Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-05-22T10:48:54Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = Meester van de Catharinalegende, Portret van Filips van Kleef (KMSKB).jpg
| onderschrift = Portret door de [[Meester van de Catharinalegende]]
| naam = Filips van Kleef
| leven = [[1459]] – [[1528]]
| functie1 = [[Admiraal der Nederlanden|Admiraal van de Nederlanden]]
| periode1 = [[1485]]-[[1488]]
| voorganger1 = [[Joost van Lalaing]] (Vlaanderen) 
[[Wolfert VI van Borselen]] (resterende gewesten)
| opvolger1 = [[Frederik Eitel Frederik van Zollern]]
| vader = [[Adolf van Kleef-Ravenstein]]
| moeder = [[Beatrix van Portugal (1435-1462)|Beatrix van Portugal]]
}}
[[Bestand:Jean Molinet presents his book to Philip of Cleves.jpg|thumb|Miniatuur van [[Jean Molinet]] die zijn werk overhandigt aan Philips van Kleef]]
[[Bestand:Getijdenboek Philips van Kleef (1456-1528) heer van Ravenstein.jpg|thumb|Getijdenboek Philips van Kleef (1456-1528) heer van Ravenstein]]

'''Filips van Kleef''' ([[Le Quesnoy]], [[1459]] – [[Kasteel van Wijnendale|Wijnendale]], [[28 januari]] [[1528]]), heer van [[Heerlijkheid Ravenstein|Ravenstein]], [[Kasteel van Wijnendale|Wijnendale]] en [[Edingen]], was een vooraanstaand edelman en veldheer uit de kring van raadslieden rond [[keizer Maximiliaan I|Maximiliaan van Habsburg]].

==Vroege leven==
Zijn ouders waren [[Adolf van Kleef-Ravenstein]] (1425-1492, kleinzoon van de Bourgondische hertog [[Jan I van Bourgondië|Jan zonder Vrees]]) en Beatrix van Portugal (1435-1462), dochter van [[Peter van Portugal]]). Omdat zijn vader Adolf, als ridder van het [[Orde van het Gulden Vlies|Gulden Vlies]], hoge ambten bekleedde aan het hertogelijke hof, en na de dood van zijn eerste echtgenote hertrouwde met [[Anna van Bourgondië (-1508)|Anna van Bourgondië]], gouvernante (en tante) van de jeugdige hertogin [[Maria van Bourgondië (hertogin)|Maria van Bourgondië]], was Filips een jeugdvriend en speelkameraadje van Maria.

In 1477 werd Filips van Kleef door Maria van Bourgondië en haar echtgenoot Maximiliaan van Habsburg aangesteld tot militair opperbevelhebber van Frans-Vlaanderen. In die hoedanigheid bestreed hij met wisselend succes het Franse leger. In 1482 herstelde hij de orde in het [[prinsbisdom Luik]], nadat bisschop [[Lodewijk van Bourbon]] daar vermoord was door [[Willem I van der Marck Lumey|Willem van der Marck]], bijgenaamd het ''Everzwijn der Ardennen''.

''Philippe Monseigneur'', zoals hij gewoonlijk in de omgang werd genoemd, trouwde in 1485 met Francisca van Luxemburg (1523), dochter van [[Peter II van Saint-Pol]], de kasteelheer van [[Edingen]]. Het huwelijk, dat kinderloos bleef, werd ingezegend op het [[kasteel van Edingen]].

==Maximiliaan==
Toen Maximiliaan in 1486 naar Duitsland geroepen werd om er de opvolging van zijn vader [[Keizer Frederik III (1415-1493)|Frederik III]] te regelen, bekleedde Filips van Kleef in de Nederlanden ad interim het algemeen bestuur, samen met [[Engelbrecht II van Nassau-Dillenburg]] en kanselier [[Jan I Carondelet|Jean Carondelet]]. Bij de terugkeer van Maximiliaan nam Filips actief deel aan de onderdrukking van de [[Vlaamse Opstand tegen Maximiliaan|opstand in de Vlaamse steden]] ([[Ieper]], [[Brugge]] en [[Gent]]), en toen Maximiliaan in Brugge gevangen gehouden werd, werd hij aangeduid als een van de gijzelaars die er met hun leven borg moesten voor staan dat de vorst na zijn vrijlating de afgedwongen akkoorden van 16 mei 1488 zou naleven. De afspraak werd bezegeld in de Brugse residentie van Filips, het 'Hof van Ravestein' in de Molenmeers.<ref> [https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/83371 Het Hof van Leffinge of Hof van Ravestein in de Molenmeers]. [https://web.archive.org/web/20230126125508/https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/83371 Gearchiveerd] op 26 januari 2023.</ref> Maximiliaan was pas buiten de stad of hij brak zijn woord. Dit was het begin van de jarenlange strijd van Kleve tegen hem.

Filips ontving van Maximiliaan een stuk jachtgebied gelegen in het [[Zoniënwoud]] in [[Tervuren]]. Hij richtte er een jachtslot in, bekend als het [[Koninklijke Golf Club van België|hof van Ravenstein]].<ref>[https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/42771 Inventaris Onroerend Erfgoed Vlaanderen]. [https://web.archive.org/web/20230126125519/https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/42771 Gearchiveerd] op 26 januari 2023.</ref>

== Opstand ==
Nadat Maximiliaan vrij was gekomen hield hij zich niet aan zijn beloften. Misnoegd door de woordbreuk van de vorst, koos Filips van Kleef de zijde van de opstandige steden. Hij verspreidde een eigenaardig pamflet ''Philalites'', waarin hij verklaarde de ware verdediger van het Bourgondische huis te zijn, tegenover de [[Habsburgers]]. Hij beschuldigde Maximiliaan ervan de Nederlanden bij het Duitse Rijk te willen annexeren en stelde tegenover de meinedige Maximiliaan diens zoon [[Filips I van Castilië|Filips de Schone]] als enige wettelijke erfgenaam van het [[Hertogdom Bourgondië|Bourgondische Rijk]]. De reactie bleef niet uit: op 5 september werd Filips van Kleef gedegradeerd en in de [[rijksban]] geslagen.

Hij sloot daarop een verbond met koning [[Karel VIII van Frankrijk]], van wie hij echter weinig militaire steun kreeg. Ook de [[Hoekse en Kabeljauwse twisten|Hoeksen]] en het prinsbisdom Luik sloten zich nu bij hem aan, en de [[hertogdom Brabant|Brabantse]] steden [[Brussel (stad)|Brussel]] en [[Leuven (hoofdbetekenis)|Leuven]] openden hun poorten voor hem. Het bleef hem echter niet voor de wind gaan: op 12 oktober 1492 moest Filips, volkomen geïsoleerd, zijn laatste bolwerk [[Sluis (stad)|Sluis]] prijsgeven en zich onderwerpen.

== Onderkoning van Genua ==
Eenmaal de strijd beëindigd, bleef Filips van Kleef ambteloos. In 1494 nam Filips de Schone het effectieve beleid over de Zuidelijke Nederlanden over, zonder echter Filips op te nemen in de kring van zijn naaste medewerkers en raadgevers. Van Filips werd duidelijk verwacht dat hij zich zou doen vergeten. Daar vond hij zich, als zesendertigjarige nog te jong voor.

In 1498 deed zich een onverwachte mogelijkheid voor. Zijn neef, Lodewijk van Orléans werd koning [[Lodewijk XII van Frankrijk|Lodewijk XII]] en Filips sloot zich bij hem aan. Hij werd eerst de vertegenwoordiger van Filips de Schone bij de Franse koning en bewerkte de toenadering tussen beide vorsten. Nadat Lodewijk XII in 1499 [[Hertogdom Milaan|Milaan]] had veroverd, benoemde hij van Kleef tot gouverneur of onderkoning van [[Republiek Genua|Genua]].

Zijn bestuur, dat hij maar matig benaarstigde, was geen succes. Einde 1506 was hij de revolutionaire toestand in Genua niet meer meester en verloor hij het vertrouwen van Lodewijk XII.
[[Bestand:Projectielen Philips van Kleef en Olivier van den Tympel Sint-Martinusbasiliek (Halle) 39441 8-09-2020.jpg|miniatuur|Projectielen gebruikt door Filips van Kleef in [[Halle (Vlaams-Brabant)|Halle]] in 1489]]
==Terug in de Nederlanden==
Hij verliet Genua en Raoul de Lannoy werd in zijn plaats benoemd. Hij verliet ook het Franse hof. Hij keerde terug naar [[Edingen]] en trok zich terug in zijn kasteel dat hij liet verfraaien. Dankzij de steun van Margaretha van Oostenrijk en ondanks de tegenstand van Maximiliaan I kon hij opnieuw een bescheiden rol spelen aan het Bourgondisch hof.

Filips hield zich echter hoofdzakelijk bezig met studiewerk en schreef het door historici hoog ingeschatte werk ''Introduction de toutes manières de guerroyer tant par terre que par mer et des choses y servantes'', waarvan verschillende kopieën in handschrift circuleerden en in 1579 werd gedrukt. Ook verzamelde hij kunstwerken, waarmee hij zijn kastelen van Edingen en [[Kasteel van Wijnendale|Wijnendale]] inrichtte. Zijn uitgebreide collectie handschriften en incunabels bevond zich hoofdzakelijk in zijn huis in Gent.

Toen zijn vrouw Francisca op 5 december 1523 kinderloos overleed, werd het kasteel en de heerlijkheid van Edingen geërfd door haar zus en erfgename Maria. Filips zelf trok zich terug in het [[kasteel van Wijnendale]], dat sinds 1410 in handen was van de [[Hertogdom Kleef|hertogen van Kleef]]. Hij overleed er vijf jaar later aan een beroerte.

Het echtpaar werd begraven in de voormalige dominicanenkerk te Brussel. Zijn bastaarddochter Margaretha werd opgevoed aan het Kleefse hof en trouwde in 1546 met Adolf van Meverden.

==Conclusie==
Niet alleen als veldheer maar ook als edelman kende Filips van Kleef bepaalde mislukkingen, en kon hij niet al zijn ambities vervullen. Ondanks de voorspraak van zijn vriend graaf [[Karel I van Lalaing|Karel van Lalaing]], slaagde hij er niet in opgenomen te worden in de ridderorde van het Gulden Vlies, voornamelijk door de oppositie van Maximiliaan I. Men bleef hem onder meer zijn weinig heldhaftige optreden in de [[Slag bij Guinegate (1479)|Slag bij Guinegatte]] ([[1479]]) verwijten, alsook zijn betrokkenheid bij de ongestraft gebleven moord op twee van zijn tegenstanders (in 1484 en 1490). Toch kan hij beschouwd worden als een van de laatste middeleeuwse ridders, ''zonder vaar noch vrees'', voor wie een gegeven woord heilig was.

== Voorouders==
{| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#E0E0E0"
!colspan="9"|Voorouders van Filips van Kleef
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|[[Adolf III van der Mark]] (1334-1394) ∞ [[Margaretha van Gulik]] (1350-1425)
|colspan="2"|[[Jan I van Bourgondië|Jan zonder Vrees]] (1371-1419) ∞ [[Margaretha van Beieren (1363-1423)|Margaretha van Beieren]]
|colspan="2"|[[Johan I van Portugal]] (1357-1433) ∞ [[Filippa van Lancaster]] (1360-1415) 
|colspan="2"|[[Jacobus II van Urgell]] (1380-1433) ∞ [[Isabella van Aragón en Fortiá]] (1380-1424)
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|[[Adolf IV van Kleef-Mark]] (1373-1448) ∞ [[Maria van Bourgondië (1393-1463)|Maria van Bourgondië]] (1393-1463) 
|colspan="4"|[[Peter van Portugal]] (1392-1449) ∞ [[Isabella van Urgell]] (1409-1459) 
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|[[Adolf van Kleef-Ravenstein]] (1425-1492) ∞ [[Beatrix van Portugal (1435-1462)|Beatrix van Portugal]] (1435-1462) 
|-
|- bgcolor="#E0E0E0"
|colspan="9"|'''Filips van Kleef (1459-1528)'''
|}

== Bibliografie ==
* H. GUILLAUME, ''Le dernier héros du Moyen Age: Philippe de Clèves'', in: Bulletin de l’Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique, 1870.
* A. DE FOUW, ''Philips van Kleef. Een bijdrage tot de kennis van zijn leven en karakter'' , Groningen en Batavia, 1937.
* J. K. OUDENDIJK, ''Een Bourgondisch ridder over den oorlog ter zee. Philips van Kleef als leermeester van Karel V, Amsterdam, 1941.
* R. DEGRYSE, ''Filips van Kleef, admiraal en schrijver van een tractaat over de zeeoorlog (± 1500)'', in: Het Leger De Natie, 1954.
* R. DEGRYSE, ''Filips van Kleef, admiraal van de Bourgondische landen (1485-1489)'', in: Marine, 1955.
* R. DEGRYSE, ''Filips van Kleef, rebel en admiraal in Franse dienst (1489-1509)'', in: Marine, 1955.
* R. DEGRYSE, ''Filips van Kleef, admiraal van de Bourgondische landen (1485-1498)'', in: Marine, 1956.
* J. PAVIOT (ed.), ''Philippe de Clèves, seigneur de Ravestein. L'instruction de toutes manières de guerroyer sur mer'', Parijs, 1997.
* J. HAEMERS & L. SICKING, ''De Vlaamse opstand van Filips van Kleef en de Nederlandse opstand van Willem van Oranje: een vergelijking'', in: Tijdschrift voor geschiedenis, 2006.
* Jelle HAEMERS, Celine VAN HOOREBEECK & Hanno WIJSMAN (dir.), ''Entre la Ville, la Noblesse et l'Etat : Philippe De Clèves (1456-1528): homme politique et bibliophile'', Turnhout, Brepols, 2007.
** Marc BOONE, ''Noblesse, politique urbaine et formation d'un Etat: le trajet de Philippe de Clèves, homme d'armes et de lettres, homo Burgondicus.
** Jean-Marie CAUCHIES, ''Philippe de Clèves en son temps: féodalité et service des princes''.
** Jelle HAEMERS, ''Philippe de Clèves et la Flandre. La position d'un aristocrate au coeur d'une révolte urbaine (1477-1492)''.
** Hans COOLS, ''Philip of Clèves at Genoa:the governor who failed''.
** Louis SICKING, ''Philip of Cleves "Instruction de toutes manières de guerroyer" and the fitting out of warships in the Netherlands during the Habsburg-Valois wars''.
** Elyne OLIVIER, ''Philippe de Clèves, le goût et les particularismes artistiques d'un noble bourguignon à travers le "Recueil de mandements, d'inventaires et de pièces diverses concernant la succession de Philippe de Clèves"''.
** Karen DE COENE, ''The Window and the Sifted Past. From the Emblem to the Library and back again''.
** Anne KORTEWEG, ''La bibliothèque de Philippe de Clèves: inventaire et manuscrits parvenus jusqu'à nous''.
** Celine VAN HOOREBEECK, ''Les bibliotèques de Philippe de Clèves, Thomas de Plaine et Philippe Wielant. Essai de mise en perspective.
** Hanno WIJSMAN, ''Politique et bibliophilie pendant la révolte des villes flamandes des années 1482-1492. Relations entres les bibliothèques de Philippe de Clèves et de Louis de Bruges et la Librairie des ducs de Bourgogne''.
** Frederik BUYLAERT & Jan DUMOLYN, ''Conclusion: L'importance sociale, politique et culturelle de la haute noblesse dans les Pays-Bas bourguignons et habsbourgeois (1475-1525): un état de la question''
* Jelle HAEMERS, ''De strijd om het regentschap over Filips de Schone (1482-1488)'', Gent, University Press, 2014.
* Ruben SUYKERBUYK, ''The swan song of Philip of Cleves (1456-1528): innovative tomb sculpture and ducal imagery in the Ravenstein mausoleum,'' in: Simiolus 42, 1-2 (2020), pp. 5-36.

==Voetnota==
{{References}}

{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Kleef, Filips}}
[[Categorie:Admiraal van Vlaanderen]]
[[Categorie:Admiraal van de Nederlanden]]
[[Categorie:Huis van der Mark]]
[[Categorie:Heer van Edingen]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 15e eeuw]]
[[Categorie:15e-eeuws militair]]

Filips van Kleef - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd