https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=GoudguldenGoudgulden - Bewerkingsoverzicht2026-04-20T03:44:55ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Goudgulden&diff=153910&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"2024-11-23T18:38:32Z<p>Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Willem V van Beieren goudgulden geslagen 1350-1389.jpg|thumb|right|300px|[[Graafschap_Holland|Holland]], [[Nederlandse gulden|goudgulden]] van Willem van Beieren als graaf Willem V van Holland, geslagen 1350-1389]]<br />
De '''goudgulden''' is een historische [[munt (betaalmiddel)|munt]]. De eerste [[Nederlandse gulden|guldens]] verschenen in de 13e eeuw en waren van goud. Gulden betekent immers “gouden”. In 1252 werd in de stad [[Florence (stad)|Florence]] voor het eerst sinds de laat-Romeinse [[Solidus (munt)|solidus]] een gouden munt van enige betekenis geslagen: de [[Gouden florijn|Fiorino d’oro ofwel florijn]]. Deze dankte zijn naam aan de lelie uit het stadswapen van Florence. Daarmee is ook de herkomst verklaard van het ƒ-teken en de aanduiding fl. voor de gulden. Daarnaast zette zich in het [[Heilige Roomse Rijk]], waar in die dagen de [[Nederlanden|Lage Landen]] ook toe behoorden, van meet af aan de naam ''gulden'' door, een verkorting uit [[Middelhoogduits]] ''guldin pfenninc'' "gouden penning". <br />
<br />
== Verspreiding over Europa ==<br />
De florijn droeg op de voorzijde een afbeelding van de stadspatroon [[Johannes de Doper|Johannes de Doper (Sint Jan)]] en op keerzijde de lelie uit het Florentijnse stadswapen. Als gevolg van de [[kruistocht]]en vloeide in de 13e eeuw na een eeuwenlange goudschaarste het goud weer rijkelijk Europa in. In deze eeuw waarin de bevolking groeide en de handel tot bloei kwam, was deze gouden munt een groot succes. Vele Midden-Europese landen gingen hun eigen gulden aanmunten, aanvankelijk alle met Sint Jan op de voorzijde en een eigen wapen op de keerzijde. In de Nederlanden was hertog [[Jan III van Brabant]] de eerste, in 1378 gevolgd door graaf [[Willem V van Holland]] en vele andere vorsten.<br />
<br />
== Arnoldusgulden ==<br />
[[Bestand:Arnoldusgulden.jpg|thumb|right|300px|[[Hertogdom Gelre]], goudgulden van [[Arnold van Egmond]] (1423-1473), een zgn. Arnoldusgulden, geslagen te [[Arnhem]] tussen 1425-1440; op de voorzijde [[Johannes de Doper]]]]<br />
De Florentijnse ''Fiorino d’oro'' was 20 mm in doorsnede, had een gewicht van 3,54 gram en zou in puur 24-[[Karaat (gehalte)|karaats]] goud worden geslagen. Al spoedig werd overal met deze regel de hand gelicht. Als gevolg van [[inflatie]] waren de meeste 15e-eeuwse Nederlandse goudguldens in gewicht en vooral goudgehalte sterk gedaald. De Gelderse [[Arnoldusgulden]], genoemd naar hertog [[Arnold van Egmont|Arnold van Egmond]] (1423-1473) bijvoorbeeld, woog 3,3 gram bij een goudgehalte van 12 karaat (50%). Bij dit gehalte spreken we van ''bleekgoud''. Deze gulden was 10½ (zilveren) [[stuiver]]s waard.<br />
<br />
== Hornsche gulden ==<br />
De bisschop van [[Luik (stad)|Luik]], [[Johan van Horne]] (1484–1506) was berucht om zijn minderwaardige guldens. Zijn naar hem genoemde ''hornsche gulden'' bevatte nog slechts 41,5% goud (10 karaat). Als gevolg hiervan werd “hoorngoud” tot ver in de 18<sup>e</sup> eeuw de uitdrukking voor minderwaardig goud.<br />
<br />
== Philippusgulden ==<br />
De [[Huis Habsburg|Habsburgse]] landsheer [[Filips I van Castilië|Filips de Schone]] liet vanaf 1496 in [[Brugge]] de naar hem genoemde ''Philippus- of Brabantse gulden'' slaan, met een gewicht van 3,26 gram en 16 karaat, duidelijk boven het in die tijd gebruikelijke gehalte. Deze gulden had een waarde van 25 stuivers.<br />
<br />
In de 16e eeuw werden in Midden-Europa nieuwe zilvermijnen geopend. De toestroom van zilver liet de zilverprijs dalen en de goudprijs stijgen, waardoor de goudgulden in 1517 werd opgewaardeerd naar 28 stuivers. <br />
<br />
== Rijnse gulden ==<br />
In de [[late middeleeuwen]] was de '''Rijnse goudgulden''' (Latijn: ''florenus Rheni'') de [[Valuta|munteenheid]] van de [[Rijnlandse Muntunie]]. De vier [[Rijnland (Duitsland)|Rijnlandse]] [[Keurvorst|keurvorsten]] uit [[Keurvorstendom Keulen|Keulen]], [[Keurvorstendom Trier|Trier]], [[Keurvorstendom Mainz|Mainz]] en de [[Paltsgraafschap aan de Rijn|Palts]] richtten in 1386 de Rijnlandse Muntunie op met als enige denominatie de Rijnse goudgulden, die door anderen werd gevolgd en standhield tot in de eerste helft van de [[17e eeuw]].<br />
<br />
In de tweede helft van de [[15e eeuw|15<sup>e</sup> eeuw]] kregen steeds meer steden en vorsten het [[Keizer|keizerlijk]] [[Muntrecht|recht]] om gouden munten te slaan, ontleend aan de Rijnse goudgulden. Hierdoor verslapte de handhaving van kwaliteit van de munten. De koers hield lang stand op een gewicht van ca. 3,3 gram bij een goudgehalte van 18½ [[Karaat (gehalte)|karaat]], maar door een tekort aan goud zakte in de loop van de [[16e eeuw|16<sup>e</sup> eeuw]] echter het goudgehalte steeds verder, in Nederland zelfs tot onder de 12 karaat.<ref>{{Citeer web|url=https://www.muenzwissen.com/lexikon/filter:r/page/2/|titel=Münzenlexikon|bezochtdatum=25 april 2021|uitgever=Bayerisches Münzkontor|taal=de}}</ref><br />
<br />
De Rijnse gulden werd in de 17<sup>e</sup> eeuw geleidelijk door de [[dukaat]] als gouden munt vervangen. De Rijnse goudgulden – hier te lande ook wel de ''keurvorster goudgulden'' genoemd – bleef echter tot in de vroege 17e eeuw als munt in gebruik, ter waarde van 28 [[Stuiver|stuivers]].<ref>{{Citeer boek|titel=De Nederlandse munten|auteur=H. Enno van Gelder|taal=nl|uitgever=Het Spectrum|datum=2002|pagina's=292|ISBN=9027469679}}</ref><br />
<br />
== Karolusgulden ==<br />
In 1521 verscheen de [[Carolusgulden|gouden karolus of karolusgulden]] van [[keizer Karel V]]. Deze werd vastgesteld op een waarde van 20 stuivers bij 14 karaat. Vanaf 1543 werd deze gulden ook korte tijd in zilver geslagen. Door de populariteit van de grote zilveren [[daalder]]s in die dagen kwam de productie van Karolusguldens alweer spoedig tot stilstand. De gulden van 20 stuivers werd vervolgens een [[rekenmunt]]. Pas eind 17e eeuw ging de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Nederlanden]] over op het aanmunten van fysieke zilveren [[Nederlandse 1 gulden|guldens]].<br />
<br />
== Zilveren goudgulden ==<br />
Gedurende de 17e eeuw werden er in de Republiek der Nederlanden door verschillende provincies en steden, waaronder [[Heerlijkheid Friesland|Friesland]] en enkele [[IJsselsteden]], zowel goudguldens als zilveren florijnen aangemunt tegen een koers van 28 stuivers, nog op naam van de [[Heilige Roomse Rijk|Duitse]] keizer. Hoewel van zilver, werden deze florijnen naast [[achtentwintig (munt)|achtentwintig]] ook vaak ''goudguldens'' genoemd.<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Geschiedenis van de Nederlandse gulden]]<br />
* [[Lijst van oude muntsoorten in de Lage Landen]]<br />
<br />
{{Appendix|1=Bronnen|2=<br />
* {{aut|Beek, Bert van}} e.a., Geld door de eeuwen heen. Geschiedenis van het geld in de lage landen, Amsterdam 1984.<br />
* {{aut|Gelder, Enno van}}, De Nederlandse munten (4e druk), Utrecht 1970.<br />
* {{aut|Rittmann, Herbert}} Deutsche Geldgeschichte 1484-1914, München 1975. <br />
{{References}}<br />
}}<br />
[[Categorie:Nederlandse munt]]<br />
[[Categorie:Historische munteenheid]]<br />
[[Categorie:Gouden munt]]</div>Colani