Colani op 29 okt 2024 om 11:09

2024-10-29T11:09:27Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Sint-Mauritiuskerk_Lille_10-3-2017_14-51-52.jpg|thumb|De [[Sint-Mauritiuskerk (Rijsel)|Sint-Mauritiuskerk]] te [[Rijsel]] met vier zijbeuken]]
[[Bestand:Michaelstow DSC 8243.jpg|thumb|Dorpskerk van [[Michaelstow]], Cornwall, Engeland. Het [[schip (bouwkunst)|middenschip]] is vermoedelijk uit de [[13e eeuw]], de zijbeuken zijn uit de [[15e eeuw]]]]
[[Bestand:Michaelstow DSC 8256.jpg|thumb|Interieur van de kerk van Michaelstow]]
[[Bestand:Exterieur WESTGEVEL - Vianen - 20300595 - RCE.jpg|thumb|Vianen: [[Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopnemingkerk (Vianen)|Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopnemingkerk]]]]

Een '''hallenkerk''' is een [[kerk (gebouw)|kerk]] met meerdere [[beuk (architectuur)|beuken]], waarvan de [[zijbeuk]]en ongeveer even hoog en soms ook even breed zijn als de [[Schip (bouwkunst)|middenbeuk]].

Deze vorm van kerkbouw werd ontwikkeld in de [[romaanse architectuur]] maar komt voornamelijk voor in de [[Gotiek (bouwkunst)|gotiek]]. Het is een logische verdere ontwikkeling van de [[pseudobasiliek]]. De beuken kunnen elk van een eigen kap zijn voorzien maar ook worden gedekt door een enkel zadeldak. Een voorbeeld van de laatste variant is de Duitse Stufenhalle, een in [[Westfalen (streek)|Westfalen]] veelvoorkomend type hallenkerk.

== Hallenkerken in Nederland ==
Voorbeelden in [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] zijn onder andere de [[Martinikerk (Groningen)|Martinikerk]] in [[Groningen (stad)|Groningen]], de [[Sint-Martinuskerk (Weert)|Sint-Martinuskerk]] in [[Weert (stad)|Weert]], de [[Sint-Joriskerk (Amersfoort)|Sint-Joriskerk]] in [[Amersfoort]] en de [[Oude Kerk (Amsterdam)|Oude Kerk]] van Amsterdam. De grootste hallenkerk van Nederland is de [[Grote of Sint-Nicolaaskerk (Edam)|Grote kerk]] in [[Edam]]. In de meeste gevallen ontstond een hallenkerk door het vergroten van een [[basiliek]] of [[pseudobasiliek]], waarbij het voormalige transept vaak werd opgenomen in de nieuwe zijbeuken. Met name in de provincie Overijssel werd een aantal kerken echter meteen als hallenkerk gebouwd, waaronder een aantal tweebeukige kloosterkerken in [[Zwolle (hoofdbetekenis)|Zwolle]], [[Deventer]] en [[Kampen (stad)|Kampen]]. Vooral [[bedelorden]] als de [[dominicanen]] en [[franciscanen]] kregen een voorkeur voor de hallenkerk, omdat dit type kerk meer mensen kon bevatten voor hun [[prediking]].

Een variant op de hallenkerk is het [[Haagse hallentype]] waarbij de [[travee]]ën van een zijbeuk voorzien zijn van een topgevel en een eigen kap dwars op de lengterichting van het schip.

De architect [[Alfred Tepe]] bouwde in de 19e eeuw een aantal hallenkerken in [[neogotiek|neogotische]] stijl, o.a. te [[Vianen (Utrecht)|Vianen]] en [[IJsselstein]]. [[Carl Weber]] bouwde een aantal kerken volgens het voorbeeld van de Stufenhalle, onder meer in [[Sint-Martinuskerk (Vijlen)|Vijlen]] en [[Puiflijk]].

Hetzelfde principe als van de ''hallenkerk'' is van toepassing op het ''[[hallenhuis]]'', een boerderijtype dat gangbaar was in Midden-Nederland en Noord-Duitsland. Een vrijstaande [[gebint]]constructie verdeelt het huis in een schip met twee [[zijbeuk]]en. In Engeland en Frankrijk werd dit principe vanaf de twaalfde eeuw toegepast bij deftige ontvangstzalen, markthallen en [[tiendschuur|kloosterschuren]]. Een Nederlands voorbeeld is de [[Ridderzaal]], maar het woord keert ook terug in de term [[lakenhal]]. In tegenstelling tot de hallenhuisboerderij, die van een dragende zolderconstructie werd voorzien, stond bij hallenkerken, markthallen en schuren echter de centrale ruimte voorop.

==Literatuur==
* {{en}} Walter Horn, 'On the Origins of the Medieval Bay System', in: ''Journal of the Society of Architectural Historians'' 17 (1958), nr. 2, p. 2-23.

== Lijsten ==
=== België ===
[[Bestand:Tournai - Eglise Saint-Brice.jpg|thumb|[[Sint-Brittakerk]] in [[Doornik]]]]
[[Bestand:Bilzen - Sint-Mauritiuskerk.jpg|thumb|[[Sint-Mauritiuskerk (Bilzen)|Sint-Mauritiuskerk]] in [[Bilzen]]]]
[[Bestand:KerkStLaureins 10-06-2008 13-31-46.jpg|thumb|Sint-Laurentiuskerk in [[Sint-Laureins]]]]
* [[Sint-Petrus en Martinuskerk]] in [[Assenede]]
* [[Sint-Stefanskerk]] in [[Attert (plaats)|Attert]]
* [[Saint-Pierre (Bastenaken)]] in [[Bastenaken|Bastogne]]
* [[Sint-Mauritiuskerk (Bilzen)|Sint-Mauritiuskerk]]in [[Bilzen]]
* [[Onze-Lieve-Vrouwekerk (Damme)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in [[Damme (België)|Damme]]
* [[Sint-Corneliuskerk (Snaaskerke)|Sint-Corneliuskerk]] in [[Gistel]]
* [[Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopnemingskerk (Gistel)|Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopnemingskerk]] in Gistel
* [[Sint-Jacob-de-Meerderekerk (Hooglede)|Sint-Jacob-de-Meerderekerk]] in [[Hooglede]]-''[[Gits]]''
* [[Sint-Jacobskerk (Ieper)|Sint-Jacobskerk]] in [[Ieper]]
* [[Sint-Pieterskerk (Izegem)|Sint-Pieterskerk]] in [[Izegem]]-''[[Emelgem]]''
* [[Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk (Evergem)|Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk]] in [[Evergem]]-''[[Kluizen]]''
* [[Sint-Maartenskerk (Kortrijk)|Sint-Maartenskerk]] in [[Kortrijk]]
* [[Sint-Machariuskerk (Laarne)|Sint-Machariuskerk]] in [[Laarne]]
* [[Sint-Laurentiuskerk (Sint-Laureins)|Sint-Laurentiuskerk]] in [[Sint-Laureins]]
* [[Heilig Kruiskerk (Luik)|Heilig Kruiskerk]] (Heilig Kruis) in [[Luik (stad)|Luik]]
* [[Sint-Pieterskerk (Lo)|Abdijkerk Sint-Pieter]] in [[Lo-Reninge]]
* [[Sint-Martinuskerk (Sint-Martens-Latem)|Sint-Martinuskerk]] in [[Sint-Martens-Latem]]
*[[Sint-Brixiuskerk (Ooigem)|Sint-Brixiuskerk]] in [[Ooigem]]
* [[Sint-Barbarakerk (Maldegem)|Sint-Barbarakerk]] in [[Maldegem]]
* [[Sint-Martinuskerk (Meeuwen)|Sint-Martinuskerk]] in [[Meeuwen (België)|Meeuwen]]
* [[Sint-Walburgakerk (Oudenaarde)|Sint-Walburgakerk]] in [[Oudenaarde]]
* [[Sint-Martinuskerk (Pecq)|Sint-Martinuskerk]] in [[Pecq]]
* [[Sint-Bertinuskerk (Poperinge)|Sint-Bertinuskerk]] in [[Poperinge]]
* [[Onze-Lieve-Vrouwkerk (Poperinge)|Onze-Lieve-Vrouwkerk]] in [[Poperinge]]
* [[Sint-Michielskerk (Roeselare)|Sint-Michielskerk]] in [[Roeselare]]
* [[:Sint-Nicolaaskerk (Le Rœulx)|Sint-Nicolaaskerk]] in [[Le Rœulx]]
* [[Sint-Laurentiuskerk (Steenkerke)|Sint-Laurentiuskerk]] in [[Steenkerke (West-Vlaanderen)|Steenkerke]]
* [[Sint-Brittakerk]] in [[Doornik]], 12e eeuw
* [[Sint-Niklaaskerk (Veurne)|Sint-Niklaaskerk]] in [[Veurne]]
* [[Sint-Catharinakerk (Wachtebeke)|Sint-Catharinakerk]] in [[Wachtebeke]]
* [[Sint-Michielskerk (Zuienkerke)|Sint-Michielskerk]] in [[Zuienkerke]]<ref>[https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/58088 De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed, ''Sint-Michielskerk (ID: 58088)'']. [https://web.archive.org/web/20160305011955/https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/58088 Gearchiveerd] op 5 maart 2016.</ref>

=== Nederland ===
[[Bestand:Dak_Oude_Kerk.jpg|thumb|Oude Kerk in Amsterdam]]
[[Bestand:Broerenklooster en Broerenkerk, Zwolle.jpg|thumb|Broerenklooster en Broerenkerk, Zwolle]]
[[Bestand:Interieur, overzicht naar het oosten (koor) - Vijlen - 20378400 - RCE.jpg|thumb|Sint-Martinuskerk in Vijlen, overzicht naar het koor]]
* [[Sint-Joriskerk (Amersfoort)|Sint-Joriskerk]] in [[Amersfoort]]
* [[Oude Kerk (Amsterdam)|Oude Kerk]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]], het [[Haagse hallentype]]
* [[Nicolaïkerk (Appingedam)|Nicolaïkerk]] in [[Appingedam]]
* [[Oude Kerk (Barneveld)|Oude Kerk]] in [[Barneveld (plaats)|Barneveld]]
* [[Walfriduskerk (Bedum)|Walfriduskerk]] in [[Bedum (plaats)|Bedum]]
* [[Hervormde kerk (Broek in Waterland)|Hervormde kerk]] in [[Broek in Waterland]]
* [[Grote of Lebuinuskerk]] in [[Deventer]]
* [[Broederenkerk (Deventer)|Broederenkerk]] in [[Deventer]], twee beuken
* [[Sint-Catharinakerk (Doetinchem)|Sint-Catharinakerk]] in [[Doetinchem (stad)|Doetinchem]]
* [[Grote of Sint-Nicolaaskerk (Edam)|Grote of Sint-Nicolaaskerk]] in [[Edam]]
* [[Westerkerk (Enkhuizen)|Sint-Gommarus- of Westerkerk]] in [[Enkhuizen]]
* [[Zuiderkerk (Enkhuizen)|Zuiderkerk]] in [[Enkhuizen]]
* [[Geertruidskerk]] in [[Geertruidenberg (plaats)|Geertruidenberg]]
* [[Martinikerk (Groningen)|Martinikerk]] in [[Groningen (stad)|Groningen]]
* [[Grote of Sint-Jacobskerk (Den Haag)|Grote of Sint-Jacobskerk]] in [[Den Haag]], het [[Haagse hallentype]]
* [[Grote of Sint-Stephanuskerk (Hasselt)|Grote of Sint-Stephanuskerk]] in [[Hasselt (Overijssel)]]
* [[Noorderkerk (Hoorn)|Noorderkerk]] in [[Hoorn (Noord-Holland)|Hoorn]]
* [[Broederkerk (Kampen)|Broederkerk]] in [[Kampen (stad)|Kampen]], twee beuken
* [[Buitenkerk|Buiten- of Onze Lieve Vrouwe kerk]] in Kampen
* [[Petrus en Pauluskerk (Loppersum)|Petrus en Pauluskerk]] in [[Loppersum (plaats in Groningen)|Loppersum]], getrapte hal
* [[Grote of Sint-Nicolaaskerk (Monnickendam)|Grote of Sint-Nicolaaskerk]] in [[Monnickendam]], drie beuken
* [[Antonius Abtkerk (Nijmegen)|Antonius Abtkerk]] in [[Nijmegen]], herinterpretatie van het [[Haagse hallentype]]
* [[Grote of Sint-Michaëlskerk (Oudewater)|Grote of Sint-Michaëlskerk]] in [[Oudewater]]
* [[Johannes de Doperkerk (Puiflijk)|Johannes de Doperkerk]] in [[Puiflijk]]
* [[Sint-Christoffelkathedraal]] in [[Roermond (stad)|Roermond]]
*[[Grote of Sint-Janskerk (Schiedam)|Grote of Sint-Janskerk]] in [[Schiedam]]
* [[Heikese kerk|Sint-Dionysiuskerk (Heikese kerk)]] in [[Tilburg]]
* [[Buurkerk]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]]
* [[Jacobikerk_(Utrecht)|Jacobikerk]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]]
* [[Sint-Martinusbasiliek (Venlo)|Grote of Sint-Martinuskerk]] in [[Venlo (stad)|Venlo]]
* [[Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopnemingkerk (Vianen)|Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopnemingkerk]] in [[Vianen (Utrecht)|Vianen]]
* [[Sint-Martinuskerk (Vijlen)|Sint-Martinuskerk]] in [[Vijlen (plaats)|Vijlen]]
* [[Grote of Sint-Jacobskerk (Vlissingen)|Grote of Sint-Jacobskerk]] in [[Vlissingen]]
* [[Sint-Martinuskerk (Weert)|Sint-Martinuskerk]] in [[Weert (stad)|Weert]]
* [[Nieuwstadskerk]] in [[Zutphen (stad)|Zutphen]]
* [[Grote of Sint-Michaëlskerk (Zwolle)|Sint-Michaëlskerk]] in [[Zwolle]]
* [[Broerenkerk]] in Zwolle, twee beuken<ref>http://www.kennisbankherbestemming.nu/projecten/broerenkerk-zwolle. [https://web.archive.org/web/20161025100232/http://www.kennisbankherbestemming.nu/projecten/broerenkerk-zwolle Gearchiveerd] op 25 oktober 2016.</ref>
* [[Sint-Nicolaaskerk (Meijel)|Sint-Nicolaaskerk]] in Meijel (Limburg)
* [[Oostzijderkerk]] in [[Zaandam]]

== Zie ook ==
* [[Basilicaal]], een middenbeuk met boven de zijbeuken uitrijzende vensters
* [[Basiliek]]
* [[Pseudobasiliek]], lagere zijbeuken dan het vensterloze middenschip
* [[Zaalkerk]]

== Externe link ==
* [http://www.belgiumview.com/etl1/pa000541.php4 Hallenkerk in België op foto]

{{Appendix}}

[[Categorie:Kerkgebouw]]

Hallenkerk - Bewerkingsoverzicht

Colani op 29 okt 2024 om 11:09