Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Zie artikel|Dit artikel gaat over het kerkelijke bisdom Luik. Zie ook het staatkundige prinsbisdom Luik tot 1795.}} {{Infobox bisdom | naaminlandstaal = | afbeelding = | onderschrift = | vlag = | vlagartikel = | wapen = Wappen Bistum Lüttich.png | wapenartikel = | land = België | aartsbisdom = Katholieke Kerk in België | zetel = [[Luik (stad)|Luik]…'

2026-04-24T12:47:55Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Zie artikel|Dit artikel gaat over het kerkelijke bisdom Luik. Zie ook het staatkundige prinsbisdom Luik tot 1795.}} {{Infobox bisdom | naaminlandstaal = | afbeelding = | onderschrift = | vlag = | vlagartikel = | wapen = Wappen Bistum Lüttich.png | wapenartikel = | land = België | aartsbisdom = Katholieke Kerk in België | zetel = [[Luik (stad)|Luik]…'

Nieuwe pagina

{{Zie artikel|Dit artikel gaat over het kerkelijke bisdom Luik. Zie ook het staatkundige [[prinsbisdom Luik]] tot 1795.}}
{{Infobox bisdom
| naaminlandstaal =
| afbeelding =
| onderschrift =
| vlag =
| vlagartikel =
| wapen = Wappen Bistum Lüttich.png
| wapenartikel =
| land = [[België]]
| aartsbisdom = [[Katholieke Kerk in België]]
| zetel = [[Luik (stad)|Luik]]
| kathedraal = [[Sint-Pauluskathedraal (Luik)|Sint-Pauluskathedraal]]
| patroon = [[Lambertus van Maastricht]]
| website =
| oprichting =(718?) 1191
| opheffing =
| stichter = [[Hubertus van Luik]]
| functiepersoon =
| wijbisschop =
| bisschop = [[Jean-Pierre Delville]]
| hulpbisschop =
| administrator =
| prefect =
| kapittel = [[kapittel van Sint-Lambertus]]
| vicaris-generaal = [[Eric de Beukelaer]]
| oppervlakte = 3.862
| bevolking = 1.023.506 (2004)
| katholieken = 700.000 (2004)
| dekenaten = 21
| parochie = 529
| kaartbisdom = BisdomLuik.png
| kaartkerkprovincie =
}}
Het '''bisdom [[Luik (stad)|Luik]]''' ([[Latijn]] : ''Episcopatus Leodiensis'') is het oudste van de acht Belgische [[bisdom]]men. Het vierde zijn achthonderdste verjaardag in 1991.{{Bron?|Is in tegenspraak met alle bekende bronnen, die uitgaan van een veel hogere ouderdom (zie noot).|2021|01|28}}{{Refn|group=noot|Volgens de overlevering bevindt de bisschopszetel zich al sinds 718 in Luik. Met zekerheid is dat sinds de 9e eeuw het geval.<ref>{{aut|E. Wetzels}} (2019): 'Het ‘Maastrichtse Vrijthofboek’. Achtergronden, archeologische resultaten en de betekenis voor Maastricht en de Euregio'. In: ''Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg'', Jaarboek 2018, deel 154, p. 20 noot 23. [[Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap|LGOG]], Maastricht. {{ISSN|0167-6652}}.</ref>}} Tot in 1795 was het een Duits bisdom (zie [[prinsbisdom Luik]]), na het [[Concordaat van 1801|concordaat]] met Napoleon was het enige tijd [[Frankrijk|Frans]]; pas na de [[Belgische Revolutie]] van 1830 werd de [[België|Belgische]] kerkprovincie opgericht.

De huidige [[bisschop]] van het bisdom Luik is [[Jean-Pierre Delville]]. Hij is de 92e bisschop. De [[kathedraal]] van het bisdom is de [[Sint-Pauluskathedraal (Luik)|Sint-Pauluskathedraal]].

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Low Countries Medieval Dioceses-NL.png|thumb|Bisdommen in de Nederlanden voor 1559]]
[[Bestand:KYC239 1877 01.jpg|miniatuur|Titelpagina van het tijdschrift van het bisdom Luik uit 1877]]
[[Bestand:Palau bisbal de Lieja.jpg|thumb|Seminarie en bisschoppelijk paleis Luik]]
De vroegste geschiedenis van het bisdom is omgeven met legenden, maar gaat waarschijnlijk terug tot de 4e eeuw. De oorspronkelijke bisschopszetel van het zogeheten "bisdom der [[Tungri]]" bevond zich waarschijnlijk in de civitashoofdstad [[Tongeren (stad)|Tongeren]], maar werd volgens de overlevering in 384 verplaatst naar [[Maastricht]] (vanaf begin 6e eeuw zetelden de bisschoppen hier aantoonbaar). De relikwieën van de in Luik vermoorde Maastrichtse bisschop [[Lambertus]] werden omstreeks 718 door [[Hubertus van Luik|Hubertus]] van Maastricht overgebracht naar Luik. De definitieve overbrenging van de bisschopszetel van Maastricht naar Luik vond waarschijnlijk eind 8e of begin 9e eeuw plaats. <ref>{{aut|R. Hackeng}}, ''Het Middeleeuws grondbezit van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht in de regio Maas-Rijn'' (Maastricht, 2006), pp. 36 en 205 ([https://web.archive.org/web/20130921054034/http://www.zichtopmaastricht.nl/sources/articles/thesis_hackeng_small.pdf online tekst]).</ref>

In 980 kreeg de toenmalige bisschop [[Notger]] van [[keizer Otto II]] van het [[Heilige Roomse Rijk]] de [[heer (feodalisme)|heerlijke]] rechten en kon dus naast de geestelijke macht ook de wereldlijke macht uitoefenen. Vanaf dat ogenblik werd een deel van het bisdom Luik een [[prinsbisdom]] en genoot het [[immuniteit (kerkelijk)|immuniteit]], onder bescherming van de keizer. Het was de facto een semi-zelfstandig land geworden. In de eeuwen daarna werden de [[Condroz]], [[Tussen-Samber-en-Maas]], [[Haspengouw]] en de [[Kempen (streek)|Kempen]] aan het prinsbisdom toegevoegd. Het prinsbisdom omvatte daarnaast vele [[enclave]]s buiten het eigenlijke Luikse gebied, zoals [[Heerewaarden]], [[Deurne (Waals-Brabant)]], [[Bevekom]] en [[Luyksgestel]] in [[Noord-Brabant]], alsook tijdelijk de heerlijkheid Mechelen. In 1366 werd ook het [[graafschap Loon]] toegevoegd. Bij de oprichting van de [[Universiteit Leuven (1425-1797)|Universiteit Leuven]] in 1425 was de bisschop van Luik niet enthousiast. Immers in Leuven, een uithoek van zijn bisdom, ontstond een universiteit door pauselijke instructies, los van de jurisdictie van de Luikse bisschop. Volgens sommige historici was de Luikse bisschop gewoon niet op de hoogte van de voorbereidingen van de stichting van de universiteit en vernam hij het achteraf.

Het geestelijk bisdom Luik was tot 1559 veel groter dan het wereldlijk gebied en omvatte onder andere het grootste deel van de huidige provincies [[Luik (provincie)|Luik]], [[Belgisch Limburg]], [[Nederlands Limburg]], [[Noord-Brabant]], delen van de provincies [[Luxemburg (provincie)|Luxemburg]], [[Namen (provincie)|Namen]], [[Waals Brabant]], [[Vlaams Brabant]], [[Antwerpen (provincie)|Antwerpen]] en het gebied rondom de stad [[Aken (stad)|Aken]]. Dit besloeg een oppervlak van circa 20.000 km². In de middeleeuwen was het bisdom Luik ingedeeld in zeven aartsdiakonaten, <ref>{{fr}} [http://www.fabrice-muller.be/liege/histoire/diocese.html 'Le diocèse de Liège'] (amateurwebsite Fabrice Muller). [https://web.archive.org/web/20230522170814/http://www.fabrice-muller.be/liege/histoire/diocese.html Gearchiveerd] op 22 mei 2023.</ref> die deels hun oorsprong hadden in Frankische pagi:
* Condroz (Hoei; Ciney)
* Ardennen (Stavelot; St. Hubert; Bastogne) maar zonder Aarlen en Luxemburg (bisdom Trier)
* Famenne (Rochefort; Chimay)
* Henegouwen (Namen; Thuin; Fleurus; Dinant)
* [[Aartsdiakonaat Brabant|Brabant]] (Leuven; Tienen; Haacht) maar zonder Brussel, Mechelen, Antwerpen (bisdom Kamerijk)
* Haspengouw (Tongeren; St. Truiden; Maastricht)
* [[Aartsdiakonaat Kempenland|Kempen]] (Maaseik; Roermond; Venlo; Kuik; 's Hertogenbosch; Breda; Tilburg; Bergen-op-Zoom).
De aartsdiakens hadden de belangrijke plicht de kerkelijke tienden en andere fondsen te verwerven.

In 1559 werden bij de kerkelijke herindeling met de pauselijke [[bul (document)|bul]] ''[[Super universas]]'' de bisdommen [[Bisdom Roermond|Roermond]], [[Bisdom 's-Hertogenbosch|'s-Hertogenbosch]] en delen van de bisdommen [[bisdom Namen|Namen]], [[Bisdom Antwerpen|Antwerpen]] en [[aartsbisdom Mechelen-Brussel]] hiervan afgescheiden.

In 1795, bij beslissing van de Franse [[Nationale Conventie (Frankrijk)|Nationale Conventie]], hield het [[prinsbisdom Luik]] op te bestaan en werd het grondgebied ingelijfd bij de [[Eerste Franse Republiek]].

== Bisdom heropgericht ==
In 1801 werd bij het [[Concordaat van 15 juli 1801|concordaat]] tussen [[Napoleon Bonaparte]] en [[paus Pius VII]]{{Refn|group=noot|De prelaat die namens de Roomse kerk optrad bij de onderhandeling van het concordaat was Giovanni Battista Caprara.<ref>Zie [[:fr:Giovanni Battista Caprara|Giovanni Battista Caprara]] op Franstalige Wikipedia.</ref>}} het bisdom Luik opnieuw opgericht, maar nu zonder alle wereldlijke macht. Met de heroprichting van het bisdom in 1801 viel het gebied samen met de Franse departementen [[Ourthedepartement|Ourte]] en [[Nedermaas]]. Het gebied rond Aken werd afgesplitst als een nieuw [[bisdom Aken]]. In het nieuw opgerichte bisdom Luik werd de draad met het Rooms-Duitse Rijk doorgeknipt: Luik werd een [[suffragaanbisdom]] van de aartsbisschop van Mechelen-Brussel (toen onder Franse controle) en niet meer van de aartsbisschop van Keulen. Het [[Paleis van de Prins-bisschoppen|prinsbisschoppelijk paleis]] bleef geconfisqueerd door de Franse staat; daarom kozen de Fransen voor de voormalige [[abdij van Beaurepart]] als nieuw bisschoppelijk paleis.

Na de Franse tijd omvatte het bisdom Luik de provincies Luik en [[Limburg (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden)|Limburg]].

Met de Belgische onafhankelijkheid werd in 1840 het [[Bisdom Roermond|apostolisch vicariaat Limburg]] in de Nederlandse provincie Limburg afgesplitst en reduceerde het gebied van het bisdom Luik tot de Belgische provincies Luik en [[Limburg (Belgische provincie)|Limburg]]. Na de [[Eerste Wereldoorlog]] werden Eupen en Malmedy van de Pruisische Rijnprovincie aan de provincie Luik toegevoegd; het bisdom Luik droeg van 1921 tot 1925 de naam ''Bisdom van Luik, Eupen en Malmedy''. <ref>[http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dlieg.html 'Diocese of Liège (Luik, Lüttich)'] (amateurwebsite ''catholic-hierarchy.org'').</ref>

In 1967 werd het Limburgse deel van het bisdom verzelfstandigd; dat vormt sindsdien het [[bisdom Hasselt]]. Sindsdien vallen de grenzen van het bisdom Luik en de provincie Luik samen. Voor de Duitstaligen in Luik is een apart vicariaat opgericht. <ref>[https://web.archive.org/web/20130602234228/http://liege.diocese.be/Default.asp?X=5E4D4A2687767C7B0406020E1E7673620508020C0013757461040E05090D14757961000B0592 'Diocèse de Liège'] (gearchiveerde officiële website).</ref>

== Statistische gegevens ==
*oppervlakte: 3869 km²
In 2003 telde het:
*inwoners: 1.025.842, waaronder 70.400 [[Duitstalige]]n en 12% immigranten (Polen, Italianen, Spanjaarden, Noord-Afrikanen) - Zo'n 50% van de bevolking leeft in de [[Luik (stad)|Luik]]se agglomeratie.
*21 [[decanaat|decanaten]] en 529 [[parochie (kerk)|parochies]], waaronder 3 decanaten en 42 parochies voor Duitssprekenden
*561 priesters waaronder nog 268 officieel actief
*75 permanente [[diaken|diakens]]
*275 [[monnik|mannelijke religieuzen]] en 941 [[zuster (religie)|vrouwelijke religieuzen]]

== Bisschoppen van na het Concordaat ==
83. [[Jean-Évangéliste Zäpfel]] (1802-1808) 
84. [[Corneille Richard Antoine van Bommel]] (1829-1852) 
85. [[Théodore Alexis Joseph de Montpellier]] (1852-1879) 
86. [[Victor-Joseph Doutreloux]] (1879-1901) 
87. [[Martin-Hubert Rutten]] (1902-1927) 
88. [[Louis-Joseph Kerkhofs]] (1927-1961) 
89. [[Guillaume-Marie van Zuylen]] (1961-1986) 
90. [[Albert Houssiau]] (1986-2001) 
91. [[Aloys Jousten]] (2001-2013) 
92. [[Jean-Pierre Delville]] (2013-heden)

== Zie ook ==
* [[Prinsbisdom Luik]]
* [[Lijst van prins-bisschoppen van Luik]]
* [[Lijst van bisschoppen van Maastricht]]
* [[Bisdom Maastricht]]
* [[Bisdom Tongeren]]
* [[Bisdom Hasselt]]

== Externe link ==
* [https://www.evechedeliege.be Officiële website Bisdom Luik]
{{Appendix||2=
== Bronnen, noten en verwijzingen ==
* {{aut|Bornewasser, J.A.}} (1977): ''Winkler Prins Geschiedenis der Nederlanden'' (Prehistorie tot 1500), pp. 151-153. Amsterdam/Brussel, {{ISBN|9010017443}}
----

{{References|group=noot}}
----

{{References|2=3|85%}}
}}
{{Navigatie bisdommen België}}
{{Navigatie rooms-katholieke bisdommen Nederland}}

[[Categorie:Bisdom Luik| ]]

Bisdom Luik - Bewerkingsoverzicht