Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-10-08T13:58:44Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

'''Foederati''' (meervoud van [[Latijn]] ''foederatus'', “verbonden”) is een term die nu vooral geassocieerd wordt met de [[Germanen|Germaanse]] stammen die als foederati optraden in het [[Romeinse Rijk]] in de eerste eeuwen na Chr. Het begrip is echter ouder dan deze tijd.

==Tijdens de Republiek==
In de eerste eeuwen voor Chr. had Rome al een systeem waarbij de verschillende stammen op het [[Apennijns Schiereiland]] opgedeeld waren in bepaalde “klassen” al naargelang hun relatie met de Romeinen. De [[Latijnen]] werden als Romeinse bloedbroeders beschouwd. Daarna kwamen de foederati: zij hadden het [[Romeins burgerrecht]] niet, maar waren verbonden aan Rome met een plechtig, formeel en eeuwigdurend [[bilateraal (staatskunde)|bilateraal]] ''hulpverleningsverdrag'' (in het Latijn ''foedus'', waarvan het woord ''federatie'' afkomstig is). De overige volken waren bondgenoten (''[[socii]]'').

Door de onduidelijkheden die deze indeling opleverde werd de onderlinge verbondenheid van “Italische” volken officieel geregeld in de ''[[Lex Iulia de civitate Latinis danda]]'' (90 voor Chr.). Alle staten werd het [[Romeins burgerrecht]] aangeboden waardoor ze alle toe zouden treden tot de [[Romeinse Republiek]] (''[[res publica]]'').

==Vanaf de Keizerstijd==
In de eerste eeuwen na het begin van de jaartelling kreeg het begrip foederati een ruimere invulling. Eerst bonden de Romeinen bepaalde stammen als foederati aan zich door ondersteuning met geld of voedsel. Later werd het foederati steeds vaker toegestaan zich binnen de grenzen van het Romeinse Rijk te vestigen. Door de feitelijke opname binnen het Rijk genoten de foederati een zekere bescherming. Aan de andere kant betaalden de foederati belasting voor deze dienst: ze leverden Rome hulptroepen voor de [[Legioen|legioenen]]. Veel bekende Germaanse aanvoerders die later in opstand zouden komen tegen Rome – zoals [[Arminius (veldheer)|Arminius]], [[Julius Civilis]] en [[Alarik I]] - begonnen hun militaire carrière in het Romeinse leger.

De foederati werden ingekwartierd bij grootgrondbezitters die in de grensgebieden van het Rijk woonden. Dit had uiteindelijk belangrijke gevolgen. De grootgrondbezitters die rijk en tamelijk onafhankelijk van Rome waren kregen er steeds meer moeite mee om hun belasting aan Rome af te dragen. Dit leidde tot een belastinghervorming waarbij de belastingen vooral lokaal georganiseerd werden. Er wordt wel gedacht dat deze opdeling van het Romeinse Rijk in kleine belastingdistricten van invloed is geweest op de latere territoriale opdeling van het Romeinse Rijk.

Intussen werden de Romeinen steeds afhankelijker van de foederati en bleken foederati net zo onbetrouwbaar. De onder zeer gunstige voorwaarden binnengehaalde [[Visigoten]] in [[Thracië]] (na hun overwinning in de [[Slag bij Adrianopel (378)]]) kwamen in [[395]] in opstand tegen keizer [[Theodosius I]]. Desondanks werden de opstandige foederati nooit helemaal uitgeschakeld en soms gewoon met rust gelaten, bijv. de Goten onder Alarik. Dat is deels te verklaren door de komst van de [[Hunnen]] die in het gebied ten noorden van de [[Rijn]] en [[Donau]] hun heerschappij vestigden en als hoofdmacht van de 'barbaren' een veel groter gevaar voor de Romeinen vormden. Dat beseften eveneens de aan de Romeinen verbonden foederati volken als [[Franken (volk)|Franken]], [[Goten]], [[Bourgonden]] en [[Alanen]].<ref>{{aut|Dick Harrison}} (1999), ''De volksverhuizingen, de geschiedenis van West-Europa, 375-800'', pag. 47-48</ref>

==Ontwikkelingen in de vijfde eeuw==
Naarmate de Romeinse macht in de vijfde eeuw verder afnam gingen de foederati in het [[West-Romeinse Rijk]] zich steeds onafhankelijker gedragen. Ze maakten deel uit van het laat-Romeinse staatsbestel, handelden binnen dat staatsbestel en probeerden zoveel mogelijk van binnenuit controle en druk uit te houden.<ref>{{aut|Kulikowski, Michael}} (1997). The End of Roman Spain, University of Toronto, pag. 139</ref> Opstanden van foederati kwamen geregeld voor en omstreeks [[455]] ontstond er een situatie dat er weinig tot geen belasting meer aan de fiscus werd afgedragen. De lokale Romeinse autoriteiten werden aan de kant geschoven en foederati als de Visigoten en de Bourgonden namen het heft zelf in handen door onafhankelijke koninkrijken te stichten.

In het leger vond een parallelle ontwikkeling plaats. In de loop van de vijfde eeuw werd de militaire sterkte van het Romeinse Rijk grotendeels gebaseerd op eenheden van foederati, meestal geleid door eigen officieren. In [[452]] kon [[Attila de Hun|Attila]] de Hun slechts verslagen worden met hulp van foederati (die de Visigoten, Bourgonden, Franken en Alanen omvatte). Ten slotte was een van de foederati, de Germaanse stam de [[Herulen]], verantwoordelijk voor het einde van het West-Romeinse Rijk. De laatste West-Romeinse keizer [[Romulus Augustulus]] werd afgezet door de opperbevelhebber van de ''foederati'', de Germaan [[Odoaker]]. Het Oost-Romeinse Rijk gebruikte daarna een andere foederati-aanvoerder [[Theodorik de Grote|Theodorik]] om Odoaker uit te schakelen.

==Externe links==
* [https://web.archive.org/web/20050404063234/http://www.echeat.com/essay.php?t=25586 www.echeat.com], essay over de Foederati (Engelstalig)
* [https://web.archive.org/web/20070927221739/http://www.ilexikon.com/Foederati.html www.ilexikon.com (webarchive)], encyclopedisch artikel (Duitstalig)

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

[[Categorie:Germaanse oudheid]]
[[Categorie:Romeinse politiek]]
[[Categorie:Romeins leger]]

Foederati - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd