Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:23:24Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox kunstenaar
| naam = Dinah Kohnstamm
| afbeelding = Dinah Kohnstamm, 1913.jpg
| onderschrift = Dinah Kohnstamm in 1813-kostuum, 1913
| volledige naam = Dinah Elisabeth Kohnstamm
| bijnaam =
| geboren = 21 augustus 1869
| geboorteplaats = Amsterdam
| overleden = 24 september 1942
| overlijdensplaats = Auschwitz
| land = Nederland
| beroep = schilder, tekenaar, textielkunstenaar
| jaren-actief =
| stijl =
| RKD = 88706
| website =
}}
'''Dinah Elisabeth Kohnstamm''' ([[Amsterdam]], [[21 augustus]] [[1869]] – [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]], [[24 september]] [[1942]]) was een Nederlands [[kunstschilder|schilder]] en [[tekenaar]].<ref name="RKD">{{Link RKD|id=88706}}</ref>

== Leven en werk ==
Kohnstamm, lid van de familie [[Kohnstamm (familie)|Kohnstamm]], was een dochter van Maijer (Max) Kohnstamm (1836-1906) en Sara Wertheim (1841-1922).<ref>''[[Nederland's Patriciaat]]'' 72 (1988), p. 505 (Wertheim).</ref> Max Kohnstamm kwam uit Beieren, woonde in zijn jeugd in België en trok in 1864 naar Amsterdam, waar hij in dienst kwam bij de bank Wertheim & Gompertz.<ref name="Max">A.G. Harryvan en J. van der Harst (2010) [https://www.montesquieu-instituut.nl/9353202/d/kohnstamm.pdf "Max Kohnstamm : A European's life and work"]. [https://web.archive.org/web/20201031222420/https://www.montesquieu-instituut.nl/9353202/d/kohnstamm.pdf Gearchiveerd] op 31 oktober 2020.</ref> In 1867 trouwde hij met Sara, haar broer [[Abraham Carel Wertheim]] was een van de firmanten van de bank.<ref>A.C. Wertheim was in 1858 firmant geworden van de in 1843 door zijn oom opgerichte bank. Zie [https://www.joodsamsterdam.nl/wertheim-gompertz/ Wertheim & Gompertz], op JoodsAmsterdam.nl. [https://web.archive.org/web/20230209133702/https://www.joodsamsterdam.nl/wertheim-gompertz/ Gearchiveerd] op 9 februari 2023.</ref> Vader had manisch-depressieve symptomen, waarvoor hij in sanatoria in Duitsland werd behandeld. De familie woonde daardoor afwisselend in Nederland en Duitsland.<ref name="Max"/> Dinah, haar zus Betty (of Babette) en broer [[Philip Kohnstamm|Philip]] groeiden tweetalig op.<ref name="JA">[https://www.joodsamsterdam.nl/dinah-elisabeth-kohnstamm/ "Dinah Elisabeth Kohnstamm"], JoodsAmsterdam.nl. [https://web.archive.org/web/20230209113424/https://www.joodsamsterdam.nl/dinah-elisabeth-kohnstamm/ Gearchiveerd] op 9 februari 2023.</ref>

=== Kunstenares ===
Het is niet bekend wanneer Dinah Kohnstamm begon met tekenen en schilderen. Pas toen ze 32 was stuurde ze een pasteltekening en een tafelloper in voor de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898]]. Ze illustreerde in 1900 twee meisjesboeken en publiceerde in 1907 een zelfgeschreven [[prentenboek]]je, dat in het Nederlands en het Duits verscheen. In deze periode nam ze les in Berlijn bij Dora Hitz, Leo von König, A. Neumann en Arthur Lewin-Funcke. Terug in Nederland kreeg ze les van [[Martin Monnickendam]] en van [[Jan Veth]] raadgevingen over [[lithografie]]. Kohnstamm schilderde, tekende, etste, en lithografeerde [[stilleven]]s en figuurvoorstellingen en was daarnaast actief als kunstnijveraarster.<ref name="Scheen">[[Pieter A. Scheen]] (1969) ''[[Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1950]]''. 's-Gravenhage: Kunsthandel Pieter A. Scheen N.V. Volume 1, p. 622-623.</ref> Ze borduurde en bedrukte stoffen met linoleumsnedes.<ref name="Groot">[[Marjan Groot]] (2007) ''Vrouwen in de vormgeving in Nederland 1880-1940''. Rotterdam: 010. {{ISBN|9789064505218}}.</ref> Haar stoffen gebruikte ze voor het maken van onder andere kleding ([[kimono|kimono's]], avondjassen en sjaals), [[portemonnee|beurzen]], gordijnen en lampenkappen.
[[Bestand:Dinah Kohnstamm - Pukjes droom (1907) - 05.jpg|thumb|Prent uit ''Pukjes droom'', 1907]]
[[Bestand:Dinah Kohnstamm - Bloemstilleven.jpg|thumb|Bloemstilleven (olieverf)]]

;Verenigingen en tentoonstellingen
Kohnstamm was lid van diverse kunstenaarsverenigingen, waaronder [[Arti et Amicitiae]] en vanaf 1919 de [[Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst]].<ref name="Groot" /> Ze nam deel aan [[Tentoonstelling van Levende Meesters|tentoonstellingen van Levende Meesters]], tussen 1907 en 1916 aan tentoonstellingen van [[Kunstenaarsvereniging Sint Lucas|Sint Lucas]] in het [[Stedelijk Museum Amsterdam]] en na 1919 bijna jaarlijks bij [[De Onafhankelijken (kunstenaarsvereniging)|De Onafhankelijken]].<ref>Jan van Adrichem (et al.) (1995) ''Rebel, mijn hart : kunstenaars 1940-1945''. Zwolle: Waanders Uitgevers. p. 145.</ref> In 1913 nam ze deel aan de tentoonstelling [[De Vrouw 1813-1913]].<ref name="RKD" /> In 1918 toonden Kohnstamm en Lotte Korijn in een duo-expositie in het Stedelijk Museum in Amsterdam bedrukte stoffen en linoleumsneden.<ref name="Groot" /> Ze nam ook deel aan de ''Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels modernes'', de [[Wereldtentoonstelling van 1925]] in [[Parijs]].

Kohnstamm heeft meerdere bestuursfuncties vervuld. Ze was onder meer in 1913 bestuurslid van de Amsterdamse afdeling van [[Tesselschade-Arbeid Adelt|Tesselschade]]. In 1920 was ze als bestuurslid betrokken bij de organisatie van de jaarbeurs voor kunstnijverheid, ze vormde bovendien met [[Carel Adolph Lion Cachet|C.A. Lion Cachet]] en Tom Poggenbeek de toelatingscommissie. In 1923 was ze met onder anderen A.J.J. Tellegen-Fock, [[Colina de Vlugt-Flentrop]] en Jenny Tweer-Westerman, lid van het oprichtingsbestuur van [[De Nederlandsche Vrouwenclub]], een jaar later werd ze voorzitter van de kunstcommissie van de club.<ref name="Groot" />

=== Joods ===
De kunstenares was van huis uit Joods, maar de familie was niet religieus, wel onderhielden ze banden met het Jodendom.<ref name="JA" /> In 1933 werd Dinah Kohnstam lid van het Neutraal Comité voor Duitsche vluchtelingen, onderdeel van het [[Comité voor Bijzondere Joodsche Belangen]] (onder voorzitterschap van [[Abraham Asscher (1880-1950)|Abraham Asscher]]), dat vluchtelingen wilde ondersteunen met raad en hulp. Het Neutraal Comité werd gevormd door leden van humanitaire, pacifistische en religieuze verenigingen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMVRED01:003029016:00001 "Neutraal noodfonds"], ''Vredes Pers Bureau'', no. 310, 28 februari 1934.</ref> In 1938 bekeerde Kohnstamm zich tot het christendom en trad ze toe tot de [[Gereformeerde Kerken in Hersteld Verband|Gereformeerde Kerk in Hersteld Verband]] in Amsterdam, bij dominee [[Johannes Geelkerken]].

Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] woonde Dinah met haar zus Betty en twee Joodse huisgenotes, Fanny van Raap en Dina Benjamin, aan de [[Gerrit van der Veenstraat|Euterpestraat]]. In deze straat werden de Nederlandse afdeling van de [[Sicherheitsdienst]] en later de [[Zentralstelle für jüdische Auswanderung in Amsterdam|Zentralstelle]] gevestigd. De Zentralstelle was verantwoordelijk voor de deportaties van de Amsterdamse Joden. In februari en juli 1942 vonden [[Razzia van Amsterdam|razzia's in Amsterdam]] plaats, waarbij Joden werden opgepakt. De 800 Joden die bij de tweede razzia werden opgepakt, werden met een van de eerste transporten via [[Kamp Westerbork]] naar [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] afgevoerd. Nog dezelfde maand vonden vanuit Westerbork zeven transporten met Amsterdamse Joden plaats, en meerdere volgden. In september 1942 werd door de bezetters besloten dat de deportatie van Joden die zich tot het christendom hadden bekeerd werd uitgesteld. Toen Dinahs zus Betty en hun huisgenoten eind september 1942 werden weggevoerd, hoefde Kohnstamm daardoor niet mee. Ze wilde hen echter niet alleen laten en ging mee op transport. Dinah, Betty en hun huisgenoten werden bij aankomst in Auschwitz vergast.<ref>Zij zullen hebben behoord tot het transport dat op 21 september 1942 vanuit Westerbork vertrok. Van de ruim 700 mensen die vertrokken, werden 530 bij aankomst vergast. De overigen werden in kampen ondergebracht. Enige overlevende na de oorlog was [[Max Moszkowicz sr.|Max Moszkowicz]]. Volgens de verslagen waren er zeven mensen vrijwillig meegereisd. Zie onder andere {{en}} [https://deportation.yadvashem.org/index.html?language=en&itemId=6509747 Transport from Westerbork,Camp,The Netherlands to Auschwitz Birkenau,Extermination Camp,Poland on 21/09/1942], Yad Vashem. en [https://www.joodsmonument.nl/nl/page/396983/transport-21-maandag-21-9-1942-westerbork-auschwitz-713-gedeporteerden-van-wie "Transport 21"], Joods Monument. [https://web.archive.org/web/20230623151205/https://www.joodsmonument.nl/nl/page/396983/transport-21-maandag-21-9-1942-westerbork-auschwitz-713-gedeporteerden-van-wie Gearchiveerd] op 23 juni 2023.</ref>

Dinah Kohnstamm werd 73 jaar. Het dagboek dat zij in haar laatste levensjaar heeft bijgehouden is opgenomen in de collectie van het [[NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies|NIOD]].<ref>[https://www.joodsmonument.nl/nl/page/204521/dinah-elisabeth-kohnstamm "Dinah Elisabeth Kohnstamm"], Joods Monument.</ref>

== Enkele werken ==
*1900: zes illustraties voor ''Mijn twee vriendinnen'' van Truida Kok, uitgegeven door W. Hilarius Wzn. in Almelo.
*1900: zestig pentekeningen voor ''Aan de bron'' van [[Thérèse Hoven]], uitgegeven door W. Hilarius Wzn. in Almelo.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/boeken/view?coll=boeken&identifier=MMSFUBA02:000010838:00002 ''Aan de bron''] (1900), digitale weergave op Delpher.nl.</ref>
*1907: eigen prentenboekje ''Pukjes droom''. Amsterdam / Leipzig: Maas en Van Suchtelen.<ref>''Pukjes droom'': [https://dbnl.org/tekst/kohn006pukj01_01/kohn006pukj01_01_0001.php digitale weergave bij DBNL], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:gvn:PRB01:853127336 digitale weergave bij Het Geheugen]</ref> In hetzelfde jaar in het Duits uitgebracht onder de naam ''Ellen's Traum''.
*1908: illustraties voor de programmaomslag van het congres van de [[International Alliance of Women|Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht]] in Amsterdam.
*1910: wandplaat ''Het bezoek van koningin Roos'', die werd verkocht ten behoeve van het Centraal Genootschap voor Gezondheids- en Vacantiekolonies.

=== Galerij ===
<gallery>
Lissen en andere bloemen, RP-P-1935-620.jpg|Lissen en andere bloemen, [[Rijksprentenkabinet]], Amsterdam
Dinah Kohnstamm - pentekening uit Aan de bron (1900).jpg|Pentekening uit ''Aan de bron'', 1900
Dinah Kohnstamm - Pukjes droom (1907) - 00.jpg|Omslag van ''Pukjes droom'', 1907
Dinah Kohnstamm - omslag programma congres Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht (1908).jpg|Omslag congresprogramma Wereldbond, 1908
Dinah Kohnstamm - Het witte aapje (1911).jpg|''Het witte aapje'', 1911
Dinah Kohnstamm - Stilleven met een waaier en een parasol (1914).jpg|Stilleven met een waaier en een parasol, 1914
</gallery>

== Literatuur ==
* Dolf Kohnstamm (2009) ''Het leven van Dinah Kohnstamm, 1869-1942 : een Amsterdamse kunstenares''. Amsterdam: Joods Historisch Museum. {{ISBN|978-90-802029-4-8}}
* Annejet Leupen-Kohnstamm (2023) ''Dinah Kohnstamm en haar album amicorum''. Amersfoort: Van Spijk Art Books. {{ISBN|978-90-621685-5-2}}.<ref>[https://www.rtvnunspeet.nl/51958-expositie-dinah-kohnstamm-in-fr-drostzaal-van-noordveluws-museum "Expositie Dinah Kohnstamm in Fré Drostzaal van Noord-Veluws Museum"], RTV Nunspeet, 20 november 2023.</ref>

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}

{{Commonscat}}

{{DEFAULTSORT:Kohnstamm, Dinah}}
[[Categorie:Kampgevangene in Westerbork]]
[[Categorie:Nederlands Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Nederlands kunstschilder]]
[[Categorie:Nederlands tekenaar]]
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]
[[Categorie:Kohnstamm|Dinah]]

Dinah Kohnstamm - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd