Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-03-11T07:51:17Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

Een '''cacaomolen''' of ''chocolademolen'' is een molen die [[cacaoboon|cacaobonen]] verwerkt.

==Werking==
Hoewel het fabricageproces niet met zekerheid bekend is, wordt de volgende werkwijze aangenomen.

Eerst worden de cacaobonen [[Roosten (scheikunde)|geroost]] in een trommel en vervolgens gebroken. De schillen worden verwijderd en het inwendige werd vervolgens fijngemalen. Dit gebeurde door middel van [[kollergang]]en en persen, die eenzelfde technologie als die bij [[oliemolen]]s benutten. Aldus ontstond een stroopachtige massa, welke afgevangen werd in kleine vormen. Dit leverde bittere chocoladekoekjes op die voor de helft uit vet bestonden.

De cacaomolens werden gewoonlijk aangedreven met windkracht, ook aandrijvingen als [[rosmolen]]s of een door menskracht aangedreven molens kwamen voor. Vele molens deden ook dienst als [[pelmolen]], [[snuifmolen]] of [[mosterdmolen]].

==Opkomst van de cacaomolens==
Het gebruik van cacao, oorspronkelijk afkomstig uit [[West-Indië]], heeft zich via Spanje (of Italië) en Frankrijk naar Midden- en Noord-Europa verspreid.

===Cacaomolens in Zeeland===
De provincie [[Zeeland (provincie)|Zeeland]] speelde daar een belangrijke rol in. Hier moet de rol van [[Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck]], welke in [[Suriname (hoofdbetekenis)|Suriname]] plantages bezat, en de rol van de [[West-Indische Compagnie]] en de [[Sociëteit van Suriname]] worden genoemd. De meeste cacao werd oorspronkelijk naar [[Middelburg (Zeeland)|Middelburg]] vervoerd, terwijl ook [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]] een aanvoerhaven was. Dit laatste lag aan de grondslag voor de [[Zaanstreek|Zaanse]] cacao- en chocoladefabrieken.

In Middelburg was ook een veiling voor koloniale producten, gedreven door de [[Middelburgsche Commercie Compagnie]]. Vanaf 1724 liep de handel via Middelburg echter terug, na 1740 werd Amsterdam het brandpunt van de cacao-aanvoer, en na 1770 was de invoer van cacao via Middelburg onbeduidend geworden.

De eerste cacaomolen in Middelburg wordt gemeld in 1705. In 1723 waren er twee, en werden er nog drie bijgebouwd. In 1757 en 1763 werd het aantal molens nog met een zestal uitgebreid. In 1808 waren er 13 cacaomolens in Middelburg; in 1818 worden er 27 cacaomolens in Nederland geteld, waarvan 15 in Zeeland, en wel 12 in Middelburg, 1 in [[Vlissingen (hoofdbetekenis)|Vlissingen]], één in [[Goes (hoofdbetekenis)|Goes]] en 1 in [[Zierikzee]].

In 1853 werden in Middelburg nog slechts drie cacaomolens geteld. In 1858 en 1859 hielden er twee op met functioneren. De molen van [[Fak Brouwer]], feitelijk een [[rosmolen]], die bleef functioneren tot 1894. Ook vele andere Middelburgse cacaomolens waren rosmolens.

===Cacaomolens elders===
De Nederlandse ''Database van verdwenen molens'' toont 33 molens die weleens als cacaomolen hebben dienstgedaan. Hiervan is slechts één door waterkracht aangedreven molen bekend, de [[Watermolen van Helmond]]. Aandrijving door windkracht kwam in 19 van de gevallen voor, er waren voorts 6 rosmolens en 2 [[tredmolen]]s. Bij 5 cacaomolens is het aandrijfmechanisme onbekend.

De database, die niet volledig is, bevat 9 cacaomolens in Amsterdam, 1 in Dordrecht, en 15 in de Zaanstreek ([[Zaandam]], [[Zaandijk]], [[Wormerveer]], [[Westzaan]] en [[Koog aan de Zaan]]). Voorts 1 in [[Dordrecht (hoofdbetekenis)|Dordrecht]], 1 in [[Utrecht (stad)|Utrecht]] en 1 in [[Sneek (stad)|Sneek]]. Voor Middelburg worden er nog 4 vermeld, waarvan drie rosmolens.

Werkende cacaomolens bestaan in Nederland niet meer, maar veel historische molens hebben aan de basis gestaan van de latere industriële productie van cacao en chocolade.

De Belgische molendatabase van verdwenen molens (Molenecho's) bevat geen cacaomolens. Wel kende en kent België een belangrijke chocolade-industrie.

==Externe bron==
*E. van Wijk, ''Chocolademolens en de Fak Brouwers'', in: De Wete 27 (2), april 1998, p. 2-11, tijdschrift van de Heemkundige Kring Walcheren.

{{Navigatie molens naar verrichting}}

[[Categorie:Molen naar toepassing]]
[[Categorie:Cacao]]

Cacaomolen - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd