Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-04-19T19:44:57Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox historisch land
| Naam in Landstaal =Heerlijkheid Anholt
| Status =[[Hertogdom Gelre|Gelders]] drostambt (1512-1540)<br />[[Vorstendom Salm|Salmse]] bezitting (1641-1810)
| Voor1 =
| Vlag_Voor1 =
| Na1 =Lippedepartement
| Vlag_Na1 =
| Na2 =
| Vlag_Na2 =
| Na3 =
| Vlag_Na3 =
| Jaar van ontstaan =1349
| Jaar van afloop =1810
| Vlag =
| Vlagartikel =
| Wapen =[[Bestand:Wappen Anholt.svg|90px]]
| Wapenartikel =Wapen van de heerlijkheid Anholt
| Leus =
| Kaart =Heerlijkheid anholt 1741.jpg
| Kaartjaar =De Heerlijkheid Anholt in 1741.
| Hoofdstad =[[Anholt (Duitsland)|Anholt]]
| Oppervlakte =
| Bevolking =
| Munteenheid =
| Nationale feestdag =
| Volkslied =
| Talen =[[Diets]] ([[Middelnederlands]]), [[Nederlands]]/[[Nedersaksisch]]
| Religie =[[Protestantisme]], [[Rooms-katholicisme]]
| Regeringsvorm =[[Heerlijkheid (bestuursvorm)|Heerlijkheid]]
| Staatshoofd =[[Heer (leenman)|Heer]], [[Vorst (heerser)|Vorst]]
| Plv. Staatshoofd =
| Regeringsleider =
| Legislatuur =
| Dynastie =
}}

'''Anholt''' was een tot de [[Nederrijns-Westfaalse Kreits]] behorende rijksheerlijkheid binnen het [[Heilige Roomse Rijk]].

==Geschiedenis==
Hoewel het [[Kasteel Anholt]] pas in [[1313]] wordt vermeld, noemt een lid van de familie van Zuijlen zich al in [[1234]] 'van Anholt'. De heren stichtten ook een stad, welke in [[1349]] het volledige stadsrecht kreeg, en ze wisten onafhankelijk te blijven van het [[hertogdom Gelre]] (later van de [[Republiek der Verenigde Nederlanden]]) met uitzondering van de jaren 1512-1537 toen Anholt tijdens de Gelderse Twisten onder Gelders gezag werd geplaatst. [[Diederik van Bronckhorst-Batenburg|Dirk van Bronckhorst]] verzoende zich in 1537 met de hertog, waarmee een einde kwam aan het hertogelijk toezicht. Dirk was wel verplicht om de heerlijkheid te allen tijde open te stellen voor Gelderse troepen.<ref>J A E Kuys: Drostambt en schoutambt : de Gelderse ambtsorganisatie in het kwartier van Zutphen (ca. 1200-1543) Uitgever: Hilversum : Verloren, 1994 {{ISBN|97-89065502}}62-9 </ref> maar wist uiteindelijk een [[rijksvrijheid|rijksonmiddellijke status]] te verwerven.

In [[1380]] kwam de heerlijkheid door het huwelijk van een erfdochter aan Herman van [[Rijksheerlijkheid Gemen|Gemen]] en na zijn dood in [[1402]] aan [[Gijsbert van Bronckhorst-Batenburg (Anholt) (1370-1429)|Gijsbert van Bronckhorst-Batenburg]]. Zijn zoon [[Dirk van Bronckhorst-Batenburg (1400-1454)|Dirk]] werd in 1432 door [[keizer Sigismund]] met Anholt beleend.

===Gelderse Twisten===
Tijdens de Gelderse twisten koos [[Jacob van Bronckhorst-Batenburg (Anholt)|Jacob van Bronckhorst]] de zijde van [[keizer Maximiliaan I]] tegen [[hertog]] [[Karel van Gelre]]. Gelre veroverde daarop in [[1512]] de [[Anholt (Duitsland)|stad]] en het [[Kasteel Anholt]] en lijfde het gebied in, dat voortaan werd bestuurd door een aparte [[Landdrost|drost]]. In [[1537]] kwamen [[Diederik van Bronckhorst-Batenburg|Dirk van Bronckhorst]] weer in het bezit van Anholt in ruil voor de eed van trouw als leenman van Gelre. [[Keizer Karel V]] ontsloeg hen van deze eed in [[1540]].

===Tachtigjarige Oorlog===
[[Bestand:Hof anholt 1700.jpg|thumb|[[Kasteel Anholt|Het Hof van Anholt]], de achterzijde]]
Van [[1555]] tot [[1597]] viel ook de [[heerlijkheid Bredevoort]] onder het bestuur van Anholt. Na de dood van [[Maarten van Rossum]] lost [[Filips II van Spanje]] het pandschap af en betaalt de erfgenamen van Van Rossum 18.000 ponden. Filips verpand de heerlijkheid vervolgens aan [[Diederik van Bronckhorst-Batenburg]], [[Baanderheer|bannerheer]] van [[Bahr]] en [[Lathum]], heer van Anholt voor het bedrag van 50.000 ''Vlaamse Schilden'' onder goedkeuring van de ''Staten van Gelderland'', de [[Prins van Oranje]] en de [[Lamoraal van Egmont|Graaf van Egmont]]. De uitbraak van de [[Tachtigjarige Oorlog]] in [[1568]] bracht nieuw onheil; [[Inname van Bredevoort (1572)|Bredevoort]] werd ingenomen door de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzen]]. Dirk kwam hierna openlijk uit voor zijn Spaansgezindheid. Omdat [[Dirk IV van Anholt|Dirk IV]] weigerde de [[Unie van Utrecht (1579)|Unie van Utrecht]] te ondertekenen, bezetten Nederlandse troepen in [[1580]] ([[Wolter Hegeman]]), [[1591]] en [[1594]] Anholt. In de tussentijd was er een Spaanse bezetting. Na het [[Beleg van Bredevoort (1597)|beleg van Bredevoort]] nam [[Maurits van Oranje]] de stad in 1597 en verliest Anholt de heerlijkheid Bredevoort aan de [[Staatsen]].

[[Johan Jacob van Bronckhorst (Anholt)|Johan Jacob van Bronckhorst]] ([[1582]]-[[1630]]) verwierf roem als keizerlijk veldmaarschalk onder de naam ''graaf van Anholt''.

[[Bestand:Jacob van Bronckhorst wapen.svg|thumb|wapen van Jacob I met de velden Brockhorst, Batenburg, Anholt en Bahr]]

===Vorstendom Salm===
[[Bestand:Anholt wapenboek Hardenbroek 1785.svg|99px|miniatuur|links|Wapen volgens het wapenboek Hardenbroek voor 1785]]
In [[1641]] ging de heerlijkheid ten gevolge van het huwelijk van [[Maria Anna van Bronckhorst]] met vorst [[Leopold Philips Karel van Salm]] over aan de vorst van [[vorstendom Salm|Salm]]. Na het uitsterven van deze tak in [[1738]] kwam het aan de tak Salm (tevens hertog van Hoogstraten). Hoewel Anholt een vrij onbelangrijke bezitting van de vorsten was, werd het wegens zijn veilige ligging toch een belangrijke residentie. De vorsten van Salm hadden geen belangstelling voor de activiteiten van de [[Westfaalse gravenbank|college van Westfaalse graven]].

In [[1793]] verloren de vorsten hun stamland Salm in de Vogezen en in [[1801]] hun overige bezittingen op de linker Rijnoever aan Frankrijk.

In de [[Reichsdeputationshauptschluss]] van [[25 februari]] [[1803]] werden in paragraaf 3 de ambten Bocholt en Ahaus, die tot dan deel uitmaakten van het [[prinsbisdom Münster]] aan de vorsten van Salm-Salm en Salm-Kyrburg toegekend. Omdat Anholt aan deze gebieden grenst, kon het eenvoudig geïntegreerd worden in het nieuwe vorstendom Salm. Aanvankelijk fungeerde Anholt als nieuw bestuurscentrum, maar al spoedig werd de regeringszetel in Borken gevestigd.

In [[1810]] werd het vorstendom Salm met Anholt ingelijfd bij het [[Eerste Franse Keizerrijk|keizerrijk Frankrijk]], en kwam te liggen in het [[Lippedepartement]]. Na de val van Napoleon kende het [[Congres van Wenen]] het gebied in [[1815]] toe aan het koninkrijk [[Pruisen]].

Ten noorden van Anholt bevindt zich de [[Gruftkapelle Anholt]] waar de stoffelijke resten van het vorstendom Salm zijn bijgezet.

==Regenten==
[[Bestand:Wapen van Zuylen.jpg|thumb|140px|Wapen Van Zuylen in het [[wapenboek Gelre]]]]
{| class="wikitable"
! regering
! naam
! geboren
! overleden
! familie
! opmerkingen
|-
| 1234–1249
| Steven
|
| 1249
|
| [[Van Zuylen van Nievelt|Van Zuylen van Anholt]], heer van [[Slot Zuylen|Zuylen]] en [[Kasteel Anholt|Anholt]]
|-
| 1260–1299
| Steven
|
| 1299
| zoon
| Van Zuylen van Anholt, heer van Zuylen en Anholt
|-
| 1281–1303
| Johan
|
| 1303
| zoon
| Van Zuylen van Anholt, heer van Zuylen, [[Huis Hardenberg|Hardenberg]] en Anholt
|-
| 1313–1347
| Steven
|
| 1347
| zoon
| Van Zuylen van Anholt, heer van Zuylen-en-Zwesereng, Westbroek en Anholt
|-
| 1335–1364
| Diederik
|
| 1364
| zoon
| Van Zuylen van Anholt, heer van Zuylen-en-Zwesereng, Westbroek, Hardenberg, Anholt, en kastelein van huis Aspel
|-
| 1364–1373
| Steven
|
| 1373
| zoon
| Van Zuylen van Anholt, heer van Zuylen-en-Zwesereng, Westbroek en Anholt
|-
| 1371–1380
| Frederik
|
| 1380
| zoon
| Van Zuylen van Anholt, heer van Zuylen-en-Zwesereng, Westbroek en Anholt.
|-
| 1372–1402
| Herberga
|
| 1402
| zus
| Van Zuylen van Anholt, vrouwe van Anholt
|-
| 1370–1399
| Hermann III
|
| 1399
| echtgenoot van Herberga en schoonbroer van Frederik
| Van Gemen
|-
| 1388–1405
| Margaretha
|
| 1405
| dochter
| Van Gemen
|-
| 1402-1429
| [[Gijsbert van Bronckhorst-Batenburg (Anholt)|Gijsbert]]
|
| 1429
| echtgenoot en schoonzoon van Herman III van Gemen
| [[Heren_van_Bronckhorst|heer van Batenburg]]
|-
| 1429-1451
| [[Dirk I van Bronckhorst-Batenburg (Anholt)|Dirk]]
| circa 1400
| 27-11-1451
| zoon
| heer van Batenburg, Gronsveld, Rimburg
|-
| 1451-1473
| [[Gijsbert II van Bronckhorst-Batenburg (Anholt)|Gijsbert]]
|
| 1473
| zoon
|
|-
| 1473-1516
| [[Jacob_I_van_Bronckhorst-Batenburg_(Anholt)|Jakob]]
| 1460
| 25-4-1516
| zoon
| 1503-1513 Gelderland
|-
| 1516-1525
| [[Gijsbert III van Bronckhorst-Batenburg (Anholt)|Gijsbert]]
| 1490
| 31-3-1525
| zoon
|
|-
| 1525-1549
| Gijsbert
| 20-1-1478
| 22-7-1549
| achterkleinzoon van Dirk
| tak Bronckhorst-Rhenen
|-
| 1549-1586
| [[Diederik van Bronckhorst-Batenburg|Dirk]]
| 22-5-1504
| 9-1-1586
| zoon
| heer van Batenburg
|-
| 1586-1649
| Dirk
| 24-3-1578
| 16-6-1649
| kleinzoon
| heer van Batenburg
|-
| 1649-1663
| Leopold Philips Karel
| circa 1620
| 15-12-1663
| schoonzoon
| vorst van Salm-Salm
|-
| 1663-1710
| Carel Theodoor Otto
| 27-7-1645
| 10-11-1710
| zoon
| vorst van Salm-Salm
|-
| 1710-1738
| Lodewijk Otto
| 24-10-1674
| 23-11-1738
| zoon
| vorst van Salm-Salm
|-
| 1738-1770
| Nicolaas Leopold
| 25-1-1701
| 4-2-1770
| schoonzoon
| vorst van Salm-Salm, hertog van Hoogstraten
|-
| 1770-1771
| Lodewijk Karel Otto
| 22-8-1721
| 29-7-1778
| zoon
| vorst van Salm-Salm
|-
| 1771-1773
| Frederik Ernst Maximiliaan
| 28-11-1732
| 14-9-1773
| broer
| hertog van Hoogstraten
|-
| 1773-1778
| Lodewijk Karel Otto
| 22-8-1721
| 29-7-1778
| broer
| tweede maal
|-
| 1773/8-1810
| Constantijn Alexander
| 22-11-1762
| 25-2-1828
| zoon van Frederik Ernst Maximiliaan
| vorst van Salm-Salm, hertog van Hoogstraten
|}

==Zie ook==
* [[Anholt (Duitsland)]]

{{Appendix|2=
* http://www-brs.ub.ruhr-uni-bochum.de/netahtml/HSS/Diss/KwiatkowskiIris/diss.pdf
* {{aut| H.A. Hauer}}: in ''Breevoort can ick vergeten niet'' blz. 17-21, Uitgever: De Graafschap, 1956
* {{aut|[[Staring Instituut]]}}: ''Bredevoort een Heerlijkheid", {{ISBN|90-9002135-3}} (eerste uitgave 1988)
{{References}}
}}
{{Navigatie graafschap Zutphen}}

[[Categorie:Heerlijkheid in Noordrijn-Westfalen|Anholt]]
[[Categorie:Kreis Borken]]

Heerlijkheid Anholt - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd