Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:20:22Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox persoon
| volledigenaam = Gerda Lina Nothmann
| geboorteplaats = [[Berlijn]]
| geboortedatum = [[26 mei]] [[1927]]
| sterfplaats = [[Indian Head Park]]
| sterfdatum = [[4 juni]] [[1999]]
| doodsoorzaak = [[Kanker]]
| land = {{DE}}, {{VS}}
| zussen = Pleegzus: [[Helga Deen]]
| portaal = Tweede Wereldoorlog
}}
'''Gerda Lina Nothmann''' ([[Berlijn]], [[26 mei]] [[1927]] – [[Indian Head Park]], [[4 juni]] [[1999]]) was een Duits [[Holocaust|Holocaustoverlevende]]. Haar ervaringen bij het [[Philips-Kommando]] in [[Kamp Vught]] werden in 2016 gepubliceerd in het boek ''Philips-meisje van Kamp Vught. Haar levensverhaal.''<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Nothmann|titel=Nothmann, Gerda Lina (1927-1999)|achternaam=van Heijst|voornaam=Sanne|datum=2018-01-23|bezochtdatum=2024-02-06|werk=Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland|uitgever=Huygens Instituut}}</ref>

== Levensloop ==
=== Jeugd ===
Nothmann werd geboren in Berlijn op 26 mei 1927. Ze was de dochter van [[rechter]] Max Nothmann en Adele Ginsberg. Ze had een jongere zus genaamd Vera. Nothmann groeide op in een intellectueel en welgesteld Joods gezin.

Het gezin voelde zich sterk verbonden met Duitsland en nadat [[Adolf Hitler]] in 1933 aan de macht was gekomen, bleef het gezin in Duitsland wonen.<ref name=":0" /> Haar vader raakte door anti-Joodse maatregelen zijn baan als rechter kwijt, waarna hij zich als advocaat vestigde. Enkele jaren later mocht hij ook zijn werk als advocaat niet meer uitvoeren en werd hij straatveger.<ref name=":1">{{Citeer web|url=http://www.philips-kommando.nl/blauw_persoon18.html|titel=Gerda Nothmann|bezochtdatum=2024-02-06|werk=www.philips-kommando.nl}}</ref>

In 1938 maakte haar vader emigratieplannen. Er werd besloten dat Nothmann en haar zusje Vera naar het dan nog veilige Nederland zouden vertrekken, haar ouders zouden later volgen.<ref name=":0" /> Het gezin Nothmann had familieleden in de [[Verenigde Staten]], maar emigratie naar dat land was niet mogelijk.<ref name=":1" />

=== Emigratie naar Nederland ===
In 1939 kwamen Nothmann en haar zusje aan in Nederland en werden zij in twee afzonderlijke pleeggezinnen in [[Breda]] geplaatst.<ref name=":0" /> Nothmann was toen twaalf jaar oud. In het gezin waarin Nothmann terechtkwam, was ze niet gelukkig. In februari 1940 verhuisde ze naar [[Tilburg]] en trok ze in bij het gezin Deen, dat twee kinderen had: Klaus en [[Helga Deen|Helga]].<ref name=":2">{{Citeer web|url=https://www.oorlogsbronnen.nl/tijdlijn/Gerda-Nothmann/03/0004|titel=Gerda Nothmann (Berlijn, 26 mei 1927 - Indian Head Park (Verenigde Staten), 4 juni 1999)|bezochtdatum=2024-02-06|werk=www.oorlogsbronnen.nl}}</ref> Haar tijd bij het gezin omschreef ze als "de gelukkigste jaren van haar jeugd".<ref name=":0" /> Op 12 mei 1940, kort na het uitbreken van de [[Nederland in de Tweede Wereldoorlog|Tweede Wereldoorlog]] in Nederland, werden de [[Vlucht uit Breda|inwoners van Breda geëvacueerd]] en vluchtte het pleeggezin waarin haar zusje Vera was opgenomen naar Frankrijk. Aangezien het voor Vera niet meer mogelijk was terug te keren naar Nederland, vertrok zij naar Berlijn en ging bij hun ouders wonen.<ref name=":0" /> Voor haar ouders en Vera was het niet meer mogelijk om te emigreren en in maart 1942 werden zij omgebracht in [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]].<ref name=":1" />

Nothmann werd in juli 1941 toegelaten tot de [[Koning Willem II College|Rijks-HBS]] in Tilburg, maar kon daar vanwege anti-Joodse maatregelen die in september 1941 werden ingesteld geen les volgen. Vanaf eind 1941 studeerde ze aan het Joods Lyceum in Den Bosch.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Het huis waar het gezin Deen woonde werd opgeëist door een NSB'er, waarna het gezin introk bij de grootmoeder van het gezin.<ref name=":1" />

=== Internering in Kamp Vught ===
Samen met het pleeggezin waarbij Nothmann woonde, moest ze zich op 1 juni 1943 melden in [[Kamp Vught]].<ref name=":2" /> Haar pleegmoeder liet de namen van Nothmann en haar dochter Helga op de lijst voor het [[Philips-Kommando]] plaatsen. Nothmann werd na enkele dagen opgeroepen om een [[Solderen|soldeercursus]] te volgen. Het solderen was vrij lastig voor haar, aangezien ze de soldeerbout moest vasthouden met haar rechterhand, maar zij linkshandig was. Met de hulp van een ''Philips-zivilist'' wist ze de soldeertest te halen. Bij het Philips-Kommando werkte ze bij de afdeling [[Elektronenbuis|radiobuizen]]. Doordat ze nu bij het Philips-Kommando hoorde, was ze tijdelijk ''gesperrt'' van [[deportatie]].<ref name=":1" />

Op 3 juli 1943 werd haar pleegbroer Klaus Deen opgeroepen voor transport naar [[Kamp Westerbork]]. Zijn ouders en zusje gingen vrijwillig met hem mee en Nothmann bleef achter in Vught. Ze omschreef dit afscheid als "het grootste trauma van mijn leven". Na het vertrek van het gezin werd Nothmann een stil en teruggetrokken meisje. Het gezin Deen werd op 13 juli 1943 naar [[Sobibór (vernietigingskamp)|Sobibór]] gedeporteerd en aldaar op 16 juli vergast.<ref name=":1" />

=== Transport en tewerkstelling ===
In juni 1944 werden alle werknemers van het Philips-Kommando gedeporteerd naar [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]]. Nothmann en de meeste van haar medegevangenen wisten tot dan toe niet wat Auschwitz was. In haar memories schreef ze: "We waren gewend aan het kampleven, waren weldoorvoed, hadden geen bezittingen, kenden elkaar allemaal, en geen van ons, behalve mevrouw Poppert, wist wat Auschwitz was."<ref>{{Citeer web|url=https://historiek.net/philips-meisje-in-auschwitz/58575/|titel=‘Philips-meisje’ in Auschwitz|datum=2024-02-05|bezochtdatum=2024-02-06|werk=Historiek}}</ref> In Auschwitz kwam ze erachter dat haar ouders en zusje hier waren vergast.<ref name=":1" />

Doordat medewerkers van het Philips-Kommando als ''Facharbeiter'' werden gezien, werd een groot deel van de vrouwen overgeplaatst naar de [[Telefunken]]-fabriek in [[Dzierżoniów (stad)|Reichenbach]], waar zij radiobuizen moesten produceren. In deze periode verbleef ze in een gebouw van het kamp [[Groß-Rosen]].

In februari 1945 naderde het [[Rode Leger (Sovjet-Unie)|Russische leger]] en werden de werknemers op [[Dodenmars (Tweede Wereldoorlog)|dodenmars]] gestuurd. Zij reisden per trein of te voet door Tsjechië en Duitsland. Op 2 mei 1945 werden ze bevrijd. Van de 500 "Philips-meisjes" hadden 382 de oorlog overleefd.<ref name=":0" />

=== Emigratie ===
Na de Tweede Wereldoorlog vertrok Nothmann naar Zweden, waar ze medische zorg kreeg. Doordat ze [[Staatloosheid|stateloos]] was, vreesde ze dat ze naar Duitsland moest terugkeren. Met de hulp van twee ooms in de Verenigde Staten wist ze in februari 1946 naar dat land te emigreren. Ze woonde in [[Virginia (staat)|Virginia]], waar ze in 1947 haar middelbareschooldiploma behaalde. Na de middelbare school koos ze voor de studie [[biochemie]], die ze volgde aan de [[Virginia Polytechnic Institute and State University]]. In Chicago ontmoette ze Charles Luner, een Canadese scheikundig metaalkundige. Op 6 augustus 1953 trouwden zij in [[Montreal (Canada)|Montreal]]. Na haar huwelijk vond ze een baan aan de [[Universiteit van Syracuse]], waar ze gelijktijdig haar masteropleiding volgde. Luner en Nothmann kregen samen twee kinderen. Na de geboorte van haar kinderen richtte ze zich op haar gezin. In de jaren zeventig en tachtig werkte Nothmann voor een reisbureau als zelfstandig adviseur.<ref name=":0" />

Nothmann overleed op 4 juni 1999 ten gevolge van kanker. Ze werd 72 jaar oud.

== Memoires ==
In 1978 startte Nothmann met het schrijven van haar [[memoires]]. Deze kwamen in 1997 in handen van dr. D.B. Jochems, een vroegere klasgenoot van haar uit Tilburg. In een brief aan Jochems schreef ze dat ze haar leven te danken had aan [[Koninklijke Philips|Philips]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.bd.nl/vught/boek-over-philips-meisjes-in-vught-dankzij-philips-de-oorlog-overleefd~a8c54f99/|titel=Boek over Philips-meisjes in Vught: 'Dankzij Philips de oorlog overleefd'|achternaam=van der Mee|voornaam=Tonny|datum=2016-04-25|bezochtdatum=2024-02-06|werk=Brabants Dagblad|uitgever=DPG Media}}</ref>

Op dat moment was er nog weinig bekend over het Philips-Kommando. Om ervoor te zorgen dat de ervaringen van Nothmann en andere medewerkers van het Philips-Kommando niet verloren zouden gaan, werd de stichting ''Geschiedschrijving Philips-Kommando Concentratiekamp Vught '43-'44'' opgericht. In 2016 publiceerde de stichting de memoires van Nothmann onder de titel ''Philips-meisje van Kamp Vught. Haar levensverhaal'', dat werd geschreven door Sanne van Heijst.<ref name=":0" /><ref>{{Citeer web|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2294426/philips-was-de-redding-voor-philips-meisjes|titel=Philips was de redding voor Philips-meisjes|datum=2016-05-02|bezochtdatum=2024-02-06|werk=Omroep Brabant}}</ref>

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Nothmann, Gerda}}
[[Categorie:Duits Holocaustoverlevende]]
[[Categorie:Kampgevangene in Vught]]
[[Categorie:Kampgevangene in Auschwitz]]
[[Categorie:Kampgevangene in Gross-Rosen]]

Gerda Nothmann - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd