Colani op 25 jul 2024 om 15:50

2024-07-25T15:50:40Z

Nieuwe pagina

{{Zie artikel|Dit artikel gaat over de bevrijdingsdag in Nederland. Voor andere landen zie [[V-dag]].}}
{{Infobox feestdag
| naam = Bevrijdingsdag
| afbeelding = 5th of may liberation ride, Enschede (11417446373).jpg
| andere_namen =
| gevierd_door = {{NL}}
| type = [[Nationale feestdag]]
| aanleiding = Einde van de [[Tweede Wereldoorlog]]
| belangrijkheid =
| datum = [[5 mei]]
| ingesteld = [[1945]]
| afgeschaft =
| verwant = [[Nationale Dodenherdenking]]
}}
'''Bevrijdingsdag''' is de Nederlandse nationale feestdag op [[5 mei]] waarop jaarlijks de [[bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland]] in 1945 wordt gevierd. Nederland staat op 5 mei ook stil bij de grote waarde van [[politieke vrijheid|vrijheid]], [[democratie]] en [[Rechten van de mens|mensenrechten]].

== Achtergrond ==
{{Zie hoofdartikel|Capitulatiebespreking in Wageningen}}
[[Bestand:Intocht van het Canadese 1e Leger in de provincie Utrecht, Bestanddeelnr 900-2770.jpg|thumb|Intocht van Canadese en Britse militairen in Utrecht]]
[[Bestand:Johannes Blaskowitz surrenders in Holland.jpg|thumb|Bespreking van het capitulatiedocument in Wageningen]]
Op [[4 mei]] 1945 capituleerde de Duitse [[admiraal]] [[Hans-Georg von Friedeburg|Von Friedeburg]] te [[Lüneburg (stad)|Lüneburg]] namens de Duitse troepen in Noordwest-[[Duitsland]], [[Nederland]], [[Sleeswijk-Holstein]] en [[Denemarken]] voor de [[Verenigd Koninkrijk|Britse]] veldmaarschalk [[Bernard Montgomery|Montgomery]]. Op 5 mei ontbood de [[Canada|Canadese]] [[generaal]] [[Charles Foulkes]] de Duitse [[opperbevelhebber]] [[Johannes Blaskowitz]] naar [[Hotel De Wereld]] in [[Wageningen (Nederland)|Wageningen]] om daar in het bijzijn van prins [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld|Bernhard]] (commandant van de [[Binnenlandse Strijdkrachten]]) de uitwerking van de capitulatie van de Duitse troepen in Nederland te bespreken.

==Nationale feestdag==
De bevrijding in 1945 van de Duitse en Japanse bezetters is voor het eerst gevierd op [[31 augustus]] 1945, toen nog [[Koninginnedag]]. Koningin [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]] wilde dit feest niet op haar verjaardag en daarop kwam 5 mei in beeld, de dag van de capitulatiebesprekingen. In 1946 werd door de regering besloten dat Bevrijdingsdag op 5 mei moest plaatsvinden, behalve als deze dag op zondag viel, omdat anders de traditie van de christelijke zondagsrust verstoord zou worden. In 1968 werd besloten dat Bevrijdingsdag, ongeacht welke dag van de week het was, op 5 mei zou plaatsvinden.

Vanaf 1958 werd Bevrijdingsdag slechts om de vijf jaar gevierd. Het lukte de verschillende opeenvolgende comités niet een nationale traditie op te bouwen,<ref>[[Ton Elias sr.|Ton Elias]], [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&query=&cql%5B%5D=%28date+_gte_+%2203-05-1975%22%29&cql%5B%5D=%28date+_lte_+%2203-05-1975%22%29&redirect=true&resultscoll=dddtitel&identifier=KBNRC01:000032374:mpeg21:p019&rowid=2 'Uitkijken, achter je'], ''NRC Handelsblad'', 3 mei 1975. Herdrukt in ''Dertig jaar onderwijs zwart op wit'' (1982).</ref> zoals de [[Nationale Dodenherdenking]] dat wel was.<ref>[https://web.archive.org/web/20140929102617/http://weblogs.nos.nl/evenementen/2012/04/30/koninginnedag-overschaduwt-bevrijdingsdag/ Weblog NOS], 30 april 2012</ref>

In 1990 werd de datum van 5 mei uitgeroepen tot een [[nationale feestdag]], waarop ''jaarlijks'' de bevrijding van Nederland in 1945 van de Duitse bezetting wordt herdacht en gevierd. De datum van 5 mei als nationale feestdag is vastgelegd in de [[Algemene termijnenwet]].

Dit betekent niet dat 5 mei automatisch een [[wettelijke feestdag|vrije dag]] is. De Nederlandse regering heeft bepaald dat [[werknemer]]s en [[werkgever]]s zelf een regeling moeten treffen.<ref>[[Staatscourant]] 190, 1 oktober 1990</ref> Werknemers in het bedrijfsleven hebben op 5 mei een vrije dag als dit in de [[Collectieve arbeidsovereenkomst|cao]] is afgesproken. In de meeste cao's is vastgelegd dat 5 mei alleen een vrije dag is in de lustrum jaren.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/economie/6261687/elk-jaar-betaald-vrij-op-5-mei-is-vooral-een-ambtenarendingetje.html |titel=Elk jaar betaald vrij op 5 mei is vooral een ambtenarendingetje |achternaam=Schouten |voornaam=Door Eva |datum=2023-05-01 |bezochtdatum=2023-05-04 |werk=NU |taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230504132330/https://www.nu.nl/economie/6261687/elk-jaar-betaald-vrij-op-5-mei-is-vooral-een-ambtenarendingetje.html|archiefdatum=2023-05-04}}</ref> Als dit niet is afgesproken of als de bedrijfstak geen cao heeft, beslist de werkgever over wel of geen betaald vrij. Personeel in (rijks)overheidsdienst heeft, voor zover dit in de cao is opgenomen en de dienst het toelaat, op 5 mei een vrije dag. Semi-overheden volgen dit voorbeeld zoveel mogelijk.

Bevrijdingsdag is in de plaats gekomen van [[Waterloodag]].

==Nederlands-Indië==
Voor het Nederlands-Indische deel van de Nederlandse bevolking was en is er echter geen bevrijdingsdag. Hoewel Nederlands-Indië op 15 augustus 1945 door de [[Overgave van Japan|Japanse capitulatie]] werd 'bevrijd', was er ten gevolge van de direct daaropvolgende onafhankelijkheidsoorlog voor een vrij Indonesië geen reden tot een viering. In plaats daarvan volgde er de [[Nationale herdenking 15 augustus 1945]], die echter pas in 1999 van kracht werd, tevens de dag waarop ook het einde van de [[Tweede Wereldoorlog]] wordt herdacht en uitgebreid [[Vlaginstructie|gevlagd]] mag worden.

==Organisatie==
De organisatie van de viering van Bevrijdingsdag lag tot 1987 in handen van het ''Nationaal Comité Viering Bevrijding''. Daarna werd de organisatie in handen gegeven aan het in 1987 nieuw opgerichte [[Nationaal Comité 4 en 5 mei]].

== Viering ==
[[Bestand:MarkRutteBevrijdingsdag.jpg|thumb|Minister-president Mark Rutte ontsteekt het Bevrijdingsvuur in Breda (2012).]]
Door het gehele land worden activiteiten georganiseerd; elke stad en plaats heeft zijn eigen activiteitenprogramma waaronder veel muziekfestiviteiten.

===Bevrijdingsvuur===
{{Zie hoofdartikel|Bevrijdingsvuur}}
In de nacht van 4 op 5 mei ontsteekt de burgemeester van Wageningen tijdens een ceremonie het vuur voor het historische Hotel de Wereld. Deze ceremonie wordt rechtstreeks uitgezonden op [[NPO 2]]. Vanaf deze historische locatie vertrekken loopgroepen het land in om het vuur te verspreiden. Het is een belangrijk moment voor Nederland in de overgang van het herdenken op 4 mei en de viering van de verkregen vrijheid op 5 mei. Met het bevrijdingsvuur worden op Bevrijdingsdag de veertien Bevrijdingsfestivals officieel geopend.

===Start Nationale Viering van de Bevrijding===
{{Positiekaart+|Nederland|width=260|caption=Overzichtskaart van alle startplaatsen (1996-heden).|places=
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=50
| lat_min=51
| lon_deg=5
| lon_min=42|marksize=10|position=none|label=Maastricht (1996)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=52
| lat_min=31
| lon_deg= 6
| lon_min= 5|marksize=10|position=none|label=Zwolle (1997, 2009,2023)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=52
| lat_min=5
| lon_deg=4
| lon_min=18|marksize=10|position=none|label=Den Haag (1998, 2020)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=52
| lat_min=60
| lon_deg=6
| lon_min=34|marksize=10|position=none|label=Assen (1999)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=51
| lat_min=58
| lon_deg=5
| lon_min=40|marksize=10|position=none|label=Wageningen (2000, 2011)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=52
| lat_min=23
| lon_deg= 5
| lon_min=13|marksize=10|position=none|label=Almere (2001, 2019)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=51
| lat_min=27
| lon_deg= 3
| lon_min=35|marksize=10|position=none|label=Vlissingen (2002, 2015)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=52
| lat_min=23
| lon_deg=4
| lon_min=38|marksize=10|position=none|label=Haarlem (2003, 2017)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=53
| lat_min=13
| lon_deg=6
| lon_min=34|marksize=10|position=none|label=Groningen (2004, 2016)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=51
| lat_min=41
| lon_deg= 5
| lon_min=18|marksize=10|position=none|label='s-Hertogenbosch (2005)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=53
| lat_min=12
| lon_deg=5
| lon_min=48|marksize=10|position=none|label=Leeuwarden (2006, 2018)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=52
| lat_min= 5
| lon_deg= 5
| lon_min= 7|marksize=10|position=none|label=Utrecht (2007, 2013)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=51
| lat_min=55
| lon_deg=4
| lon_min=30|marksize=10|position=none|label=Rotterdam (2008)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=51
| lat_min=11
| lon_deg= 5
| lon_min=59|marksize=10|position=none|label=Roermond (2010)|mark=FireIcon.svg}}
{{Positiekaart~|Nederland
| lat_deg=51
| lat_min=35
| lon_deg=4
| lon_min=47|marksize=10|position=none|label=Breda (2012)|mark=FireIcon.svg}}
}}

De Nationale Viering van de Bevrijding start elk jaar in een andere [[provincie]]. In aanloop naar 5 mei worden in deze provincie allerlei activiteiten georganiseerd die te maken hebben met bevrijding, vrijheid en onvrijheid. Daarnaast nodigt het Nationaal Comité 4 en 5 mei ieder jaar een spreker uit om de 5 mei-lezing te houden. De [[minister-president van Nederland|minister-president]] ontsteekt traditiegetrouw het Bevrijdingsvuur, het officiële startsein van de bevrijdingsfestiviteiten.
{| class="wikitable sortable" class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="margin-top: 0.5em;"
|- style="white-space: nowrap;"
! Jaar
! Provincie
! Stad
|-
| [[1996]] || [[Limburg (Nederlandse provincie)|Limburg]] || [[Maastricht]]
|-
| [[1997]] || [[Overijssel]] || [[Zwolle]]
|-
| [[1998]] || [[Zuid-Holland]] || [[Den Haag]]
|-
| [[1999]] || [[Drenthe]] || [[Assen]]
|-
| [[2000]] || [[Gelderland]] || [[Wageningen (Nederland)|Wageningen]]
|-
| [[2001]] || [[Flevoland]] || [[Almere]]
|-
| [[2002]] || [[Zeeland (provincie)|Zeeland]] || [[Vlissingen]]
|-
| [[2003]] || [[Noord-Holland]] || [[Haarlem]]
|-
| [[2004]] || [[Groningen (provincie)|Groningen]] || [[Groningen (gemeente)|Groningen]]
|-
| [[2005]] || [[Noord-Brabant]] || [['s-Hertogenbosch]]
|-
| [[2006]] || [[Friesland]] || [[Leeuwarden (gemeente)|Leeuwarden]]
|-
| [[2007]] || [[Utrecht (provincie)|Utrecht]] || [[Utrecht (stad)|Utrecht]]
|-
| [[2008]] || [[Zuid-Holland]] || [[Rotterdam]]
|-
| [[2009]] || [[Overijssel]] || [[Zwolle]]
|-
| [[2010]] || [[Limburg (Nederlandse provincie)|Limburg]] || [[Roermond (stad)|Roermond]]
|-
| [[2011]] || [[Gelderland]] || [[Wageningen (Nederland)|Wageningen]]
|-
| [[2012]] || [[Noord-Brabant]] || [[Breda]]
|-
| [[2013]] || [[Utrecht (provincie)|Utrecht]] || [[Utrecht (stad)|Utrecht]]
|-
| [[2014]] || [[Drenthe]] || [[Assen]]
|-
| [[2015]] || [[Zeeland (provincie)|Zeeland]] || [[Vlissingen]]
|-
| [[2016]] || [[Groningen (provincie)|Groningen]] || [[Groningen (gemeente)|Groningen]]
|-
| [[2017]] || [[Noord-Holland]] || [[Haarlem]]
|-
| [[2018]] || [[Friesland]] || [[Leeuwarden (gemeente)|Leeuwarden]]
|-
| [[2019]] || [[Flevoland]] || [[Almere]]
|-
| [[2020]] || [[Zuid-Holland]] || [[Den Haag]]
|-
|[[2021]]
|[[Zuid-Holland]]
|[[Den Haag]]
|-
|[[2022]]
|[[Noord-Brabant]]
|[['s-Hertogenbosch]]
|-
| [[2023]] || [[Overijssel]] || [[Zwolle]]
|}

===Bevrijdingsfestivals===
[[Bestand:Bvf utrecht 33 hq.jpg|thumb|Bevrijdingsfestival Utrecht in 2014]]
{{Zie hoofdartikel|Bevrijdingsfestival}}
De Nationale Viering van de Bevrijding op 5 mei vindt plaats in veertien provinciale steden, die elk hun eigen [[bevrijdingsfestival]] houden. Daaronder zijn grote festivals als het Bevrijdingsevenement in Wageningen waarvan Bevrijdingsfestival Gelderland onderdeel van is, [[Bevrijdingspop]] in de [[Haarlemmerhout]] te [[Haarlem]] en het [[Bevrijdingsfestival Overijssel]] te [[Zwolle]]. Sinds 1991 worden door het [[Nationaal Comité 4 en 5 mei]] Nederlandse artiesten aangesteld als 'Ambassadeurs van de Vrijheid' en per [[helikopter]] van festival naar festival vervoerd. In 2020 en 2021 bleven de ambassadeurs vanwege de coronacrisis in [[Gilze en Rijen]] om Bevrijdingsdag daar te vieren. In 2021 keken ze daar op een scherm naar de festivals.

===Bevrijdingsdefilé===
{{Zie hoofdartikel|Bevrijdingsdefilé}}
Tot 2004 werd jaarlijks in [[Wageningen (Nederland)|Wageningen]] in het bijzijn van [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld|Prins Bernhard]] het veteranendefilé georganiseerd. Het defilé is na het overlijden van Prins Bernhard omgezet in het [[bevrijdingsdefilé]] op 5 mei in Wageningen en de jaarlijkse [[Nationale Veteranendag]] in juni in Den Haag.

=== 5 mei-lezing ===
{{Zie hoofdartikel|5 mei-lezing}}
Sinds 1995 wordt vrijwel elk jaar een 5 mei-lezing gegeven. De locatie van de lezing varieert. De eerste lezing werd gegeven door toenmalige [[Beatrix der Nederlanden|koningin Beatrix]].

===5 mei-concert ===
[[Bestand:In 5mei2014 096.jpg|thumb|5 mei-concert 2014]]
Bevrijdingsdag wordt in aanwezigheid van de koning en koningin afgesloten met het 5 mei-concert in Amsterdam, uitgezonden op de televisie. Vanaf een podium op het water voor het [[Koninklijk Theater Carré]] aan de [[Amstel (rivier)|Amstel]] verzorgt ieder jaar een ander orkest dit concert. Het concert wordt steevast afgesloten met ''[[We'll Meet Again]]'' van [[Vera Lynn]], waarbij de koning en koningin wegvaren in een boot.

Het concert van 2020 moest worden afgelast vanwege de coronacrisis. Als alternatief gaf het [[Metropole Orkest]] dat het concert zou hebben gegeven een concert zonder publiek vanuit de foyer van het [[Koninklijk Theater Carré]]. Hierbij zaten enkele leden van het orkest in de foyer en de rest van het orkest was eerder opgenomen. Dit werd op schermen achter in de foyer geprojecteerd, zodat op tv het voltallige orkest was te zien. Ook de solisten die dat jaar op de Amstel zouden optreden, traden op in de foyer. Daarnaast werden beelden getoond van eerdere edities van het 5 mei-concert op de Amstel. Net als het concert op de Amstel werd dit concert afgesloten met ''We'll meet Again'' van Vera Lynn. Ook in 2021 werd het concert zonder publiek gegeven vanwege de coronapandemie, ditmaal in de zaal van het Koninklijk Theater Carré. Het werd net als het jaar ervoor gegeven door het Metropole Orkest, dat dit keer wel volledig in de zaal zat. Ook dit concert werd afgesloten met "''We'll meet again''" van Vera Lynn. De boot van koning Willem-Alexander en koningin Máxima werd hierbij vervangen door een klein bootje dat wegvoer naar de Magere Brug op het moment dat "''We'll meet again''" werd gezongen. Noch in 2020, noch in 2021 waren de koning en koningin aanwezig bij het alternatieve concert.

===Vlaggen===
De Nederlandse vlag hangt op 5 mei van zonsopkomst tot zonsondergang in top, zonder oranje wimpel. Er is een speciale wimpel beschikbaar voor gebruik op Bevrijdingsdag, de ''Vier Vrijheidwimpel''. Deze wimpel is wit met het rood-blauwe logo van de fakkel met het vrijheidsvuur en de tekst 'Vier Vrijheid'. Ook mag de vlag gecombineerd worden met de provincievlag, gemeentevlag of vlaggen van andere bij de bevrijding betrokken landen.

De wimpel mag ook op 15 augustus gebruikt worden. Dan is de viering van het einde van de Tweede Wereldoorlog in het voormalige Nederlands-Indië. Op 15 augustus is ook de herdenking van de slachtoffers uit voormalig Nederlands-Indië.

== Andere landen ==
{{Zie hoofdartikel|V-dag}}
Andere Europese landen vieren [[8 mei]], de [[V-dag|Victory in Europe Day]], de dag waarop [[nazi-Duitsland|Duitsland]] in 1945 [[Einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa|officieel capituleerde]]. Van de meeste landen was hun territorium al eerder ontzet. In de voormalige [[Oostblok]]landen wordt vanwege het tijdsverschil [[9 mei]] als [[Dag van de Overwinning]] gevierd.

In Europa was in mei de Tweede Wereldoorlog afgelopen, maar hij werd pas wereldwijd op 15 augustus 1945 beëindigd met de [[overgave van Japan]] als laatste [[Asmogendheden|asmogendheid]]. De formele, schriftelijke capitulatie van Japan vond plaats op 2 september 1945. Deze data worden aangehouden door de landen die betrokken waren in het Aziatische deel van de Tweede Wereldoorlog als de ''[[Victory over Japan Day]]''.

[[Bestand:Disarming of German captives May 1945.jpg|thumb|Ontwapening van Duitse soldaten door het 1e Canadese Corps in [[Amsterdam]], 9 mei 1945]]

== Zie ook ==
* [[Nationale Dodenherdenking]] (4 mei)
* [[Nederlandse (inter)nationale themadagen en -weken]]
* [[V-dag]]

==Literatuur==
* Peters, B., 'Herdenken en vieren. Debatten in de Tweede Kamer over de betekenis van 4 en 5 mei', in: C. C. van Baalen (red.) e.a., ''Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2007. De moeizame worsteling met de nationale identiteit'' (Amsterdam 2007) p. 97-106. Beschouwing waarbij niet alleen wordt stilgestaan bij de betekenis van 4 en 5 mei, maar die zich ook laat lezen als een overzicht van de ontwikkeling van beide dagen.

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20120228013226/http://4en5mei.nl/4en5mei Nationaal Comité 4 en 5 mei]
* [http://www.wageningen45.nl Nationaal Comité Herdenking Capitulaties 1945 (kort: Wageningen45)]
* [https://web.archive.org/web/20200526110723/https://www.4en5mei.nl/herdenken-en-vieren/voor-organisatoren/herdenking-organiseren/vlagprotocol Nationaal Comité 4 en 5 mei:Vlagprotocol]

{{Appendix|2=
* Een eerdere versie van de tekst op deze pagina is afkomstig van de website van het [[Ministerie van Algemene Zaken]]
{{References}}
}}

[[Categorie:Einde van de Tweede Wereldoorlog]][[Categorie:Nederlandse feestdag]][[Categorie:Evenement in Nederland]][[Categorie:Mei]]

Bevrijdingsdag - Bewerkingsoverzicht

Colani op 25 jul 2024 om 15:50