Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:44:21Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox wapen
| naam = Gardner gun
| afbeelding = Gardner gun 1888.jpg
| onderschrift = Illustratie van de Gardner gun
| type =
| oorsprong = {{VS}}
| dienst = ca. 1880-1930
| gebruikt_door = [[Verenigde Staten]], [[Verenigd Koninkrijk]], Nederland
| oorlogen =
| ontwerper = William Gardner
| ontwerp_datum = 1874 (prototype)
| producent = [[Pratt & Whitney]]<br>[[Artillerie-Inrichtingen|Constructie Werkplaatsen (Delft)]]
| eenheidskost =
| productie_datum =
| aantal =
| varianten = één, twee of vijf lopen
| gewicht =
| lengte =
| deel_lengte =
| breedte =
| hoogte =
| diameter =
| crew = 3 à 4
| patroon = 11x50R
| kaliber = 11,43 mm
| actie =
| tempo = 300 à 400 schoten per minuut
| snelheid = 390 m/s
| bereik =
| max_bereik =
| voeding =
| richtmiddelen =
}}
[[Bestand:2 barrel Gardner gun - mechanism.jpg|miniatuur|Zicht op afvuurmechanisme]]
[[Bestand:Gardner gun 1887.jpg|miniatuur|Gardner met speciaal affuit voor een borstwering]]
[[Bestand:Garnder machinegweer M.90.jpg|miniatuur|Gardner M 90 mitrailleur op wielaffuit]]
De '''Gardner gun''' is een door handkracht aangedreven [[mitrailleur]]. Het is in gebruik geweest tussen 1880 en 1930, waaronder bij het Nederlandse leger.

==Geschiedenis ==
De Gardner mitrailleur werd in 1874 uitgevonden door William Gardner uit [[Toledo (Ohio)]].<ref name="TGG">{{en}} {{Aut|Chinn, George M}} ‘’[https://books.google.nl/books?id=V6yoH6LeSNkC&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''The Machine Gun'' Vol.1 (1951), Chapter 9: The Gardner Gun, pp.79-88]</ref> Hij was een kapitein in het leger van de [[Noordelijke staten|Unie]] tijdens de [[Amerikaanse Burgeroorlog]]. Nadat hij een [[prototype]] had gemaakt, ging hij naar het [[Pratt & Whitney]] (P&W). Gardner had geen geld meer en verkocht zijn rechten aan P&W in ruil voor een vergoeding voor iedere mitrailleur die P&W zou verkopen.<ref name="TGG"/> Samen werkten ze een jaar aan de verdere ontwikkeling van het wapen en in 1875 was een werkzaam wapen klaar. De mitrailleur werd bediend met een slinger. In één doorgaande beweging werden de beide lopen afwisselend geladen en afgevuurd. Het was dus nog geen automatisch wapen zoals de [[Maxim (machinegeweer)|Maxim]] en zijn opvolgers.

In november 1875 werd een demonstratie van het wapen gegeven aan een aantal [[US Navy|Amerikaanse marine]] officieren. De mitrailleur functioneerde goed, maar de officieren kwam met een aantal aanbevelingen met name om de toevoer van de munitie te verbeteren.<ref name="TGG"/> Ingenieur E.G. Parkhurst van P&W nam deze adviezen serieus en verbeterde het afvuurmechanisme waarmee de betrouwbaarheid verbeterde. In 1877 vonden aanvullende tests plaats met een andere versie, het [[Kaliber (wapen)|kaliber]] was .45 (11,4 mm) en de [[mondingssnelheid]] werd bepaald op 1280 voet per seconde (390 m/s).<ref name="TGG"/>

Op 17 juni 1879 werd het wapen weer gedemonstreerd aan de marine, waarbij Francis A. Pratt en Amos Whitney aanwezig waren.<ref name="TGG"/> Het wapen vuurde in totaal 10.000 patronen af in 27 minuten en 36 seconden.<ref name="TGG"/> Het wapen vuurde 4722 schoten af tot de eerste storing en na een kleine reparatie vuurde het nogmaals probleemloos zo’n 5000 schoten af. Op 15 januari en 17 maart 1880 werden demonstraties gegeven aan het Amerikaanse leger.<ref name="TGG"/> Het wapen presteerde goed maar het leger plaatste geen orders.

De Britse [[Royal Navy]] raakte wel geïnteresseerd en Gardner ging naar Engeland voor demonstraties. De Admiraliteit was zo onder de indruk dat ze de rechten kochten om het in Engeland te produceren. Gardner bleef in Engeland om toezicht te houden op de productie.<ref name="TGG"/> Het Britse leger bestelde het wapen ook. De introductie werd nog vertraagd door de artillerie afdeling, door het lichte kaliber viel het buiten de verantwoordelijkheid van de artillerie en werkte daarom tegen.<ref name="TGG"/>.

Het [[Koninklijke Landmacht|Nederlandse leger]] kocht het wapen ook. Het werd bekend als de Gardner M 90 en had twee lopen. Van de M 90 werden er ruim tweehonderd stuks bij de Gardner Gun Company gekocht en nog eens driehonderd in [[licentie]] geproduceerd. Ze werden onder andere gebruikt op de forten van de [[Stelling van Amsterdam]]. De vuursnelheid lag op 300 schoten per minuut en voor de bediening waren er drie of vier man nodig: de stuks commandant, een man voor het bedienen van de slinger en een of twee soldaten die de aanvoer van de munitie verzorgden.<ref>Militair Weekblad [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNMM02:000407050:00001 Het reglement voor de bediening van den mitrailleur M/90, 29 september 1892], geraadpleegd op 8 september 2021</ref> De M 90 bleef tot 1930 in dienst bij het Nederlandse leger. De patronen hadden een kaliber van 11 x 50 R.

Het [[Nationaal Militair Museum]] heeft een exemplaar in de collectie.<ref>NMM [https://collectie.nmm.nl/nl/collectie/detail/259031/ Dubbelloops mitrailleur systeem Gardner Nederlands model M 90, kaliber 11 x 50 R], geraadpleegd op 9 september 2021. [https://web.archive.org/web/20210909071605/https://collectie.nmm.nl/nl/collectie/detail/259031/ Gearchiveerd] op 9 september 2021.</ref>

== Versies ==
Er werden diverse versies gemaakt, met één, twee of vijf [[Loop (vuurwapen)|lopen]]. De munitie werd gevoed vanuit een verticaal [[Magazijn (wapen)|magazijn]] bovenop het afvuurmechanisme. Gevuurd werd door aan een slinger te draaien, de patroon viel op de juiste plaats, met een grendelblok werd de schietbuis afgesloten en het wapen vuurde. Door verder te draaien werd het grendelblok geopend en de huls viel uit het wapen en de cyclus werd herhaald. Het magazijn had ruimte voor 30 patronen en voor het herladen waren er hulpmiddelen beschikbaar waarmee per keer 20 patronen geplaatst werden in het magazijn.

Het wapen was zwaar en voor de verplaatsing werd een [[affuit]] gebruikt. In forten kreeg het een vaste plaats op de grond of het werd tegen de muur bevestigd.

{{Commonscat|Gardner gun}}
{{Appendix|2=
*{{en}} Victorian shipmodels [http://www.victorianshipmodels.com/antitorpedoboatguns/Gardner/index.html Gardner Machine-Guns]
* {{en}} State Library of Victoria [http://handle.slv.vic.gov.au/10381/109937 Handbook for the 0.45" Gardner gun (2 barrels) 1886, 1894]
{{References}}
}}

[[Categorie:Historisch wapen]]
[[Categorie:Vuurwapen]]

Gardner gun - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"