Colani op 12 dec 2024 om 08:17

2024-12-12T08:17:25Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Berckheyde, after - Het stadhuis op de Dam te Amsterdam (1668-1670).jpg|300px|thumb|Het classicistische [[Paleis op de Dam]] (1648-65), ontworpen door [[Jacob van Campen]], geschilderd in 1673 in classicistische stijl door [[Gerrit Adriaenszoon Berckheyde]]]]
Het '''classicisme''' is een [[stijlperiode]], die tussen ca. 1640 en 1720 een terugkeer naar de klassieke Griekse en Romeinse voorbeelden voorstond. De grote meesters van de renaissance dienden ook in hoge mate als voorbeeld voor de classicisten. Het classicisme behoort qua tijd tot de stijlperiode van de [[Barok (stijlperiode)|barok]], hoewel het zich daar in zekere zin tegen afzet.

== Begripsverklaring ==
Classicisme is een lastige term die in feite alleen maar duidt op een terugkeer naar de klassieken, maar die in verschillende delen van Europa niet altijd naar dezelfde periode binnen de kunstgeschiedenis verwijst. Zo wordt het [[palladianisme]], dat vooral in Italië en het Verenigd Koninkrijk navolging vond, soms wel en soms niet bij het classicisme gerekend. In Duitstalige landen en in Oost-Europa wordt met ''Klassizismus'' de periode van het [[neoclassicisme]] bedoeld, dat in feite een nieuwe golf van classicisme is aan het einde van de 18e eeuw. In de meeste andere landen wordt de term classicisme specifiek voor de periode tussen 1640 en 1720 gebruikt. In Duitsland, België, Nederland en Scandinavië is ook de term ''classicistische barok'' voor deze periode in zwang. De 17e-eeuwse architectuur van de Noordelijke Nederlanden wordt meestal aangeduid met [[Hollands classicisme]].

== Schilderkunst ==
De thema's in de classicistische schilder- en beeldhouwkunst zijn vaak ontleend aan de antieke geschiedenis en de mythologie en zijn soms moralistisch of heroïsch van aard. In Italië kunnen zowel de navolgers van de grote renaissance schilders, als de [[Caravaggisme|caravaggisten]] tot het classicisme gerekend worden, zoals [[Salvator Rosa]] en, wat later, de graficus [[Giovanni Battista Piranesi]].
In Frankrijk waren [[Nicolas Poussin]], [[Claude Lorrain]], [[Philippe de Champaigne]], [[Charles Alphonse du Fresnoy]] en [[Charles Le Brun]] de bekendste classicisten. In de Nederlanden kunnen [[Gerard van Honthorst]], [[Gerard Seghers]] en [[Gerard de Lairesse]] tot het classicisme gerekend worden. Ook van de architect [[Pieter Post (architect)|Pieter Post]] zijn enkele schilderijen bekend.
<gallery>
Bestand:Bacchanale à la joueuse de guitare - circa 1625 - Nicolas Poussin - Louvre - INV 7296 ; B 1278 ; MR 2345.jpg|Poussin: Bacchanaal, ca.1630
Bestand:Le Brun Déification d'Enée.jpg|Le Brun: Vergoddelijking van Aeneas, ca.1644
Bestand:'Pythagoras Emerging from the Underworld', oil on canvas painting by Salvator Rosa.jpg|Rosa: Pythagoras uit de onderwereld, 1665
Bestand:1671 Gérard de Lairesse - Apollo and Aurora.jpg|De Lairesse: Apollo en Aurora, 1671
</gallery>

== Beeldhouwkunst ==
In de beeldhouwkunst steunt de [[Compositie (beeldende kunst)|compositie]] op relatief eenvoudige vormen (in vergelijking met barok en [[rococo]]). Dominant aanwezig zijn monumentaliteit, klassieke vormen, duidelijke contourlijnen en natuurlijk [[coloriet]].

Belangrijke beeldhouwers zijn de Italianen [[Gian Lorenzo Bernini]] en [[Alessandro Algardi]], de Fransen [[Martin Desjardins]] en [[Michel Anguier]], en de (Zuid-)Nederlanders [[Frans Duquesnoy]], [[Artus Quellinus]] en [[Rombout Verhulst]].
<gallery>
Bestand:Algardi Leo XI.jpg|Algardi: Praalgraf van [[Paus Leo XI]], 1640-44
Bestand:Artus Quellinus - Paleis-op-de-Dam vierschaar.jpg|Quellinus: Vierschaar, [[Paleis op de Dam]], Amsterdam, ca.1660
Bestand:Obelix Place de la Minerve.jpg|Bernini: [[Olifantje van Bernini]], Rome, 1667
Bestand:Porte Saint-Denis La prise de Maastricht.jpg|Anguier: [[Beleg van Maastricht (1673)|Inname van Maastricht]], [[Porte Saint-Denis]], Parijs, 1673
</gallery>

== Architectuur ==
De bouwkunst van de klassieke oudheid was een inspiratiebron voor de architecten die de [[Italiaanse renaissance]] inluidden, zoals [[Filippo Brunelleschi]]. Een architect die zeer veel invloed zou uitoefenen op de classicistische bouwstijl was [[Andrea Palladio]] (1508–1580). Vooral in Engeland zou het [[palladianisme]] nog tot ver in de 18e eeuw navolging vinden. In de classicistische [[architectuur]] worden vaste verhoudingen in de compositie toegepast en zijn de [[zuil (bouwkunde)|zuil]], de [[pilaster]] en het [[fronton (bouwkunde)|fronton]] de belangrijkste bouwelementen.

Belangrijke bouwmeesters van de classicistische barok zijn de Italiaan [[Gian Lorenzo Bernini]], de Fransen [[Louis Le Vau]], [[Claude Perrault]] en [[Jules Hardouin-Mansart]] en de Britten [[Christopher Wren]], [[Nicholas Hawksmoor]] en [[John Vanbrugh]]. In de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] beleefde het [[Hollands classicisme]] zijn bloeitijd van 1625 tot 1665. Belangrijke architecten waren [[Jacob van Campen]], [[Pieter Post (architect)|Pieter Post]], [[Daniël Stalpaert]] en [[Philips Vingboons|Philips]] en [[Justus Vingboons]].
<gallery>
Bestand:Saint Peter's Square from the dome.jpg|Bernini: [[Sint-Pietersplein]], Rome, 1656-67
Bestand:Maastricht, het stadhuis foto10 2011-01-30 12.07.jpg|Post: [[Stadhuis van Maastricht]], 1659-84
Bestand:P1040021 Paris Ier Palais du Louvre façade orientale rwk.jpg|Perrault: oostvleugel [[Louvre]], Parijs, 1665-80
Bestand:St Pauls aerial.jpg|Wren: [[St Paul's Cathedral (Londen)|St Paul's Cathedral]], Londen, 1675-1710
</gallery>

== Literatuur ==
{{Zie hoofdartikel|Classicisme (literatuur)}}
Het [[classicisme (literatuur)|literair classicisme]] is voornamelijk in [[Frankrijk]] tot bloei gekomen aan het eind van de 17e eeuw, en van daar uit over heel Europa uitgewaaierd. Het schrijft een terugkeer naar een aantal klassieke basisprincipes voor zoals die ook in de oudheid gebruikelijk waren, waaronder de regel van de [[Eenheid van tijd, plaats en handeling|drie eenheden]]: de eenheid van tijd, de eenheid van plaats en de eenheid van handeling, waar binnen een [[toneel (spel)|theaterstuk]] zich af moest spelen. Theater was het belangrijkste literaire genre van die tijd, [[proza]] was slechts in opkomst, maar ook de verhaallijn in romans diende zich aan strikte regels te houden. Vertegenwoordigers van het classicisme in de Franse literatuur zijn: de theoreticus [[Nicolas Boileau]] en de toneelschrijvers [[Molière (schrijver)|Molière]] en [[Jean Racine]].

== Muziek ==
{{Zie hoofdartikel|Classicisme (muziek)}}

== Zie ook ==
* [[Renaissance (stijlperiode)]]
* [[Palladianisme]]
* [[Barok (stijlperiode)]]
* [[Barokarchitectuur]]
* [[Hollands classicisme]]
* [[Lodewijk XIV-stijl]]
* [[Neoclassicisme]]
{{Navigatie schilderstijlen}}

[[Categorie:Classicisme]]

Classicisme - Bewerkingsoverzicht

Colani op 12 dec 2024 om 08:17