https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=BuikmanBuikman - Bewerkingsoverzicht2026-04-24T20:17:37ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Buikman&diff=53117&oldid=prevColani op 22 dec 2023 om 12:082023-12-22T12:08:09Z<p></p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Weckmann.jpg|thumb|Weckmann met pijp, Duitsland]]<br />
[[Bestand:Köln Brote Armee Hungerstreik Every 5 sec 121023.jpg|thumb]]<br />
Een '''buikman''' is een [[brood]] van fijn [[deeg]] met veel [[krent]]en en [[rozijn]]en. Het wordt voornamelijk in [[Limburg (Nederlandse provincie)|Limburg]] gebakken. De buikman heeft de vorm van een [[bisschop]] en wordt gebakken met een witte stenen [[pijp (rookgerei)|pijp]] in zijn mond. Soms heeft de buikman ook een [[Pinus|dennentak]] bij zich. Het is een traditie om eerst het [[hoofd (anatomie)|hoofd]] van de buikman te eten en vervolgens de rest.<br />
<br />
==Andere benamingen==<br />
Andere benamingen zijn:<br />
* Wekkeman, weggeman of Weckman (in [[Zuid-Limburg (Nederland)|Zuid-]] en [[Midden-Limburg (Nederland)|Midden-Limburg]] en [[Duitsland]])<br />
* Weggekèl (in [[Noord-Limburg (Nederland)|Noord-Limburg]], omgeving [[Horst (Limburg)|Horst]])<br />
* Stevensman<br />
* Piepespringer<br />
* Ziepesjprengert (wanneer de buikman in plaats van een pijp een bezem draagt)<br />
* Stoeteman<br />
* Mikkeman<br />
* Klaaskoek<br />
* Krintenkèl (Noord-Limburg, omgeving [[Venray (plaats)|Venray]])<br />
* Rikketik ([[Zele (gemeente)|Zele]])<br />
In [[Duitsland]] komen erg veel benamingen voor, zoals Stutenkerl, Stutenmännchen, Kiepenkerl, Klaaskerl, Backsmann, Stutenmann, Piefekopp, Puhmann, Weckmann, Weckemann of -männchen, Buckmann, Bauchmann, Kaiten Jais, Dambedei, Hefekerl, Ditz, Klausenmann, Grittibänz, Griitibänz, Grettimaa, Elgermaa, Teigmännli, Grättimaa, Elggermaa, Baselmann, Wäge̩mǫǫn, Wäge̩man, Klooskäälsche, Flǫütewäk, Wäkman, Wëggemann, Weggemann, Kloskälche, Fleuteweck, Weckpopp, Wäge̩man, Koosmännke of Weggbopp.<br />
<br />
In [[Luxemburg (land)|Luxemburg]] heet het Boxemännchen of Kuchemännchen, in de [[Elzas]] Manala of Männele. In [[Franche-Comté]] en [[Lotharingen (Frankrijk)|Lotharingen]] is Jean Bonhomme de benaming.<br />
<br />
In het Duitstalige deel van [[Zwitserland]] wordt de Grittibänz gebakken omstreeks Sinterklaas (6 december). Het broodje stamt uit de regio [[Bazel (kanton)|Basel]]-[[Neuchâtel (kanton)|Neuchâtel]]. "Gritti" verwijst naar de vormgeving van de benen en Bänz is de korte aanduiding voor Benedikt. Het figuurtje zou de Sinterklaasfiguur weergeven. Mogelijk bestaat het broodje al vanaf de 16e eeuw. <br />
<br />
==Herkomst==<br />
De herkomst van de buikman is niet geheel duidelijk. In de vroegste tijd van de [[Rooms-katholieke Kerk|katholieke kerk]] was het gebruikelijk om elkaar na zon- en misdagen een brood te geven. Later werd dit alleen nog bij bepaalde feesten uitgereikt.<br />
<br />
Een andere herkomst kan van de [[Germanen]] zijn. Deze offerden broden aan de goden tijdens het [[midwinter]]feest. Veelal vallen katholieke feestdagen samen met Germaanse gebruiken, zoals [[Sint-Maarten (feest)|Sint-Maarten]], [[Sint Piter]] en [[Sinterklaas|Sint- Nicolaas]]. Het is echter niet duidelijk wanneer de buikman gegeten wordt, maar het ligt rond de [[advent (periode)|advent]]stijd (Germaanse midwintertijd). Dit verschilt ook per plaats. Waarschijnlijk is de traditie over komen waaien uit Duitsland.<br />
<br />
<gallery><br />
File:Marché de Noël de Colmar 001.jpg|Buikmannen en zoete [[Krakeling (koek)|krakelingen]] op een [[kerstmarkt]] in [[Colmar]]<br />
Klausenmann.jpg|Een "Klausenmann" uit Oberschwaben<br />
Hefeteigpaerchen.jpg|Hefeteigpärchen met hond<br />
WeckMartinsgans.jpg|Variant Martinsgans als Hefeteiggebildbrot<br />
Grittibänz.jpg|Grittibänz of Hefeteigmann, Zwitserland<br />
Grittibänz standing.jpg|Grittibänz, Zwitserland<br />
Baselmann.jpg|Baselmann<br />
Mannele.jpg|Mannele, Frankrijk<br />
Boxemännchen.jpg|Boxemännchen, Luxemburg<br />
</gallery><br />
<br />
==Feestdagen==<br />
===Sint-Maarten===<br />
De buikman zou met Sint-Maarten uitgereikt worden. In Limburg worden op sommige plaatsen oliebollen gegeten na het ontsteken van de [[troshoop]] (Germaans midwintervuur). Vroeger werd echter 'koeken' uitgedeeld van fijn [[boekweit]]meel. Wellicht een verband met de buikman.<br />
<br />
===Sint-Nicolaas===<br />
Een andere feestdag waarbij de buikman uitgereikt kan worden is Sint-Nicolaas of [[Sinterklaas]]. Het is een toonbeeld van plompheid.<br />
<br />
===Sint-Steven===<br />
Het meest waarschijnlijkst wordt de buikman uitgereikt op [[26 december]]. Dit is de naamdag van [[Stefanus (martelaar)|Sint-Steven]]. Vandaar de benaming stevensman.<br />
<br />
===Nieuwjaarsdag===<br />
Vroeger <!-- wanneer is vroeger?? --> werden er in en rond [[Horst (Limburg)|Horst]] elkaar grote, ronde rozijnenbroden (Nieuwjaarsplats) gegeven aan de ouders. Het was gebruikelijk om elkaar broden te geven met [[nieuwjaar]]. Wanneer je ze zelf hebt gebakken, geeft dit magische krachten.<br />
<br />
==Versjes==<br />
Een versje dat gezongen wordt bij het eten van een buikman (Stevensman):<br />
:Steve, wie lang zal ze leve<br />
:Honder joar en eine daag<br />
:Kip, kap de kop aaf<br />
<br />
::Vertaling:<br />
:Stevensman, hoelang zal je leven<br />
:honderd jaar en een dag<br />
:Kip, kap, je kop is er af<br />
<br />
==Bronnen==<br />
* D.J. van der Ven, Ons eigen volk in het feestelijk jaar, 1942, blz. 248,<br />
* J.H. Nannings, Brood- en gebakvormen en hunne Beteekenis in de Folklore, 1932, blz. 52<br />
* Limburgs Museum, Venlo<br />
* Dagblad de Limburger (14-02-2003), in 'Dwars'<br />
<br />
[[Categorie:Brood]][[Categorie:Sinterklaassnoepgoed]][[Categorie:Kerst]]</div>Colani