Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-03-01T11:20:07Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:Bayeux Tapestry 4.jpg|thumb|240px|Angelsaksische Schildmuur (bestaand uit mannen van de ''fyrd'') ter afwering van de Normandische ruiterij in de slag bij Hastings (afbeelding op het [[tapijt van Bayeux]]).]]

De '''fyrd''' of '''fierd''' was in de vroeg-Angelsaksische periode een leger dat werd gemobiliseerd uit vrije mannen om hun [[gouw (Germaans)|gouw]] (''shire'') te verdedigen, of uit geselecteerde afgevaardigden om deel te nemen aan een koninklijke expeditie.

Dienst in de ''fyrd'' was gewoonlijk van korte duur en deelnemers werden verwacht hun eigen wapens en provisies te voorzien. De samenstelling van de ''fyrd'' evolueerde over de jaren heen in het bijzonder als een reactie op de plundertochten en invasies door de [[Vikingen]]. Het systeem van bescherming en conscriptie werd gereorganiseerd tijdens de regering van [[Alfred de Grote]], die 33 versterkte steden (of ''[[burh]]s'') oprichtte in zijn [[koninkrijk Wessex]]. De hoeveelheid belasting nodig om elke stad te onderhouden werd vastgelegd in een document, dat bekendstond als de ''[[Burghal Hidage]]''. Elke heer zijn individueel pachtgoed aan land werd vastgelegd in aantal ''hides'' (een oude lengtemaat), en op basis van de grootte van zijn landgoed moest hij mannen en wapens leveren om de ''burhs'' te onderhouden en te verdedigen.<ref>''Burghal Hidage'' versie A: "To anes æceres bræde on wealstilling''e'' 7 to þære wære g''e''birig''e''að .{{Aut|xvi}}. hida gif ælc hid byþ be anu''m'' m''en'' g''e''mannod þon''ne'' mæg man g''e''settan ælce gyrde mid feower mannu''m'' þon g''e''byrded to twentigan gyrdan on wealstilling''e'' · hundeahtatig hida" ("Voor een ''[[Acre (oppervlaktemaat)|acre]]''-breedte aan walherstelling (en) voor het onderhoud van deze weze 16 ''hides'' (nodig). Als elke ''hide'' door een man is bemand dan mag men elke ''[[yard]]'' met vier man bezetten. Dan (is) voor twintig ''yards'' aan walherstelling (''wealstillinge'') nodig: tachtig ''hides''") ({{Aut|A.J. Robertson}} (ed. trad.), ''Anglo-Saxon Charters'', Cambridge, 1956², p. [http://books.google.be/books?id=zGGPx-41OtgC&pg=PA246 246].).</ref> Niet-naleving van deze verplichting kon leiden tot zware straffen.

Uiteindelijk bestond de fyrd uit een kern van ervaren soldaten die zou worden aangevuld met gewone dorpelingen en boeren uit de gouwen die hun heren zouden vergezellen.
==Oorsprong en definitie==
De Germaanse stammen ([[Angelen]], [[Saksen (volk)|Saksen]] en [[Juten (volk)|Juten]]) die in de [[5e eeuw|5e]] en [[6e eeuw]] Brittannië binnenvielen vertrouwden op hun lichte infanterie die op de been werd gebracht door een [[Dienstplicht|stammenlichting]], of ''fyrd'', en het was dit systeem waarop de militaire macht van verschillende koninkrijken uit de vroeg-Angelsaksische periode berustte.<ref name="Arms 1956, p. 70">{{Aut|R.A. Preston - S.F. Wise - O. Herman}}, ''Men in Arms: A History of Warfare and Its Interrelationships with Western Society'', New York, 1956, p. 70.</ref> In Angelsaksische documenten wordt militaire dienst als ''fyrd-faru'', ''fyrd-foereld'', ''fyrd-socne'', or simpelweg ''fyrd'' genoemd.<ref>{{Aut|R. Lavelle}}, ''Alfred's Wars Sources and Interpretations of Anglo-Saxon Warfare in the Viking Age'', Woodbridge, 2010, pp. [http://books.google.be/books?id=Adn2JCYnwRwC&pg=PA70 70]-[http://books.google.be/books?id=Adn2JCYnwRwC&pg=PA71 71].</ref> De ''fyrd'' was een lokale [[Militie|militia]] in de Angelsaksische gouw of ''shire'', in welke alle vrije mannen moesten dienen, waarbij zij die militaire dienst weigerden werden bestraft met boetes of verlies van hun land.<ref name=hollister59>{{Aut|C.W. Hollister}}, ''Anglo-Saxon Military Institutions on the Eve of the Norman Conquest'', Oxford, 1962, pp. 59-60.</ref> Volgens de wetten van [[Ine van Wessex]]:<ref name=attenborough52>{{Aut|F.L.T. Attenborough}} (ed.), ''The laws of the earliest English kings'', Cambridge, 1922, p. [http://archive.org/stream/lawsofearliesten00grea#page/52/mode/1up 52.]</ref>
{{Cquote|''Gif gesiðcund mon landagende forsitte fierd, geselle CXX scillinga & ðolie his landes; unlandagende LX scillinga; cierlisc XXX scillinga to fierdwite.''<br>Als een landbezittende man uit de ''gesith''-klasse (adel) aan zijn ''fierd'' verzaakt, hij geve CXX [[shilling]]s & verlieze zijn land; een niet-landbezittende LX shillings; (iemand van de) ''[[Kerel|cierl]]''-klasse ([[boerenstand]]) (geve) XXX shillings als ''fyrd''-boete.}}

[[Bestand:winchesterwalls.jpg|thumb|right|205px|De ommuring van de ''burh'' Winchester bestaat uit Saksisch en middeleeuws herstelwerk aan de Romeinse ommuring.]]
Het was de verantwoordelijkheid van de ''fyrd'' van de gouw (''shire'') om op te treden tegen lokale invallen. De koning kon de nationale militie oproepen om het koninkrijk te verdedigen, maar in het geval van verrassingsaanvallen, in het bijzonder door de Vikingen, zorgden communicatieproblemen en de nood aan uitrust en proviand te voorzien ervoor dat de nationale militie er niet snel genoeg bij kon zijn en dus zelden werd opgeroepen voor dergelijke invallen.<ref name=cannon272>art. Fyrd, in {{aut|J.A. Cannon}} (ed.), ''Oxford Dictionary of British History '', Oxford, 2009², p. 272.</ref>

Historici zijn verdeeld over de personen die deel uitmaken van de fyrd. Was het de groep van boeren die we dan moeten onderscheiden van de thegns en huurlingen? Waren het de boeren en thegns tezamen? Of was het een combinatie van deze drie (boeren, thegns en huurlingen)?<ref name=hollister3>{{Aut|C.W. Hollister}}, ''Anglo-Saxon Military Institutions on the Eve of the Norman Conquest'', Oxford, 1962, p. 3 (n. 1).</ref> Oorspronkelijk zou de strijdmacht waarschijnlijk volledig uit infanterie hebben bestaan. Het is gesuggereerd geweest dat er sinds de tijd van Alfred de Grote een strijdmacht van bereden infanterie zou zijn geweest, die snel konden uitrijden als er problemen waren, afstijgen en een invallende strijdmacht konden terugdrijven, hoewel deze theorie omstreden is.<ref>{{Aut|F.M. Stenton}}, ''The First Century of English Feudalism, 1066-1166'', Oxford, 1932, p. 117 (n. 2). Zie ook: {{Aut|C.W. Hollister}}, ''Anglo-Saxon Military Institutions on the Eve of the Norman Conquest'', Oxford, 1962, p. 6.</ref> Na Alfreds reorganisatie van het leger waren er ook twee onderdelen in zijn leger.<ref>''Angelsaksische kroniek s.a.'' 894.</ref> Het eerste onderdeel was de zogenaamde ''select-fyrd'',<ref>De termen ''select-'' en ''general-fyrd'' werden door de Britse historicus [[Charles Warren Hollister]] geïntroduceerd en worden dus niet teruggevonden in de bronnen. Zie: {{Aut|C.W. Hollister}}, ''Anglo-Saxon Military Institutions on the Eve of the Norman Conquest'', Oxford, 1962, p. 26, {{Aut|C.W. Hollister}}, 1066: The "Feudal Revolution", in ''The American Historical Review'' 73 (1968), pp. 708-723, {{Aut|R. Lavelle}}, ''Alfred's Wars Sources and Interpretations of Anglo-Saxon Warfare in the Viking Age'', Woodbridge, 2010, p. xvi.</ref> die zeer waarschijnlijk een strikt genomen koninklijke strijdmacht van bereden infanterie was, hoofdzakelijk bestaand uit [[thegn]]s en hun volgelingen ondersteund door graven en [[baljuw]]s.<ref>{{Aut|M. Powicke}}, ''Military Obligation in Medieval England'', Oxford, 1962, pp. 21, 25.</ref> Het tweede onderdeel zou de lokale militia of ''general-fyrd'' zijn, die verantwoordelijk was voor de verdediging van de ''shire'' en ''[[borough]]''-district en zou bestaan uit vrije mannen, zoals kleine pachtboeren en hun lokale thegns en baljuws.<ref name="Powicke25">{{Aut|M. Powicke}}, ''Military Obligation in Medieval England'', Oxford, 1962, p. 25.</ref> In de [[11e eeuw]] werd de infanterie versterkt door de toevoeging van een elitestrijdmacht van ''[[Húskarl|housecarls]]''.<ref name="Powicke25"/>

De [[Oudengels]]e term die de ''[[Anglo-Saxon Chronicle]]'' gebruikt voor het [[Grote heidense leger|Deens leger]] is ''"here"''. Ine van Wessex voorzag in zijn [[Angelsaksische wetgeving|wetten]], uitgevaardigd rond 694, een definitie van ''"here"'' als "een invallend leger of roofpartij bestaand uit meer dan vijfendertig man".<ref>{{Aut|F.L.T. Attenborough}} (ed.), ''The laws of the earliest English kings'', Cambridge, 1922, pp. [http://archive.org/stream/lawsofearliesten00grea#page/40/mode/2up 40-41].</ref> Toch worden de termen ''"here"'' en ''"fyrd"'' als onderling verwisselbaar gebruikt in latere bronnen met betrekking tot de Engelse militia.<ref name="Arms 1956, p. 70"/>

Pachters hadden in Angelsaksisch Engeland een drievoudige verplichting (''[[trinoda necessitas]]'') gebaseerde op hun landbezit; de zogenaamde ''common burdens'' (openbare verplichtingen) van herstel van bruggen, bouw van vestingen en de verplichting om invallen af te weren (militaire dienst).<ref name=hollister59/> Zelfs als een pachter vrijstelling was verleend van andere koninklijke diensten, bleven deze drie verplichten bewaard. Een voorbeeld hiervan is een charter uit [[858]] waarin [[Ethelbert van Kent]] een uitwisseling van land maakte met zijn ''thegn'' Wulflaf, dat stipuleerde dat Wulflafs land vrij zou zijn van alle koninklijke diensten en seculiere verplichtingen behalve militaire dienst, het bouwen van bruggen en vestingen.<ref>''[[Angelsaksische charters]]'' [https://www.aschart.kcl.ac.uk/charters/s0328.html S 328]. {{Aut|C.W. Hollister}}, ''Anglo-Saxon Military Institutions on the Eve of the Norman Conquest'', Oxford, 1962, p. 60. [https://web.archive.org/web/20220927175855/https://www.aschart.kcl.ac.uk/charters/s0328.html Gearchiveerd] op 27 september 2022.</ref>

Volgens [[Knoet de Grote]] zijn wetten:<ref>[https://www.earlyenglishlaws.ac.uk/laws/manuscripts/liebermann/?tp=ob&nb=iii-cn II Cnut 65]. {{Aut|C.W. Hollister}}, ''Anglo-Saxon Military Institutions on the Eve of the Norman Conquest'', Oxford, 1962, p. 59.</ref>
{{Cquote|''Si quis burhbotam vel brigbotam (id est burgi vel pontis emendationem [refectionem]) vel fyrdfare (id est in exercitum ire) supersederit, emendet hoc erga regem CXX solidis in Anglorum laga, in Denalaga sicut stetit antea; ...''<br>Als iemand zich aan ''burhbota'' of ''brigbota'' (dit is de verbetering [het herstel] van burghs of bruggen) of ''fyrdfare'' (dit is in het leger gaan) zou onttrekken, vergoedt hij dit tegenover de koning met 120 ''[[solidus (munt)|solidi]]'' in (de gebieden onder) het recht van de Angelen, in (de gebieden onder) de [[Danelaw]] zoals tevoren werd voorgeschreven...}}

==Organisatie==
Engeland had sinds het eind van de [[8e eeuw]] te lijden onder invallen van de Vikingen, die aanvankelijk vooral aanvallen op kloosters waren.<ref name=sawyer2>{{Aut|P. Sawyer}}, The Age of the Vikings and Before, in {{Aut|P. Sawyer}} (ed.), ''The Oxford Illustrated History of the Vikings'', Oxford, 1997 (= 2001), pp. [http://books.google.be/books?id=nJqf8e1vHFgC&pg=PA2 2]-[http://books.google.be/books?id=nJqf8e1vHFgC&pg=PA3 3].</ref> Het eerste klooster dat werd overvallen was dat van [[Lindisfarne]] aan de Noordoostkust in [[793]], waarbij de ''Angelsaksische Kroniek'' de Vikingen zou omschrijven als ''hæþenra manna'' ("heidense mannen").<ref name=asc793>''Angelsaksische Kroniek D-E s.a.'' 793.</ref> Het plunderen bleef met onregelmatige tussenpozen voortduren tot rond 865, toen de Vikingen hun tactiek van plunderen wijzigden en een groot leger stuurden om Engeland binnen te vallen. Dit leger werd door de ''Angelsaksische Kroniek'' omschreven als een ''hæþen here'' ("[[Grote heidense leger|heidens leger]]").<ref name=asc865>''Angelsaksische Kroniek A, D-E s.a.'' 865, ''Angelsaksische Kroniek B-C s.a.'' 866.</ref> De Denen werden uiteindelijk verslagen door Alfred de Grote in de [[slag bij Edington]] in 878.<ref>Asser, ''De Rebus Gestis Aelfredi'' 56, ''Angelsaksische Kroniek A s.a.'' 878.</ref> Dit werd kort daarop gevolgd door wat door Asser werd omschreven als de [[vrede van Wedmore]], volgens dewelke Engeland werd opgedeeld onder de Angelsaksen van Wessex en de Vikings.<ref>Asser, ''De Rebus Gestis Aelfredi'' 56, {{Aut|A.P. Smyth}}, ''The Medieval Life of King Alfred the Great: A Translation and Commentary on the Text Attributed to Asser'', Basingstoke, 2002, pp. 26–27, {{Aut|F.L.T. Attenborough}} (ed.), ''The laws of the earliest English kings'', Cambridge, 1922, pp. [http://archive.org/stream/lawsofearliesten00grea#page/98/mode/2up 96-101.]</ref> Een ander Deens leger dat na de slag bij Edington was overgestoken naar het Europese vasteland bleef echter een bedreiging vormen. Dit plunderende Vikingleger zette Alfred ertoe aan de verdediging van zijn koninkrijk Wessex te reorganiseren.<ref>{{Aut|S. Keynes}}, The Vikings in England, c.790-1016, in {{Aut|P. Sawyer}} (ed.), ''The Oxford Illustrated History of the Vikings'', Oxford, 1997 (= 2001), p. [http://books.google.be/books?id=nJqf8e1vHFgC&pg=PA57 57].</ref> Hij bouwde een vloot, reorganiseerde het leger, richtte een cavalerie op, en zette een systeem op van versterkte steden die als ''[[burh]]s'' bekendstonden.<ref>{{Aut|D. Starkey}}, ''The Monarchy of England'', I, Londen, 2004, p. 63.</ref>

Elk element van het systeem was bedoeld om de defecten in het West-Saksische militaire establishment ontmaskerd door de invallen en invasies van de Vikingen te verhelpen. Daar hij met het bestaande systeem niet snel genoeg strijdkrachten kon samenstellen om mobiele Vikinginvallers te intercepteren, besloot Alfred een [[Staand leger|staande strijdmacht]] in te stellen. Dit betekende dan ook dat de Westsaksische ''fyrd'' moest worden omgevormd van een sporadische lichting onder de mannen van de koning en hun volgelingen naar een bereden staand leger. Op punten waar er vestingen ontbraken om de opmars van een vijandig leger te belemmeren, liet hij nieuwe ''burhs'' bouwen. Om aanvallen vanop zee tegen te gaan, zette hij zijn eigen zeemacht tegen hen in. Om de ''burhs'' en het staand leger te onderhouden, richtte Alfred de Grote een systeem op van belastingen en [[dienstplicht]] dat werd vastgelegd in een document, dat nu bekendstaat als de ''[[Burghal Hidage]]'': drieëndertig versterkte steden zijn opgelijst samen met hun belastbare waarde (uitgedrukt in [[Hide (eenheid)|hides]]). Alle innovaties van Alfred waren sterk geworteld in traditionele Westsaksische gebruiken, daarbij een beroep doend op de ''trinoda necessitas'' of drie ''common burdens'' die alle houders van ''[[bocland]]'' en koninklijk ''[[lænland]]'' aan de kroon verschuldigd waren. Het geniale van Alfreds systeem was dat hij de veldstrijdmacht en ''burhs'' uitwerkte om deel uit te maken van een coherent militair systeem.<ref>{{Aut|R. Abels}}, ''Alfred the Great. War, Culture and Kingship in Anglo-Saxon England'', New York, 1998, p. 196, {{Aut|D. Horspool}}, ''Why Alfred Burned the Cakes. A King and His Eleven-Hundred-Year Afterlife'', Londen, 2006, p. 102.</ref>

De ''fyrd'' werd in grote mate gebruikt door de laatste Angelsaksische koning [[Harold II van Engeland|Harold Godwinson]] in 1066, bijvoorbeeld in het weerstand bieden aan de invasie van [[Harald III van Noorwegen|Harald Hardrada]] en [[Willem de Veroveraar|Willem van Normandië]].<ref>{{Aut|J.W. Fortescue}}, ''A History of the British Army'', I, 1899, pp. [http://archive.org/stream/historyofbritish01fort#page/5/mode/1up/ 5]-[http://archive.org/stream/historyofbritish01fort#page/6/mode/1up/ 6].</ref>

[[Hendrik I van Engeland]], de Anglo-Normandische koning die bij zijn kroning had beloofd de wetten van [[Eduard de Belijder]] te zullen herinvoeren en die met een Schotse prinses met West-Saksische koninklijke voorvaders was getrouwd, deed beroep op de ''fyrd'' om zijn feodale lichting aan te vullen, als een leger van heel Engeland, zoals [[Ordericus Vitalis]] schrijft, om de vruchteloze invasies van zijn broer [[Robert Curthose]], zowel in de zomer van 1101 als in de herfst van 1102, te verhinderen.<ref>{{Aut|C.W. Hollister}}, ''Henry I'', Oxford, 2001, p. 159. Vgl. {{Aut|C.W. Hollister}}, ''Military Organization of Norman England'', Oxford, 1965, pp. 102-126.</ref>

==Zie ook==
* [[Angelsaksische oorlogsvoering]]
* [[Angelsaksische militaire organisatie]]
* [[Leidang]] (Scandinavisch equivalent van de shipfyrd)
* [[Trinoda necessitas]] (de verplichtingen van de [[Angelsaksen|Angelsaksische]] [[thegn]]s, waarvan een het op de been brengen van de ''fyrd'' is)
==Noten==
{{References|90%|2}}
==Referenties==
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Fyrd|oldid=559351526|datum=20130611}}
*{{Aut|R. Abels}}, ''Alfred the Great. War, Culture and Kingship in Anglo-Saxon England'', New York, 1998.
*{{Aut|F.L.T. Attenborough}} (ed.), ''The laws of the earliest English kings'', Cambridge, 1922.
*{{aut|J.A. Cannon}} (ed.), ''Oxford Dictionary of British History '', Oxford, 2009². {{ISBN|0199550379}}
*{{Aut|C.W. Hollister}}, ''Anglo-Saxon Military Institutions on the Eve of the Norman Conquest'', Oxford, 1962.
*{{Aut|C.W. Hollister}}, 1066: The "Feudal Revolution", in ''The American Historical Review'' 73 (1968), pp. 708–723.
*{{Aut|D. Horspool}}, ''Why Alfred Burned the Cakes. A King and His Eleven-Hundred-Year Afterlife'', Londen, 2006. {{ISBN|9781861977861}}
*{{Aut|R. Lavelle}}, ''Alfred's Wars Sources and Interpretations of Anglo-Saxon Warfare in the Viking Age'', Woodbridge, 2010. {{ISBN|9781843835691}}
*{{Aut|M. Powicke}}, ''Military Obligation in Medieval England'', Oxford, 1962.
*{{Aut|R.A. Preston - S.F. Wise - O. Herman}}, ''Men in Arms: A History of Warfare and Its Interrelationships with Western Society'', New York, 1956.
*{{Aut|P. Sawyer}} (ed.), ''The Oxford Illustrated History of the Vikings'', Oxford, 1997 (= 2001). {{ISBN|0-19-285434-8}}.
*{{Aut|A.P. Smyth}}, ''The Medieval Life of King Alfred the Great: A Translation and Commentary on the Text Attributed to Asser'', Basingstoke, 2002. {{ISBN|0333699173}}.
*{{Aut|D. Starkey}}, ''The Monarchy of England'', I, Londen, 2004. {{ISBN|0-7011-7678-4}}.
==Externe links==
*[http://www.regia.org/warfare/fyrd1.htm {{Aut|B. Levick}}, ''The Anglo-Saxon Fyrd c. 400 - 878 A.D.'', Regia.org (1995, 2005).]
*[http://www.regia.org/warfare/fyrd2.htm {{Aut|B. Levick}}, ''The Anglo-Saxon Fyrd c. 878 - 1066 A.D.'', Regia.org (1995, 2005).]

[[Categorie:Angelsaksen]]
[[Categorie:Feodaliteit]]
[[Categorie:Oorlog in de middeleeuwen]]

Fyrd - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd