Colani op 30 apr 2025 om 09:31

2025-04-30T09:31:09Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Flickr - The U.S. Army - 'cavalry charge'.jpg|thumb|210px|[[Charge (oorlog)|Charge]] van de 1st Cavalry Division]]
{{Zijbalk militaire geschiedenis}}'''Cavalerie''', <ref> Cavalerie komt van het [[volkslatijn]]se ''caballus'', "paard", een woord dat zijn herkomst in het [[Gallisch]] vindt.</ref> '''ruiterij''' <ref>Ruiterij is de [[geschiedschrijving]] het meest gangbare begrip; het is verwant aan de woorden [[Ruiter (persoon)|ruiter]], [[Ridder (ruiter)|ridder]] en (be)rijder.</ref> of '''ruitervolk/paardenvolk''' is van oudsher de naam voor de [[militaire eenheid]] die zich te [[paard (dier)|paard]] voortbewoog en te paard vocht. Dit in tegenstelling tot de [[infanterie]] die te voet vecht en zich te voet verplaatst. De [[dragonder]] is een tussenvorm (vecht te voet, verplaatst zich te paard).

Het begrip cavalerie staat binnen de [[krijgsmacht]] tegenwoordig voor eenheden met gepantserde voertuigen met een beweeglijke koepel, dit in tegenstelling tot de [[Artillerie#Veldartillerie|gepantserde artillerie]]. Er wordt onderscheid gemaakt naar [[zware cavalerie]], [[lichte cavalerie]] en [[Pantservoertuig|gepantserde cavalerie]]. Voor gewapende eenheden op een kameel bestaat in het Nederlands geen speciale cavalerieterm; deze worden net als burgers op een kameel aangeduid als [[Kamelenrace|kameelruiters]]. Voor meer uitleg over de zware cavalerie en de kameelruiters kunt u terecht bij [[Katafrakt|katafrakten]].

<gallery>
2bashkirs horseman.jpg|[[Basjkieren]]
Hajdú warrior on horse.jpg|[[Hajdú-Bihar|Hajdú]]-krijger te paard
Sueleymanname Akinci-Beys.jpg|Strijd bij [[Mohács]], 1526
</gallery>

== Geschiedenis ==
Het paard werd waarschijnlijk voor het eerst rond [[4500-4000 v.Chr.]] in de steppen van Oekraïne getemd en bereikte Egypte pas in de [[13e dynastie van Egypte|13e dynastie]] (ca. 1743 - na 1640 v. Chr.) bij de inval van de [[Hyksos]]. In eerste instantie werd het vooral als trek- en lastdier gebruikt en militair vooral voor de strijdwagen gespannen. In de tijd van de [[brandcatastrofe]] kwam daar een einde aan doordat de infanterie in staat bleek de strijdwagens met zwaarden te overmeesteren.

=== Oudheid ===
[[Bestand:Assyriancavalry.jpg|thumb|left|Assyrische cavalerie]]
Het gebruik van militairen die te paard vechten gaat heel ver terug in de geschiedenis. Reeds de Oude Egyptenaren, [[Assyrische Rijk|Assyriërs]] en [[Meden]] kenden een militaire ruiterij.

Het berijden van paarden is lang een moeizame zaak geweest. Zo is bekend van koning [[Cambyses]] van Perzië dat hij zich dodelijk aan zijn eigen wapens verwondde bij het bestijgen van zijn paard. Dat was zonder [[stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] dan ook een moeizame onderneming. De oudste afbeelding van stijgbeugels komt uit het eind van de [[2e eeuw v.Chr.]] uit India en deze uitvinding is via China pas in ongeveer de [[8e eeuw]] na Christus ook in West-Europa ingevoerd. Uit het [[Macedonië (oudheid)|oude Griekenland]] zijn afbeeldingen bekend van ruitersoldaten zonder stijgbeugels.

Koning [[Philippus II van Macedonië]] had een sterke ruiterij die zowel belangrijk was bij gevechten, als in zijn functie om verkenningsopdrachten uit te voeren. De elite-cavalerie stond ook bekend als de ''[[hetairoi]]''. Door de combinatie van infanterie en een sterke cavalerie slaagden Philippus en zijn zoon [[Alexander de Grote]] er in om Griekenland en later ook het enorme Perzische rijk te onderwerpen.

<gallery caption="Macedonië">
Rider Cdm Paris 814.jpg|[[Macedonië (oudheid)|Macedonische]] ruiter
Napoli BW 2013-05-16 16-24-01.jpg|[[Alexander de Grote]]
Macedonian Army Alexander.jpg|Alexander te paard
Macedonian Army Thessalian.jpg|Macedonische ruiter
</gallery>

=== Romeinen ===
Voor de Romeinen was de cavalerie een belangrijk legeronderdeel. Zij vestigden cavaleriekazernes overal aan de [[Limes (Romeinse Rijk)|grenzen van het Romeinse Rijk]]. De [[equites]] (Romeinse ridderstand) vormden een hoge maatschappelijke stand. Er zijn grafstenen gevonden van ruitersoldaten die daarvan een beeld geven.

<gallery caption="Romeinen">
Gravestone Reburrus Xanten 230.jpg|Xanten
Reitergrabmal Rotenbach und Cannstatt-detail.jpg|Rotenbach
Tombstones of Rome horsemen in Germany.jpg|Duitsland
Sarcophagus grande Ludovisi - Museo Nationale Rome Palazzo Altemps.jpg|Rome
</gallery>

=== Middeleeuwen ===
Een theorie stelt dat de stijgbeugel de grote militaire vernieuwing was die aanleiding gaf tot de feodalisering van het [[Frankische Rijk]], maar langzamerhand is duidelijk geworden dat deze theorie niet houdbaar is. Toch zijn de [[middeleeuwen]] zonder meer de glorietijd van de bereden krijger: de [[ridder (ruiter)|ridder]]. Op het middeleeuwse slagveld was de zware cavalerie vaak doorslaggevend, al liep dat soms fout, bijvoorbeeld in drassig gebied zoals in de [[Slag bij Ane]] ([[1227]]) op de grens van [[Drenthe]] en [[Overijssel]], of de [[Guldensporenslag]] ([[1302]]) bij [[Kortrijk]].

<gallery caption="Ridders">
Wikibooks - Histoire de France.jpg|Slag bij Agincourt
Crécy - Grandes Chroniques de France.jpg|Slag bij Crécy, 1346
Hattin.jpg|Slag bij Cresson
The battle of Calais.jpg|Slag bij Calais
</gallery>

=== Mongolen ===
De grote veroveringstochten van het [[Mongoolse Rijk]] in de dertiende eeuw onder [[Dzjengis Khan]] en zijn opvolgers waren zonder goed getrainde krijgers te paard ondenkbaar geweest. De boogschutters stonden in de stijgbeugels en waren in staat tijdens het berijden van snelle galopperende paarden toch hun doel te treffen.

<gallery caption="Mongolen">
Bataille entre mongols & chinois (1211).jpg|Mongools-Chinese oorlog
MongolArcher.jpg|Mongoolse boogschutter
MongolCavalrymen.jpg|Mongoolse cavalerie
Armoured Kangxi Emperor.jpg|Mongoolse veroveraar
</gallery>

<gallery caption="Oosters">
Battle of Badr.jpg|Slag bij Badr<ref>{{Citeer web|first=Rashid |last=al-Din |url=http://warfare.uphero.com/Persia/13-14C/Jami_al-Tawarikh-Mohammed_exhorting_his_family_before_the_battle_of_Badr-Khalili-Ms727-f66a.htm |title=Khalili Collection, MSS. 727, folio 66a |date=1305-14 |work=Jami' al-Tawarikh|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160303212018/http://warfare.uphero.com/Persia/13-14C/Jami_al-Tawarikh-Mohammed_exhorting_his_family_before_the_battle_of_Badr-Khalili-Ms727-f66a.htm|archiefdatum=2016-03-03|dodeurl=nee}}</ref>
Portyazo torokok.jpg|Ottomanen in 1568
The Battle between Shah Ismail and Abul-Khayr Khan.jpg|Shah Ismail
Rytter fra Bagirmi.jpg|Afrikaanse krijger
</gallery>

=== Nieuwe Tijd ===
Verandering van tactiek ontstond gedurende de [[Honderdjarige Oorlog]], eerst door de Engelse boogschutters, later door de komst van het [[buskruit]]. De cavalerie werd niet langer voor de frontale aanval ingezet, maar voor operaties waarbij gebruikgemaakt kon worden van de snelheid van het paard en het ermee gepaard gaande verrassingseffect. Op slagvelden in de [[Vroegmoderne tijd]] werd de cavalerie meestal op de flank geplaatst. Een typische cavalerieaanval begon dan met een omtrekkende beweging, waarna de vijand in de rug aangevallen kon worden. Ook voor het verstoren van de vijandige logistiek bleef de cavalerie goed inzetbaar. Als wapen werden doorgaans de [[Lans (wapen)|lans]] en lange tijd het [[Zwaard (wapen)|zwaard]] gebruikt, uiteindelijk met name de [[Sabel (wapen)|sabel]], een type zwaard dat zich goed leende voor neerwaarts houwende bewegingen.

<gallery caption="Cavalerie">
A mounted cavalryman, by Dirk Langendijk (Rotterdam 1748 - 1805).jpg|Cavaleriesoldaat te paard, 1785 ([[Dirk Langendijk]])
The Qianlong Emperor in Ceremonial Armour on Horseback.jpg|[[Qianlong]], 1758
Napoleon at the Battle of Rivoli.jpg|[[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] bij Rivoli
Tuyuti2.jpg|[[Oorlog van de Drievoudige Alliantie|Paraguay, 1865]]
</gallery>

<gallery caption="Kozakken">
Myrbach-Cossacks.jpg|
Гайдамак (акварель Н.С. Самокиша).jpg|
Orenburg cossacks with camels.jpg|
The Cossacks albert Seaton 1972.jpg|
</gallery>

Een beroemde slag van ruitersoldaten was afkomstig uit het volk van de [[kozakken]] in [[Oekraïne]].

<gallery caption="USA">
Seki hpc-000604.jpg|
Union cavalry charge culpepper.jpg
Camp of 18th Pennsylvania Cavalry 04084v.jpg
Hugh Judson Kilpatrick - Chancellorsville Campaign.jpg
</gallery>
In de grotere koloniale gebieden (zoals [[Noord-Amerika]]) en de later daar gevormde staten was de rol van de cavalerie groter dan in de Oude Wereld, mede vanwege de veel grotere afstanden.

Daarnaast werden cavalerie-eenheden zowel in de Oude als in de Nieuwe Wereld ook ingezet voor politietaken op het platteland, de zogeheten marechaussee. Dankzij de paarden kon een klein aantal cavaleristen toch de openbare orde handhaven op het dunbevolkte platteland. Hieruit is onder andere de Franse [[Gendarmerie Nationale]] ontstaan.
In de noordelijke provincies van Nederland werd de cavalerie als ''hulpmarechaussee'' samen met de [[Koninklijke Marechaussee]] ingezet als versterking van de rijksveldwacht in het bestrijden van banditisme op het platteland.

=== Moderne tijd ===
In de [[Eerste Wereldoorlog]] speelde de cavalerie nog een wezenlijke rol, getuige foto's die daarvan bestaan.

De allerlaatste cavaleriecharge in West-Europa werd uitgevoerd tijdens de [[Slag bij Burkel]] (België).
<gallery caption="WOI">
3c14955v.jpg|Zwitserland, 1917
4th Light Horse Regiment soldier 1916.jpg|Australië, 1916
Light horse walers.jpg|Australië, 1914
Cossack of Life Guards Composite Cossacks Regiment.jpg|Kozakken, 1914
River Crossing NGM-v31-p338.jpg|Verdun, 1917
StateLibQld 1 109300 Harry Topp posing in his Light Horse uniform, ca. 1915.jpg|Australië, 1915
Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|Koerdistan, circa 1915
French heavy cavalry Paris August 1914.jpg|Parijs, 1914
</gallery>

Met de ontwikkelingen van wapens en vervoermiddelen in de negentiende en twintigste eeuw veranderde echter ook de rol van de cavalerie. In veel gevallen behield de cavalerie zijn taak als gevechtseenheid, maar dan met gebruikmaking van tanks in plaats van paarden. Een ander voorbeeld van een voortzetting in de moderne tijd is de Amerikaanse [[Air Cavalry]], die gebruikmaakt van helikopters (ook wel Air Assault genoemd of in Nederland [[Luchtmobiel]]).

Zelfs in de [[Tweede Wereldoorlog]] hadden de Nederlanders, Duitsers, Polen en Russen nog cavalerie, die echter deels in moderne gepantserde eenheden was omgezet, en deels als [[bereden infanterie]] werd ingezet. Voor de Polen en Russen heeft de cavalerie nog een onverwacht grote rol gespeeld in het weerstand bieden aan de Duitse invasie.

<gallery caption="WOII">
Bundesarchiv Bild 102-10208, Pretsch-Elbe, Kavallerie-Manöver.jpg|Duitsland, 1930
Bundesarchiv Bild 102-10433, Rahmenübung der Reichswehr in Unterfranken.jpg|Duitsland, 1930
Polish Cavalry.jpg|Polen, 1940
PolishCavalryAttack.jpg|Polen, 1938
Bundesarchiv Bild 101I-126-0350-26A, Paris, Einmarsch, Parade deutscher Truppen.jpg|Parijs, 1940
Bundesarchiv Bild 101I-725-0190-11, Russland, Rückzug deutscher Truppen, Kavallerie.jpg|Rusland, 1944
Bundesarchiv Bild 135-S-16-18-03, Tibetexpedition, Neujahrsparade, Rta pa Reiter.jpg|Tibet, 1938
Německé jezdectvo vjíždí do Prahy.jpg|Praag, 1939
</gallery>

In bijzonder afgelegen en ontoegankelijke gebieden zoals Afghanistan is tot na de millenniumwisseling nog van cavalerie, in de zin van 'bereden eenheden', gebruikgemaakt, maar beschieting vanuit de lucht maakt dat tot een bijzonder hachelijke zaak.

== Heden ==
[[Bestand:Cavaleriekazerne-amsterdam-poort.jpg|thumb|rechtop=0.65|Poort van de 'Kavallerie-kazerne' uit 1864 aan de Sarphatistraat te Amsterdam]]
Tegenwoordig wordt er in het [[Krijgsmacht|leger]] nagenoeg geen gebruik meer gemaakt van paarden om mensen of materieel te verplaatsen behalve voor ceremoniële doeleinden; de paarden werden vervangen door [[Tank (voertuig)|tanks]], [[pantserinfanterievoertuig]]en en ander gemotoriseerd materieel. Ceremonieel is ook de traditie dat van oudsher 'bereden' militairen zoals [[officier]]en bij hun gala-uniform [[Sporen (paardrijden)|rijsporen]] en eventueel een [[sabel (wapen)|sabel]] dragen.

<gallery caption="">
Mounties.jpg|[[Royal Canadian Mounted Police|Mounties]], Canada
Guardia Civil a caballo Dos de Mayo 2008 n1.jpg|[[Guardia Civil]], Spanje
Barcelona Catalunya Unitat Muntada Guàrdia Urbana.jpg|Guàrdia Urbana, Spanje
</gallery>

Niettemin heette het betreffende legeronderdeel dat vroeger met paarden vocht, en later met tanks, nog steeds 'cavalerie', en waren de benamingen voor [[rangen en standen]] die traditioneel deel uitmaakten van de cavalerie (een kapitein bij de cavalerie heet [[Kapitein (rang)|ritmeester]], een sergeant [[wachtmeester]], een soldaat [[huzaar]]) nog lang gebruikelijk.

== Bereden politie ==
Voor militaire functies is het paard nagenoeg verdwenen maar het paard wordt overal ter wereld nog steeds gebruikt door afdelingen van de [[bereden politie]]. Zij bedienen zich van de voordelen die ook voor de cavalerie golden: beter overzicht en snellere mobiliteit dan het voetvolk. En in de stedelijke omgeving, waar bereden politie meestal optreedt, zijn een of meer politiemannen te paard bijna altijd voldoende effectief om een onrustige menigte demonstranten of relschoppers in bedwang te houden.
<gallery caption="Politietaken">
Flickr - NewsPhoto! - ME Charges P.H. Kade.jpg|[[Mobiele Eenheid|ME]], Amsterdam
Mounted PoliceNetherlands.jpg|Bereden politie
Australian Mounted Police Victoria-edit1.jpg|Australië
Garde républicaine Louvre 2007 07 17.jpg|Frankrijk
</gallery>

== Belgische cavalerie ==
[[Bestand:Paardenoefening_Scheveningse_strand_(9782925643).jpg|miniatuur|Leden van het Cavalerie ere-escorte oefenen op het strand in Scheveningen voor [[Prinsjesdag]] 2013. De betrokken paarden en ruiters worden aan een laatste zware test onderworpen door ze bloot te stellen aan geweervuur, kanonslagen, muziek en rook.]]
België heeft een rijke cavaleriegeschiedenis die begonnen is lang voordat het land ontstond.

Het wapen had twee onderdelen:
*cavalerie: te [[Paard (dier)|paard]] (voertuig);
**[[Militaire verkenning|recce]]: [[Pantserwagen|verkenningsvoertuigen]]
**[[Pantservoertuig|pantsertroepen]]: [[Tank (voertuig)|gevechtstanks]]
Door de samenvoeging van de [[tank (voertuig)|pantsertroepen]] en de [[infanterie]] met als resultaat [[Gemechaniseerde infanterie|maneuvertroepen]] blijft er nog één cavalerie-eenheid over. Het recce [[Bataljon Jagers te Paard]].

== Nederlandse cavalerie ==
Nederland heeft evenals België een rijke cavalerietraditie. Tot een aantal jaren terug behoorde deze voor Nederlandse tank-cavalerie tot het verleden; er waren geen tanks meer in actieve dienst. Het laatste schot gelost door een Nederlandse [[Leopard 2]] tank was op 18 mei 2011. De [[Vaandel|standaarden]] van het [[regiment Huzaren van Sytzama]] en van het [[regiment Huzaren Prins van Oranje]] zijn op 16 september 2012 opgelegd. Het [[regiment Huzaren van Boreel]] heeft als verkenningsonderdeel de taak cavalerietradities in ere te houden.

Sinds 2017 beschikt Nederland weer over een eskadron tanks in samenwerking met Duitsland binnen het [[414 Tankbataljon]]. Sinds 20 november 2020 beschikt Nederland ook weer over een cavalerieregiment tanks met de oprichting van het [[Regiment Huzaren Prinses Catharina-Amalia]].

== Zie ook ==
* [[Huzaar]]
* [[Krijgsolifant]]
* [[Infanterie]]
* [[Carabiniers van de Keizerlijke Garde]]

== Externe links ==
* [http://www.cavaleriemuseum.nl Cavaleriemuseum] Van paard tot pantser, meer dan 425 jaar historie van de Nederlandse Cavalerie.
* [http://www.cee.nl Cavalerie Ere Escorte] (Nederland)

== Noten ==
{{References}}

[[Categorie:Cavalerie| ]]

Cavalerie - Bewerkingsoverzicht

Colani op 30 apr 2025 om 09:31