02.jpg|thumb|De neobarokke gevel van het [[Széchenyibad]] in [[Boedapest]]]]
In de negentiende en twintigste eeuw krijgt de barok opnieuw aandacht en komt een neobarokke stijl op, een voorbeeld van [[Historisme (architectuur)|historisme]]. Misschien wel het bekendste voorbeeld van deze neobarokke stijl is de [[Opéra Garnier]] in [[Parijs (hoofdbetekenis)|Parijs]]. In Nederland is de stijl weinig gebruikt. De architect [[Sybold van Ravesteyn]] combineerde barok onder andere met de [[nieuwe zakelijkheid]].

De term neobarok wordt ook gebruikt voor orgels die (met name vanaf de Tweede Wereldoorlog) onder invloed van [[Marcussen & Søn|Scandinavische orgelbouwers,]] gebouwd worden in een [[Orgelbeweging|aan de barok refererende stijl,]] als reactie op de inferieure fabrieksmatige instrumenten die rond 1900 werden gebouwd.

== Zie ook ==
* [[Lijst van schilders uit de barok]]
* [[Barokliteratuur]]
* [[Barokmuziek]]
* [[Franse tuin]]

== Bronnen ==
* Abrams, M.H. (1999). [https://web.archive.org/web/20160527182311/http://www.ohio.edu/people/hartleyg/ref/abrams_mh.pdf ''A Glossary of Literary Terms''.] Seventh Editions. Fort Worth: Harcourt Brace.

{{Appendix}}

{{Navigatie schilderstijlen}}

[[Categorie:Barok| ]]

Barok (stijlperiode) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 19 dec 2024 om 07:51