Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-10-11T07:02:28Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:PositiverGott.jpg|thumb|''Over positief Duits Godsgeloof'' (1939)]]
'''''Gottgläubig''''' (letterlijk: "Godgelovig", "gelovend in God"<ref name="Steigmann-Gall">{{Citeer boek |last=Steigmann-Gall |first=Richard | authorlink=Richard Steigmann-Gall |date=2003 |title=The Holy Reich: Nazi Conceptions of Christianity, 1919–1945 |url=https://books.google.it/books?id=RreXLeUG_AIC&pg=PA218 |location=Cambridge, UK |publisher=Cambridge University Press |pages=218–219 |isbn=0-521-82371-4 |accessdate=27 februari 2018}}</ref><ref name="Ziegler">{{Citeer boek |last=Ziegler |first=Herbert F. |date=2014 |title=Nazi Germany's New Aristocracy: The SS Leadership, 1925-1939 |url=https://books.google.com/books?id=kBgABAAAQBAJ&pg=PA86 |location=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |pages=85–87 |isbn=978-14-00-86036-4 |accessdate=23 januari 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230716111706/https://books.google.com/books?id=kBgABAAAQBAJ&pg=PA86|archiefdatum=2023-07-16}}</ref>) was in [[nazi-Duitsland]] een term voor een vorm van [[religie|religiositeit]] die werd beleden door Duitsers die officieel [[christendom|christelijke]] [[kerkuittreding|kerken hadden verlaten]], maar bleven [[geloof (religieus)|geloven]] in een [[God (monotheïsme)|hogere macht]] of [[schepping|schepper]]. Zulke mensen werden ''Gottgläubige'' genoemd en de term voor de gehele beweging was ''Gottgläubigkeit''. Het begrip beschrijft iemand die nog steeds in een God gelooft, zonder zich echter te associëren met een geïnstitutionaliseerde religie. Deze [[Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij|nazi's]] waren religieuze instituten niet gunstig gezind, noch tolereerden zij [[atheïsme]] onder hun partijleden: ''Gottgläubigkeit'' was een soort officieel goedgekeurde ongeorganiseerde religie. Het ''Philosophisches Wörterbuch'' van 1943 definieerde ''gottgläubig'' als volgt: "ambtelijke beschrijving voor degenen die zich tot een bepaald soort vroomheid en zedelijkheid bekennen, zonder confessioneel-kerkelijk gebonden te zijn, maar anderzijds ook religie- en goddeloosheid te verwerpen."<ref>{{Citeer boek |last= |first= |date=1943 |title=Philosophisches Wörterbuch Kröners Taschenausgabe. Volume 12 |page=206 |chapter=amtliche Bezeichnung für diejenigen, die sich zu einer artgemäßen Frömmigkeit und Sittlichkeit bekennen, ohne konfessionell-kirchlich gebunden zu sein, andererseits aber Religions- und Gottlosigkeit verwerfen}}. Geciteerd in Cornelia Schmitz-Berning, 2007, p. 281 ff.</ref> In de volkstelling van 1939 beschouwde 3,5% van de Duitse bevolking zich als ''gottgläubig''.<ref name="Ziegler" />

== Oorsprong ==
In het 25-Punkte-Programm, het partijprogramma van de [[Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij]] (NSDAP) uit 1920, maakte [[Adolf Hitler]] voor het eerst gebruik van de uitdrukking "[[positief christendom]]". De Partij wilde zich niet met een specifiek [[kerkgenootschap]] verbinden, maar met het christendom in het algemeen, en streefde naar [[godsdienstvrijheid]] voor alle kerkgenootschappen "zo lang zij niet haar bestaan bedreigen of tegen het zedelijk bewustzijn van het [[Arisch ras|Germaanse ras]] ingaan" (punt 24).

Toen Hitler en de NSDAP [[Machtergreifung|de macht grepen]] in 1933, streefden ze ernaar om de kerken onder staatscontrole te brengen, enerzijds door het [[Rijksconcordaat]] met de [[Rooms-Katholieke Kerk]], anderzijds door de gedwongen fusie van de Deutscher Evangelischer Kirchenbund tot een eengemaakte Deutsche Evangelische Kirche, bestuurd door naziloyalisten. Dit beleid lijkt relatief goed te zijn geslaagd tot eind 1936, toen een "geleidelijke verslechtering van de betrekkingen" tussen de NSDAP en de kerken aanleiding was voor een golf van ''Kirchenaustritt'' ("[[kerkuittreding]]").<ref name="Steigmann">{{Citeer boek |last=Steigmann-Gall |first=Richard |date=2003 |title=The Holy Reich: Nazi Conceptions of Christianity, 1919–1945 |url=https://books.google.com/books?id=RreXLeUG_AIC&pg=PA219 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |page=219 |isbn=9780521823715 |accessdate=23 januari 2018}}</ref> Hoewel er nooit van hogerhand een officieel bevel is gegeven om kerklidmaatschap op te zeggen, begonnen enkele Partijleden dit vrijwillig te doen en andere leden onder druk te zetten om hun voorbeeld te volgen.<ref name="Steigmann" /> Zij die de kerken verlieten werden aangeduid als ''Gottgläubige'' ("Godgelovigen"), een term die op 26 november 1936 officieel erkend werd door Minister van Binnenlandse Zaken [[Wilhelm Frick]]. Hij benadrukte dat het begrip een politieke distantiëring ten opzichte van de kerken inhield, geen daad van [[geloofsafval]].<ref name="Steigmann" /> De term "dissident", die sommige kerkverlaters tot dan toe hadden gebruikt, werd geassocieerd met "zonder geloof" (''glaubenslos'') zijn, terwijl de meesten van hen beklemtoonden dat zij nog steeds in God geloofden; zodoende ontstond er behoefte aan een ander woord.<ref name="Steigmann" />

De partij-ideoloog van de NSDAP, [[Alfred Rosenberg]], was de eerste om zijn kerk<ref>Rosenberg werd kort na zijn geboorte gedoopt in de lutherse [[Sint-Nicolaaskerk (Rüütli tänav)|Sint-Nicolaaskerk]] in [[Tallinn]].</ref> te verlaten op 15 november 1933, maar hij zou voor de drie daaropvolgende jaren de enige prominente nazileider zijn die deze stap zette.<ref name="Steigmann" /> Begin 1936 beëindigden de [[Schutzstaffel|SS]]-leiders [[Heinrich Himmler]] en [[Reinhard Heydrich]] hun lidmaatschap bij de katholieke Kerk, gevolgd door een aantal ''[[Gauleiter]]'' waaronder Martin Mutschmann ([[Saksen (deelstaat)|Saksen]]), Carl Röver ([[Weser-Ems]]) en Robert Heinrich Wagner ([[Baden-Elzas]]).<ref name="Steigmann" /> In de herfst van 1936 verlieten vooral katholieke partijleden de kerk, in 1937 gevolgd door een golf van voornamelijk protestantse partijleden.<ref name="Steigmann" /> Hitler zelf heeft nooit zijn lidmaatschap van de Rooms-Katholieke Kerk opgezegd;<ref>{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=tRBrjt7z5Cw |title=Hitchens on Hitler |author=[[Christopher Hitchens]] |via=YouTube |date=22 december 2007 |accessdate=24 januari 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20171008232552/https://www.youtube.com/watch?v=tRBrjt7z5Cw|archiefdatum=2017-10-08}}</ref> in 1941 zei hij tegen zijn generaal Gerhard Engel: "Ik ben nu, net zoals vroeger, een katholiek en zal dat altijd blijven."<ref>{{Citeer boek |last=Toland |first=John |date=1992 |title=Adolf Hitler: The Definitive Biography |location=New York |publisher=Anchor Publishing |page=507 |isbn=978-0385420532}}</ref>

== Demografie ==
[[Bestand:Religion in Nazi-Germany 1939 census.png|thumb|left|Duitse volkstelling van 1939.<ref name="Gailus" />{{rp|196}}
{{Legenda|RoyalBlue|Leden van protestantse of katholieke kerken (94,5%)}}
{{Legenda|Gold|''Gottgläubig'' (3,5%)}}
{{Legenda|Red|Joods (0,4%)}}
{{Legenda|Green|Andere religies (0,1%)}}
{{Legenda|Honeydew|Niet-religieus (1,5%)}}]]
Mensen die zichzelf als ''gottgläubig'' beschouwden, konden een breed scala aan religieuze opvattingen huldigen, inclusief niet-klerikaal christendom,<ref name="Steigmann" /> [[Germaanse mythologie|Germaans]] [[neopaganisme]],<ref name="Steigmann" /> [[deïsme]],<ref name="Ziegler" /> en [[pantheïsme]].<ref name="Ziegler" /> In strikte zin des woords waren ''Gottgläubigen'' niet eens verplicht om hun kerklidmaatschap op te zeggen, maar werden daartoe sterk aangemoedigd.<ref>Steigmann-Gall, p. 221–222.</ref>

Bij het decreet van het [[Reichsministerium des Innern]] van 26 november 1936 werd deze religieuze gezindte officieel erkend in overheidsdocumenten.<ref name="Gailus">{{Citeer boek |last1=Gailus |first1=Manfred |last2=Nolzen |first2=Armin |date=2011 |title=Zerstrittene "Volksgemeinschaft": Glaube, Konfession und Religion im Nationalsozialismus |url=https://books.google.com/books?id=_3uN2I9Uu68C&pg=PA195 |location=Göttingen |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |page=195–196 |isbn=9783647300290 |accessdate=24 januari 2018 |taal=de|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230716111720/https://books.google.com/books?id=_3uN2I9Uu68C&pg=PA195|archiefdatum=2023-07-16}}</ref> De volkstelling van 17 mei 1939 was de eerste keer dat Duitse burgers zichzelf officieel konden laten registreren als ''gottgläubig''.<ref name="Gailus" /> Van de 79,4 miljoen Duitsers zeiden 2,7 miljoen mensen (3,5%) ''gottgläubig'' te zijn, vergeleken met 94,5% die zich rekenden tot de protestantse of katholieke kerken, 300.000 Joden (0,4%), 86.000 aanhangers van andere religies (inclusief moslims, boeddhisten, hindoes, neopaganisten (neoheidenen) en andere religieuze sekten en beweringen, 0,1%) en 1,2 miljoen (1,5%) die [[atheïsme|geen religie]] hadden (''glaubenslos'').<ref name="Ziegler" /><ref name="Gailus" /> Paradoxicaal genoeg beschouwden Duitsers die woonden in stedelijke gebieden, waar de steun voor de nazi's het laagst was, zich het vaakst als ''gottgläubig'', met de vijf hoogste percentages in [[Berlijn]] (10,2%), [[Hamburg]] (7,5%), [[Wenen]] (6,4%), [[Düsseldorf]] (6,0%) en [[Essen (Noordrijn-Westfalen)|Essen]] (5,3%).<ref>Steigmann-Gall, p. 222.</ref>

De term kwam na de oorlog nog slechts enkele jaren sporadisch voor en werd in de volkstelling van 1946 erkend in de [[Franse bezettingszone in Duitsland]], voordat hij verdween uit officiële documenten.<ref>Albert Zink: ''Die Pfalz am Rhein.'' Speyer 1952, Volume D, tabel 19 p. 263 f, Konfessionsverteilung im späteren Regierungsbezirks Pfalz bei der Volkszählung vom 26. Januar 1946: in de stedelijke en rurale districten hadden allen driecijferige aantallen "Gottgläubigen", samen 8.300 van de 931.640 inwoners (zie tabel 6, p. 259 f voor tey totaal) in de [[Palts (streek)|Palts]]. Vergelijk ook [https://web.archive.org/web/20160304160643/http://www.heimatjahrbuch-vulkaneifel.de/VT/hjb1999/hjb1999.92.htm de tekst van de Heimatjahrbuch Vulkaneifel] (vierde laatste paragraaf) over de volkstelling van 1946 in [[Jünkerath]] in de Franse bezettingszone. Zelfs in 1950 zouden religieuze statistieken met "Gottgläubigen" sporadisch opduiken, bijvoorbeeld [[Kamen (Duitsland)|Kamen]], zie [http://wiki-de.genealogy.net/Kamen auf wiki-de.genealogy.net] of in [[Hamelen]], in: Erich Keyser, ''Deutsches Städtebuch, Band Niedersächsisches Städtebuch'' (Stuttgart 1952), p. 168.</ref>

== Himmler en de SS ==
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R99621, Heinrich Himmler.jpg|thumb|[[Heinrich Himmler|Himmler]]: "Wij geloven in een God Almachtig die boven ons staat; hij heeft de aarde, het Vaderland en het Volk geschapen en hij heeft ons de [[Führer]] gezonden. Ieder mens dat niet gelooft in God moet als arrogant, megalomaan en dom worden beschouwd en dus niet geschikt voor de SS."<ref name="Ziegler" />]]
''[[Reichsführer-SS]]'' [[Heinrich Himmler]], zelf een ex-katholiek, was een van de belangrijkste bevorderaars van de ''gottgläubig''-beweging.<ref name="Ziegler" /> Hij was vijandig ten opzichte van het christendom, zijn waarden, de kerken en hun geestelijkheid.<ref name="Ziegler" /> Echter, Himmler verklaarde: "Als [[nationaalsocialisme|nationaalsocialisten]] geloven wij in een Goddelijk wereldbeeld."<ref name="Ziegler" /> Hij stond op het bestaan van een scheppende God, die het [[Derde Rijk]] en de Duitse natie begunstigde en begeleidde, zoals hij verklaarde ten overstaan van de [[Schutzstaffel|SS]]: "Wij geloven in een God Almachtig die boven ons staat; hij heeft de aarde, het Vaderland en het Volk geschapen en hij heeft ons de [[Führer]] gezonden. Ieder mens dat niet gelooft in God moet als arrogant, megalomaan en dom worden beschouwd en dus niet geschikt voor de SS."<ref name="Ziegler" /> Hij liet geen [[atheïsten]] toe tot de SS met het argument dat hun "weigering om hogere machten te erkennen" een "potentiële bron van ongehoorzaamheid" zou zijn.<ref name="Burleigh 2012">[[Michael Burleigh|Burleigh, Michael]]: [https://books.google.com/books?id=l5gcZpnL5QUC&pg=PA196&dq=gottglaubig&hl=en&sa=X&ei=RVtlU-L_HNGe7AbJ64DoBg&ved=0CE8Q6AEwBjgK#v=onepage&q=gottglaubig&f=false The Third Reich: A New History; 2012; pp. 196–197]</ref>

Himmler maakte zich niet al te veel zorgen over de vraag hoe deze godheid genoemd diende te worden; God Almachtig, de Aloude, het Lot, "Waralda", de Natuur enzovoort waren allemaal acceptabel, zo lang de namen maar verwezen naar een "hogere macht die deze wereld heeft geschapen en het de wetten van strijd en selectie heeft geschonken die het voortbestaan van de natuur en de natuurlijke orde van zaken garanderen."<ref name="Ziegler" /> Volgens Himmler werd "alleen degene die zich verzet tegen geloof in een hogere macht als goddeloos gezien"; alle anderen waren ''gottgläubig'', maar zouden dat bij voorkeur buiten de kerk om moeten zijn. SS-leden werden onder druk gezet om zich ''gottgläubig'' te noemen en hun kerklidmaatschap op te zeggen, desnoods onder dreiging uit de elitaire paramilitaire organisatie te worden geroyeerd.<ref name="Ziegler" />

De documentatie van het SS-personeel toont aan dat de meeste van haar leden die de kerk van hun opvoeding verlieten dit deden kort voor of kort nadat ze lid werden van de SS.<ref name="Ziegler" /> De leden van de [[Sicherheitsdienst]] (SD) waren met 90% het meest gewillige korps binnen de SS om hun christelijke kerkgenootschap op te zeggen en hun religieuze gezindte te wijzigen naar ''gottgläubig''. Van de SS-officieren verliet 74% van degenen die voor 1933 bij de SS waren gegaan de kerk, terwijl 68% van de SS'ers van na 1933 zich uiteindelijk ''gottgläubig'' zou verklaren. Van het algemene ledenbestand van de SS had 16% zijn kerk verlaten tegen het einde van 1937.<ref name="Freedonia1996">{{Citeer boek|author=State University of New York George C. Browder Professor of History College of Freedonia|title=Hitler's Enforcers: The Gestapo and the SS Security Service in the Nazi Revolution |url=https://books.google.com/books?id=z2dijlCAh8UC&pg=PA166|accessdate=14 maart 2013|date=16 september 1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-534451-6|pages=166}}</ref>

== Zie ook ==
* [[Ariosofie]]
* [[Cultus van het Opperwezen]]
* [[Deutsche Christen]]
* [[Duitse Geloofsbeweging]]
* [[Neopaganisme]]
* [[Positief christendom]]
* [[Thule-Gesellschaft]]
* [[Westerse esoterie]]

{{Appendix|1=alles|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Gottgläubig|oldid=871801691|datum=20181230}}
{{References|2=30em}}
}}
{{Cursief}}

{{DEFAULTSORT:Gottglaubig}}
[[Categorie:Paganisme]]
[[Categorie:Pantheïsme]]
[[Categorie:Religie in Duitsland]]
[[Categorie:Terminologie van nazi-Duitsland]]
[[Categorie:Nationaalsocialisme]]

Gottgläubig - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd