Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:23:16Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox kunstenaar
| naam = Eduard Sanders
| afbeelding = Handtekening eduard sanders-1487612970.jpg
| onderschrift = Handtekening van Eduard Sanders op de overlijdensakte van zijn eerste echtgenote, Leentje Sanders-Bollegraf. Van Eduard Sanders zijn geen portretfoto's bekend.
| volledige naam =
| bijnaam =
| geboren = [[Groningen (stad)|Groningen]], 27 juli 1886
| overleden = [[Auschwitz (stad)|Auschwitz]], 24 augustus 1942
| beroep = [[fotograaf]], [[uitgever]], [[Handelaar|koopman]]
| jaren-actief =
| stijl =
| bekende-werken =
| RKD = 465376
| imdb =
| allmusic =
| signatuur =
| website =
}}
'''Eduard Sanders''' ([[Groningen (stad)|Groningen]], 27 [[juli]] 1886 – [[Auschwitz (stad)|Auschwitz]], 24 [[Augustus (maand)|augustus]] 1942) was een [[Nederland]]se [[fotograaf]] en [[uitgever]] van [[Ansichtkaart|prentbriefkaarten]].

==Biografie==
[[Bestand:Eduard Sanders Nieuwe Ebbingestraat 71-81 Groningen jaar 1908.jpg|thumb|[[Gebouw|Panden]] aan de Nieuwe Ebbingestraat 71-81 in Groningen]]
[[Bestand:Eduard Sanders Banketbakkerij Van Nol Van Wijk Kerkstraat 25 Leerdam jaar ca 1912-1916.jpg|thumb|[[Banketbakker]]ij Van Nol Van Wijk aan de Kerkstraat 25 in [[Leerdam]]]]
[[Bestand:Eduard Sanders Café-uitspanning-stalling De Kip van Willem Dorrestijn Hoofdstraat Driebergen ca 1912-1915.jpg|thumb|[[Café]]-[[uitspanning]]-stalling De Kip van W. (Willem) Dorrestijn aan de Hoofdstraat in [[Driebergen]]]]
[[Bestand:Eduard Sanders Twee winkels van B. Buijs in scheepsonderdelen en proviand Noorderhaven 6 Harlingen jaar ca 1906-1912.jpg|thumb|Twee winkels van B. Buijs in [[Schip (transportmiddel)|scheepsonderdelen]] en [[Voedsel|proviand]] aan de Noorderhaven 6 in [[Harlingen (stad)|Harlingen]]]]
Eduard Sanders was [[Nageslacht|telg]] van een [[Joden|Joodse]] fotografenfamilie uit Groningen. Sanders werd [[Geboorte (leven)|geboren]] op 27 juli 1886 als oudste [[Zoon (familie)|zoon]] van Levi Comprecht Sanders (1852-1929) en Mietje Weinberg (1855-1901). Hij had een oudere [[zus]] Eva (1884-1942), een jongere zuster Sophia (1888-1889) en een jongere [[broer]] Comprecht (1890-1943). Sanders volgde gedurende het [[Leerjaar|schooljaar]] 1902-1903 de fotografie-[[opleiding]] aan de kunstnijverheidsacademie [[Academie Minerva|Minerva]] in Groningen. Bij de inschrijving voor deze opleiding liet hij al het [[beroep]] 'Photograaf' noteren. Hij was vóór en tijdens de eerste jaren van zijn [[huwelijk]] werkzaam als rondreizend straatfotograaf.

Op [[zondag]] 16 juni 1912 [[huwelijk|trouwde]] Eduard Sanders in Groningen met Leentje Bollegraf (1887-1937). Zij was een [[dochter]] van Markus Bollegraf (1851-1931), fotograaf in [[Winschoten]], en Alida Wijnberg (1847-1937). Kort na het huwelijk [[verhuizing|verhuisde]] Sanders naar [[Utrecht (stad)|Utrecht]], waar hij zich op 18 juli 1912 liet inschrijven op het [[Adres (woonplaats)|adres]] Vosmaerstraat 22. Leentje kwam per 22 juli 1912 over naar Utrecht. Op 10 september 1913 kregen zij een eerste dochter, Mietje (Miep). Op 16 augustus 1916 werd een tweede dochtertje levenloos geboren. Dochter Alida (Lida) Sanders kwam op 11 oktober 1919 ter wereld. Sanders jongere broer Comprecht, ook fotograaf, woonde vanaf 4 januari 1913 bij hen in, tot zijn verhuizing naar [[Amsterdam]] in juli 1918. Op 16 september 1925 werd een derde dochter, Evaline, geboren.

Op 8 oktober 1937 [[Sterven|overleed]] zijn [[echtgenoot|echtgenote]] Leentje. Waarschijnlijk in december 1940 hertrouwde Sanders met Evalina Grietje Kats (1895-1942) uit [[Deventer]]. Op 20 augustus 1942 [[Vervoer|transporteerde]] de [[Duitsland|Duitse]] [[Bezetting (militair)|bezetter]] het [[gezin]], bestaande uit Eduard Sanders, Evalina Sanders-Kats en de dochters Alida en Evaline, via het Utrechtse [[Station Utrecht Maliebaan|Maliebaanstation]] naar het [[Concentratiekamp|doorgangskamp]] [[Kamp Westerbork|Westerbork]], waarna op 24 augustus 1942 [[deportatie]] naar [[concentratiekamp]] [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] volgde. Waarschijnlijk werden zij hier direct na aankomst [[Moord|vermoord]]. Van Sanders’ naaste [[Familie (verwanten)|familie]] overleefden slechts een neef, twee achternichten en twee achterneven de [[Holocaust]].

== Werk ==
Sanders' werk als fotograaf bestaat hoofdzakelijk uit prentbriefkaarten en [[Foto|kabinetfoto's]] van [[Stad|stads-]] en [[dorp]]sgezichten, met daarop poserende [[middenstander]]s, [[burger]]s en [[Agrariër|landbouwers]] alsmede hun winkels, woningen, [[Werkplaats|bedrijfspanden]] en [[boerderij]]en. Meestal poseerde de bewoner of [[Eigendom|eigenaar]] samen met zijn gezin of personeel. Vaak lijken zij overvallen in hun werkzaamheden en dragen ze hun [[werkkleding]]. Omdat de afnemer vooraf bekend was, werden van de fotokaarten meestal maar enkele exemplaren afgedrukt. Door de geringe [[oplage]]s zijn de fotokaarten en kabinetfoto’s van Sanders, herkenbaar aan de opdruk van het adres Warmoesstraat 13 Groningen, populair geworden bij fotoliefhebbers en -verzamelaars. Van verschillende foto's zijn zowel grotere uitvoeringen geplakt op [[karton]] (kabinetfoto's) als kleinere op briefkaartformaat (9x14 cm) bekend. Hoewel ze niet altijd uitblinken door de kwaliteit van de [[Compositie (beeldende kunst)|compositie]] of de afbeelding, geven ze een fraai tijdsbeeld van Nederland tussen circa 1905 en 1918.

Tussen 1905 en 1912 maakt Sanders vooral foto's in de [[Binnenstad|binnensteden]] van Groningen en [[Leeuwarden (stad)|Leeuwarden]] alsook diverse kleinere steden en dorpen in Noord- en Oost-Nederland. Vermoedelijk reisde hij per trein; de meeste van de door hem vastgelegde plaatsen hadden een [[spoorwegstation]]. Aanvankelijk beschikte Sanders over een [[Atelier (beeldende kunst)|atelier]] aan de Warmoesstraat 13 in [[Groningen (stad)|Groningen]]. Dit adres staat afgedrukt op de meeste foto's en prentbriefkaarten van zijn hand. Na zijn huwelijk en verhuizing in juli 1912 naar Utrecht bestreek Sanders vanuit deze stad voornamelijk de [[Utrecht (provincie)|gelijknamige provincie]]. Hij fotografeerde veel in de Utrechtse [[woonwijk|wijken]] [[Oudwijk (Utrecht)|Oudwijk]] en [[Wilhelminapark en omgeving|Wilhelminapark]]. Verder trok hij door [[Het Gooi]], delen van [[Gelderland]] (Veluwe, Betuwe en Vijfheerenlanden) en delen van [[Zuid-Holland]] (onder meer de Rijnstreek en de Krimpenerwaard). Ook uit [[Noord-Brabant]] zijn enkele foto's bekend. Daarnaast handelde hij gedurende deze tijd in fotomaterialen zoals [[Dia (fotografie)|Verax-platen]] (onbelichte glasplaten), [[Papier|fotopapier]] en [[Fotocamera|fotocamera’s]], eerst vanuit zijn huis aan de Vosmaerstraat, later vanaf 1921 vanuit zijn winkel aan de Damstraat 18 in Utrecht.

Vanaf 1916 legde Sanders zich meer en meer toe op de [[Handel (economie)|handel]] in en het [[Uitgeverij|uitgeven]] van prentbriefkaarten, aanvankelijk onder zijn eigen naam, vervolgens een tijd onder de naam ESU, en sinds 1922 als (mede)directeur van de N.V. Uitgevers-Mij. 'Rembrandt', opgericht samen met zijn [[zwager]] Jac(ob) Bollegraf. De foto’s voor deze ansichten van meest stads- en dorpsgezichten werden door verschillende fotografen gemaakt. In 1925 vestigde deze uitgeverij zich aan de Westerstraat 15 in Utrecht, waar het gezin Sanders in 1929 ook zijn intrek nam. Op 31 januari 1931 overleed Bollegraf bij een spoorwegongeluk in Groningen. Sanders zette daarop de uitgeverij alleen voort. Door de deportatie in 1942 werden de werkzaamheden van de uitgeverij beëindigd. Louis de Wilde, [[Schoonkind|schoonzoon]] van Sanders’ overleden compagnon, hervatte na 1945 de activiteiten van Rembrandt NV in Amsterdam (tot 1968).

{{Appendix|2=
* [https://www.eduardsanders.nl/ Website over Eduard Sanders]
* [https://www.joodsmonument.nl/nl/page/121352/eduard-sanders/ Biografie door Joods Historisch Museum]
----
{{References}}
}}
{{Commonscat}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Sanders, Eduard}}
[[Categorie:Kampgevangene in Westerbork]]
[[Categorie:Nederlands fotograaf]]
[[Categorie:Nederlands Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]

Eduard Sanders - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd