https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=BuitenplaatsBuitenplaats - Bewerkingsoverzicht2026-04-26T12:19:35ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Buitenplaats&diff=153756&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"2024-11-23T18:31:18Z<p>Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Album Petrus Regout - La Petite & Grande Suisse & Vaeshartelt.jpg|thumb|Drie buitenplaatsen ten noorden van Maastricht op een prent uit 1863: [[La Petite Suisse]] (voorgrond), [[La Grande Suisse]] (midden) en [[Kasteel Vaeshartelt|Vaeshartelt]] (achtergrond links)]]<br />
[[Bestand:Beeckestijn-01 (xndr).jpg|thumb|[[Beeckestijn]] te [[Velsen]]]]<br />
[[Bestand:Frankendael (Amsterdam).jpg|thumb|[[Frankendael]] in de [[Watergraafsmeer]]]]<br />
Een '''buitenplaats, hofstede, landhuis''' of kortweg '''buiten''' is een (zomer)verblijf voor rijke stedelingen. Bekende Nederlandse bezitters van buitenplaatsen waren [[Constantijn Huygens]], [[Cornelis de Graeff (1599-1664)|Cornelis de Graeff]], admiraal [[Cornelis Tromp]], [[Isaac de Pinto]], [[Jan Gildemeester Jansz.]] en [[Petrus Laurentius Regout]].<br />
<br />
== Geschiedenis ==<br />
Welgestelde stedelingen investeerden vanaf het einde van de zestiende eeuw hun spaargeld in landhuizen en landbezit. Dit deed men om 's zomers de stank, de [[Pest (ziekte)|pest]] en de drukte te vermijden. Om het kavel rendabel te maken werd er een boerderij gebouwd, die werd verpacht. De boerderij was aanvankelijk voorzien van een aparte [[herenkamer]], een luxekamer, die door de landheer en zijn familie ’s zomers kon worden gebruikt voor hun verpozing. Boerderijen met zo'n herenkamer worden vaak als [[boerderij|hofstede]] aangeduid. Omdat de eigenaren steeds rijker werden in het midden van de 17<sup>e</sup> eeuw, werd er in de loop der jaren een apart buitenhuis gebouwd, naast de boerderij op het landgoed. Uiteindelijk ontwikkelde deze trend zich vanaf het einde van de 17<sup>e</sup> eeuw in de bouw van luxueuze buitenplaatsen met barokke, symmetrische siertuinen.<br />
<br />
De pachter bleef het land bewerken, en zorgde voor fruit en groente, of diende als schipper of voerman voor de zomergasten van de buitenplaats. Veelal waren de eigenaren uitermate geïnteresseerd in [[Plantkunde|botanie]] en de aankweek van (subtropische) [[Sierteelt|siergewassen]] in kassen of tegen een [[slangenmuur]], zoals [[Joan Huydecoper van Maarsseveen (1625-1704)|Joan Huydecoper van Maarsseveen]], [[George Clifford (1685-1760)|George Clifford]], [[Johannes Burman]] of [[Willem Röell (1700-1775)|Willem Röell]] die ook commissaris van de [[Hortus Botanicus Amsterdam]] waren.<br />
<br />
Buitenplaatsen liggen meestal in landschappelijk aantrekkelijke gebieden die tegelijkertijd ook goed vanuit de stad bereikbaar waren, zoals aan de [[Vecht (Utrecht)|Vecht]], de [[Amstel (rivier)|Amstel]], in het [[Kennemerland]], het [[Het Gooi|Gooi]], aan de [[Vliet (Zuid-Holland)|Vliet]] en aan de duinrand bij [[Wassenaar (gemeente)|Wassenaar]] en [[Den Haag]]. Ook in polders als de [[Watergraafsmeer]] en de [[Beemster]] waren veel buitenplaatsen te vinden, evenals op het eiland [[Walcheren]]. In de negentiende eeuw kwamen nieuwe gebieden in de mode waar buitenplaatsen werden gesticht, zoals de [[Utrechtse Heuvelrug (stuwwal)|Utrechtse heuvelrug]] en het gebied rond [[Breda]] en [[Arnhem]]. Waar buitenplaatsen zich aaneen rijen spreekt men wel van een [[buitenplaatsenlandschap]] of [[landgoederenzone]]s.<br />
<br />
Buitenplaatsen worden soms aangezien voor [[Kasteel|kastelen]], maar een kasteel is over het algemeen een [[adel]]lijk bezit, terwijl een buitenplaats veelal eigendom was van leden van de [[burgerij]]. Sommige kastelen zijn in de zeventiende eeuw wel in een buitenplaats veranderd, zoals kasteel [[Kasteel Marquette|Marquette]] te [[Heemskerk]], dat [[Jacob Boreel]] liet afbreken om er iets nieuws voor in de plaats te zetten.<br />
<br />
De kern van een buitenplaats was het herenhuis. Daaromheen lag een [[lusthof|pleziertuin]] waarin gewandeld kon worden, met [[Fontein|sierfonteinen]], en [[standbeeld]]en of soms een [[menagerie]]. Meestal waren er ook een [[oranjerie]] met uitheemse planten en andere tot vermaak strekkende zaken, zoals een [[theekoepel]], [[volière]] of [[schelpengrot (tuinarchitectuur)|schelpengrot]]. Bij een buitenplaats hoorde ook vaak een [[Bos (begroeiing)|productiebos]].<br />
<br />
Aan het einde van de 18<sup>e</sup> eeuw vielen veel buitenplaatsen onder de bijl. In de loop van de negentiende eeuw werden ze meestal ook te duur om slechts in het zomerseizoen te worden bewoond.<br />
<br />
In de jaren negentig van de twintigste eeuw nam de overheid het initiatief om nieuwe buitenplaatsen tot ontwikkeling te brengen. Een voorbeeld hiervan is [[Scholtenszathe]] in [[Klazienaveen]].<br />
<br />
== Definitie Historische Buitenplaats ==<br />
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed hanteert de volgende definitie voor Historische Buitenplaats:<br>Een historische buitenplaats is aangelegd. Zij kan deel vormen van een landgoed. Het geheel wordt met name gevormd door een, eventueel thans verdwenen, in oorsprong versterkt huis, kasteel, buitenhuis of landhuis, met bijgebouwen, omgeven door tuinen en/of park met één of meer van de volgende onderdelen: grachten, waterpartijen, lanen, boomgroepen, parkbossen, (sier)weiden, moestuinen, ornamenten.<br><br />
De samenstellende onderdelen, een ensemble vormend, van terreinen (met beplanting), lanen, waterpartijen en -lopen, gebouwen, bouwwerken en ornamenten zijn door opzet of ontwerp van tuin en park en het (utilitair) gebruik historisch en architectonisch met elkaar verbonden en vormen zo een onlosmakelijk geheel. Onderdeel van de historische buitenplaats vormen die gebouwen, bouwwerken en tuinornamenten, die compositorisch deel uitmaken van het ontwerp of opzet en inrichting van de tuin- en/of parkaanleg dan wel dienen voor gebruik in samenhang met de oorspronkelijke bestemming.<br />
<br />
== Jaar van de Historische Buitenplaats ==<br />
Het jaar 2012 is in Nederland uitgeroepen tot het Jaar van de Historische Buitenplaats. Op 29 maart heeft de officiële opening van het jaar plaatsgevonden in de [[Andrieskerk (Amerongen)|Andrieskerk]] in [[Amerongen]], waarna er een receptie was in het koetshuis van [[Kasteel Amerongen]]. Met dit themajaar wil de Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012 ''"veel meer mensen in ons land bekend maken met historische buitenplaatsen en daarmee aandacht vragen voor het behoud van dit belangwekkend culturele erfgoed"''. <ref>[https://web.archive.org/web/20121015142508/http://www.buitenplaatsen2012.nl/themajaar/doel-themajaar/ Wat wil Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012 bereiken?] buitenplaatsen2012.nl</ref> <br />
<br />
== Bekende buitenplaatsen ==<br />
{{Kolommen3<br />
|Kolom1=<br />
* [[Buitenplaats Berbice|Berbice]] te [[Voorschoten]]<br />
* [[Kasteel Biljoen|Biljoen]] te [[Velp (Gelderland)|Velp]]<br />
* [[Boekesteyn]] te [['s-Graveland (Noord-Holland)|'s-Graveland]]<br />
* [[Bolenstein]] te [[Maarssen]]<br />
* [[Landgoed Clingendael|Clingendael]] te [[Wassenaar (gemeente)|Wassenaar]]<br />
* [[Beeckestijn]] te [[Velsen]]<br />
* [[Beek en Hof]] te [[Loenen aan de Vecht]]<br />
* [[Berkenrode]] en [[Oud-Berkenroede]] te [[Heemstede (Noord-Holland)|Heemstede]]<br />
* [[Elswout]] te [[Overveen]]<br />
* [[Landgoed Eyckenstein|Eyckenstein]] te [[Maartensdijk]]<br />
* [[Frankendael]] in de [[Watergraafsmeer]]<br />
* [[Gooilust]] te [['s-Graveland (Noord-Holland)|'s-Graveland]]<br />
* [[Goudestein]] te [[Maarssen]]<br />
|Kolom2=<br />
* [[Kasteel Groeneveld (Baarn)|Groeneveld]] te [[Baarn]]<br />
* [[Gunterstein]] te [[Breukelen (Utrecht)|Breukelen]]<br />
* [[Hartekamp]] te [[Heemstede (Noord-Holland)|Heemstede]]<br />
* [[Hof te Dieren]] nabij [[Dieren (Gelderland)|Dieren]]<br />
* [[Hofwijck]] te [[Voorburg (Zuid-Holland)|Voorburg]]<br />
* [[Huis te Manpad]] te [[Heemstede (Noord-Holland)|Heemstede]]<br />
* [[Kasteel Keppel|Keppel]] te [[Laag-Keppel]]<br />
* [[Kasteel Keukenhof|Keukenhof]] te [[Lisse]]<br />
* [[La Grande Suisse]] te [[Maastricht]]<br />
* [[De Liesbosch (buitenplaats)|De Liesbosch]] te [[Utrecht (stad)|Utrecht]]<br />
* [[Op Buuren (buitenplaats)|Op Buuren]] te [[Maarssen]]<br />
* [[Landgoed Oranjewoud|Oranjewoud]] te [[Oranjewoud]]<br />
* [[Kasteel Oud-Poelgeest|Oud-Poelgeest]] te [[Oegstgeest]]<br />
|Kolom3=<br />
* [[Kasteel Rosendael|Rosendael]] te [[Rozendaal]]<br />
* [[Rotsoord (buitenplaats)|Rotsoord]] te [[Utrecht (stad)|Utrecht]]<br />
* [[Buitenplaats Rustenhoven|Rustenhoven]] te [[Maartensdijk]]<br />
* [[Sandwijck]] [[De Bilt (gemeente)|De Bilt]]<br />
* [[Schaep en Burgh]] te [['s-Graveland (Noord-Holland)|'s-Graveland]]<br />
* [[Sparrendaal (Driebergen)|Sparrendaal]] te [[Driebergen]]<br />
* [[Trompenburgh]] te [['s-Graveland (Noord-Holland)|'s-Graveland]]<br />
* [[Kasteel Vaeshartelt|Vaeshartelt]] te [[Maastricht]]<br />
* [[Vecht en Dijk]] te [[Maarssen]]<br />
* [[Vechtevoort]] te [[Maarssen]]<br />
* [[Vollenhoven]] [[De Bilt (gemeente)|De Bilt]]<br />
* [[De Vosheuvel]] te [[Amersfoort]]<br />
* [[Wester-Amstel]] te [[Amstelveen]]<br />
* [[Zandbergen (Huis ter Heide)|Zandbergen]] [[Huis ter Heide (Utrecht)|Huis ter Heide]]<br />
}}<br />
<br />
== Canon van Nederland ==<br />
Buitenhuizen zijn als een van de vijftig thema's opgenomen in de [[canon van Nederland]] van de commissie-[[Frits van Oostrom|Van Oostrom]].<br />
<br />
== Canon van Amsterdam ==<br />
* Buitenhuizen is venster nummer 21 van de [[Canon van Amsterdam]].<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Lijst van huizen aan de Utrechtse Vecht]]<br />
* [[Reeks adelsgeschiedenis]] (''deel 3'')<br />
{{Appendix|2=<br />
{{References}}<br />
'''Externe link'''<br />
*[https://web.archive.org/web/20120320123911/http://www.buitenplaatsen2012.nl/ Jaar van de Historische Buitenplaats 2012]<br />
*[http://www.buitenplaatseninnederland.nl/ Overzicht buitenplaatsen in Nederland - buitenplaatseninnederland.nl]<br />
}}<br />
{{Navigatie landschapselementen}}<br />
<br />
[[Categorie:Landgoed in Nederland| ]]</div>Colani