Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-03-20T11:18:13Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:Fasces FR2.svg|thumb|250px|Fasces]]

De '''fasces''' ([[Latijn]], “roedenbundel”, enkelvoud “fascis”, meervoud “fasces”) zijn een oud [[Romeinse Rijk|Romeins]] symbool van het gezag van de hogere [[magistratus|magistraten]], in de vorm van een roedenbundel met bijl.

==Oorsprong==
Ondanks dat de fasces vrijwel uitsluitend in verband wordt gebracht met de Romeinense [[lictor|lictors]] (ambtenaren) hebben de Romeinen dit symbool waarschijnlijk geadopteerd uit de [[Etrusken|Etruskische]] stad [[Vetulonia|Vatluna]].<ref>Silius Italicus ''Punica VIII, 485ff''</ref> Een afbeelding van de fasces in een Etruskische [[Stele]] en de vondst van een kleine ijzeren versie van de fasces in een Etruskische [[graftombe]] uit de 7e-eeuw voor Christus, beiden gevonden bij archeologische opgravingen nabij de locatie van de Etruskische stad Vatluna, bevestigen dat de Etrusken gebruik maakten van de fasces.

De Romeinse geschiedschrijver [[Titus Livius]] verklaart daarnaast dat de Romeinense lictors de [[Curulische zetel]] en de ''[[toga (Rome)|toga]] praetexta'', allen symbolen van bestuurlijke macht, zouden hebben geadopteerd van de naburige Etruskische steden. Ook het aantal lictors dat de Romeinen hanteerde, twaalf, zou afkomstig zijn van de twaalf [[Soevereiniteit|soevereine]] Etruskische steden die eenieder één lictor als vertegenwoordiger naar voren schoven bij het kiezen van een nieuwe gezamenlijke koning.<ref>Titus Livius ''ab urbe condita'' libri 1, 1.8</ref>

Ondanks dat enkele antieke bronnen melding maken van het adopteren van machtssymbolen van de Etrusken, waaronder de fasces, en de beperkte archeologische vondsten is er onvoldoende bekend over de Etrusken om met zekerheid te kunnen vaststellen dat de fasces inderdaad hier zijn oorsprong vindt.<ref>Haynes, S. (2000). ''Etruscan civilization: A cultural history.'' Los Angeles: J. Paul Getty Museum. {{ISBN|0892366001}}</ref>

==Kenmerken==
De Fasces bestaat uit een bundel houten roeden die een bijl insluiten, bijeengehouden door roodleren riemen. Fasces werden door lictors voor de magistraten uit gedragen. De roeden, gewoonlijk [[berk]] maar soms [[iep]], waren symbolisch voor de “macht om te straffen”. De bijl symboliseerde de “macht over leven en dood” en de riemen de “macht om te arresteren”. De fasces wordt daarom ook wel ''lictorbundel'' genoemd.{{Bron?||2019|04|02}}

==Iconografie==
In de [[iconografie]] zijn de fasces een [[Attribuut (beeldende kunst)|attribuut]] van de gepersonifieerde [[rechtvaardigheid]].<ref>Hall, J. (2000). ''Hall’s Iconografisch Handboek''. Leiden: Primavera Pers. {{ISBN|9074310052}}</ref> Daarom is dit symbool aangebracht in de [[Amerikaanse senaat]] aan weerszijden van de zetel van de voorzitter. Ook zijn de fasces het symbool van [[eendracht (begrip)|eendracht]], bijvoorbeeld in het [[huwelijk]]. Dan wordt het gedragen door [[Cupido (god)|Amor]].

De fasces zijn ook afgebeeld op het wapen van het [[Huis Wasa]], koningen van Zweden van 1523 tot 1654.

Het symbool is ook verwerkt in de vlag van de wijk Brooklyn in New York. Op de vlag en het zegel van de wijk Brooklyn is een vrouw in een mantel te zien die de fasces vasthoudt. In Amerika wordt de fasces gezien als onder meer een Republikeins symbool.

==Gebruik in het republicanisme==
Toen in 1792 de [[Eerste Franse Republiek]] werd uitgeroepen, greep men terug op de [[Romeinse Republiek]] en daarbij werden onder meer de fasces gebruikt als symbool voor de republiek. In 1796 ontwierp [[Dirk Langendijk]] de [[Bataafsche vlag|nieuwe vlag]] van de [[Bataafse Republiek]], die de marine aannam. In 1886 werd het zegel van de [[Senaat (Verenigde Staten)|Amerikaanse Senaat]] aangenomen, waarin twee gekruiste roedenbundels te zien zijn. Sinds 1953 heeft de [[Frankrijk|Franse Republiek]] een [[Embleem van Frankrijk|officieus embleem]] met fasces dat onder meer op paspoorten en ambassades wordt gebruikt.
<gallery>
Bestand:Vallain-liberty.jpg|[[allegorie (beeldende kunst)|Allegorie]] op de [[Franse Revolutie]] door [[Jeanne-Louise Vallain]] (ca. 1793). De fasces is verbeeld onder de Grondwet.
Bestand:De Bataafse Maagd.jpg|Fasces in het wapen van de [[Bataafse Republiek]] door [[Dirk Langendijk]] (1796).
Bestand:Seal of the United States Senate.svg|Gekruiste roedenbundels in het zegel van de [[Senaat (Verenigde Staten)|Amerikaanse Senaat]] (sinds 1886).
Bestand:Armoiries république française.svg|[[Embleem van Frankrijk|Embleem van de Franse Republiek]], officieus symbool sinds 1953.
</gallery>

==Gebruik in het fascisme==
[[Bestand:War flag of the Italian Social Republic.svg|thumb|Oorlogsvlag van de [[Italiaanse Sociale Republiek]] (1943–45).]]
Tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] ontstond in het [[Koninkrijk Italië (1861-1946)|Koninkrijk Italië]] het [[fascisme]], dat de roedenbundel begon te gebruiken als symbool van nationale eenheid. Ten tijde van de opkomst van het fascisme werd de betekenis van het symbool nieuw leven in geblazen door intellectuelen als [[Arturo Reghini]].<ref name="Coogan">{{Citeer boek
| achternaam = Coogan
| voornaam = Kevin
| datum = 1999
| titel = Dreamer of the Day: Francis Parker Yockey & The Postwar Fascist International
| uitgever = Autonomedia
| ISBN = 978-1570270390
| pagina = 293
}}</ref><ref>{{aut|Zolla, Elémire}} (1989). The Evolution of Julius Evola's thought. ''Gnosis Magazine'' (14), p. 19. {{ISSN|0894-6159}}</ref> Fascistenleider [[Benito Mussolini|Mussolini]] richtte in 1921 de [[Partito Nazionale Fascista]] op met de fasces in het partijlogo. Mussolini greep naar een middeleeuwse [[heraldiek|heraldische]] Italiaanse traditie terug toen hij de “Capo dell litorio”, een [[schildhoofd]] met fasces, invoerde. Aanvankelijk was de PNF ook republikeins, maar toen Mussolini in 1922 met de [[Mars op Rome]] met steun van koning [[Victor Emanuel III van Italië|Victor Emanuel III]] de macht greep, lieten de fascisten geleidelijk aan hun antimonarchisme varen. Pas nadat de geallieerden in juli 1943 Sicilië hadden bezet, werd Mussolini op 25 juli afgezet en gevangengenomen, waarna een nieuw koninklijk regime onderhandelingen begon en in september zich aan de geallieerden overgaf. Daarop bezetten Duitse troepen Noord-Italië en bevrijdden Mussolini, die nu een nieuwe staat uitriep, de [[Italiaanse Sociale Republiek]], waarin de fasces terug te vinden waren in de vlag.

== Wetenswaardigheden ==
[[Fasciatie]], een afwijkende groeivorm in planten, is ook genoemd naar dit Latijnse woord.

==Externe links==
* [http://flagspot.net/flags/fasces.html flagspot.net]
* [http://www.legionxxiv.org/fasces%20page/ www.legionxxiv.org]

==Literatuurverwijzingen==
{{References}}
{{Commonscat|Fasces}}

[[Categorie:Symbool]]
[[Categorie:Romeinse politiek]]
[[Categorie:Latijn]]
[[Categorie:Heraldiek]]

Fasces - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd