https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=BrunerenBruneren - Bewerkingsoverzicht2026-04-26T16:01:34ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Bruneren&diff=132716&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-08-23T16:35:17Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>Onder de term '''bruneren''' of '''bruineren''' of [[Chemisch zwarten|zwarten]] worden verschillende metaalbehandelingen verstaan.<br />
<br />
Het kunnen bepaalde [[Polijsten (bewerking)|polijstbehandelingen]] zijn. Daarnaast kan het een bij [[IJzer (element)|ijzer]] en [[Staal (legering)|staal]] toegepaste oppervlaktebehandeling zijn door middel van onderdompeling in een bepaalde vloeistof.<br />
<br />
==Polijsten==<br />
{{Zie hoofdartikel|Polijsten (bewerking)}}<br />
Het metaal wordt gepolijst door middel van wrijving met een hoog gepolijste [[agaat (variëteit)|agaat]], [[hematiet]]steen of hoogglanzend staal. Door te wrijven met een harder materiaal dan het metaal dat gepolijst dient te worden, wordt het oppervlak van het metaal harder en gaat het glanzen.<br />
<br />
===Toepassing===<br />
====Zilversmederij====<br />
Bruneren werd veel in de [[zilversmeden|zilversmeedkunst]] toegepast voordat de [[hangmotor]] en polijstmachines werden uitgevonden. Op deze manier konden alle ornamenten en moeilijke hoekjes van een voorwerp gepolijst worden.<br />
<br />
====Goud====<br />
In de [[edelsmeedkunst|edelsmeedtechniek]] is bruneren een handeling waarbij [[bladgoud]] door [[polijsten (bewerking)|polijsten]] glanzender wordt gemaakt. Het woord bruneren komt uit het [[Frans]]: ''bruner'', bruin (=donker) maken van het goud. Glanzende delen van een oppervlak weerspiegelen de binnenruimte, die vooral donker is (bijvoorbeeld het [[Plafond (bouw)|plafond]] waarop weinig licht valt). Vooral [[convex]]e en [[Concaaf|concave]] gebruneerde vormen lijken daardoor donkerder dan matte partijen, die er lichter uitzien doordat ze het aanwezige licht diffuus verspreiden. Voor het bruneren werd vroeger een wolventand of een grote hondentand in een handvat gebruikt. Tegenwoordig gebruikt men een agaatsteen om te bruneren.<br />
<br />
====Munten====<br />
Bruneren is ook een geslagen [[munt (betaalmiddel)|munt]] met bruneerstaal polijsten zodat die op een [[proefslag]] gaat lijken. Bruneren verwijdert details en verlaagt dus de conditie van een munt.<br />
<br />
==Onderdompeling==<br />
[[Bestand:Rundstab-brueniert-800.jpg|thumb|Het bruneren van een stalen staaf]]<br />
Het bruneren (DIN 50938) bij ijzer of staal door onderdompeling gebeurt met behulp van een oxiderende alkalische vloeistof. De vloeistof heeft een temperatuur van circa 140°C. Het doel is om een beperkte corrosiebescherming te geven. Ook kan het doel van decoratieve aard zijn. Door de behandeling ontstaat een zeer dunne laag [[IJzer(II,III)oxide|Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub>]] van circa 1 µm aan de buitenzijde van het werkstuk. Deze ijzeroxidelaag kleurt het werkstuk zwart tot grijs.<ref>BBT Kenniscentrum (2008), [http://books.google.nl/books?id=_0Os-w_upDwC&pg=PA115 Best Beschikbare Technieken (BBT) voor oppervlaktebehandeling van metalen en kunststoffen], Academia Press, Gent, blz. 115-116</ref><br />
<br />
{{appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Metaaltechniek]]<br />
[[Categorie:Numismatiek]]<br />
[[Categorie:Edelsmeedtechniek]]<br />
[[Categorie:IJzer]]<br />
[[Categorie:Staal]]<br />
[[Categorie:Goud]]<br />
[[Categorie:Wapen]]</div>Colani