Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Ulrich van Augsburg, de eerste officieel gecanoniseerde heilige (993)]] Een '''heiligverklaring''' of '''canonisatie''' (van het Griekse κανονίζω; ''kanonízō'': "regelen, definiëren, legitimeren"), in het Latijn ''canonisatio'', is in de Katholieke Kerk een kerkrechtelijk proces met als mogelijke uitkomst, dat de paus na grondig onderzoek een gestorven persoon H...'

2024-05-27T07:47:36Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|[[Ulrich van Augsburg, de eerste officieel gecanoniseerde heilige (993)]] Een '''heiligverklaring''' of '''canonisatie''' (van het Griekse κανονίζω; ''kanonízō'': "regelen, definiëren, legitimeren"), in het Latijn ''canonisatio'', is in de Katholieke Kerk een kerkrechtelijk proces met als mogelijke uitkomst, dat de paus na grondig onderzoek een gestorven persoon H...'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Agatha Ulrich.jpg|thumb|[[Ulrich van Augsburg]], de eerste officieel gecanoniseerde heilige (993)]]
Een '''heiligverklaring''' of '''canonisatie''' (van het [[Grieks]]e κανονίζω; ''kanonízō'': "regelen, definiëren, legitimeren"), in het [[Kerklatijn|Latijn]] ''canonisatio'', is in de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] een kerkrechtelijk proces met als mogelijke uitkomst, dat de [[paus]] na grondig onderzoek een gestorven persoon [[Heilige (christendom)|heilig]] verklaart. Dit proces volgt op de [[zaligverklaring]] (Lat.: ''beatificatio''), meestal na betrekkelijk korte tijd. Daarbij bestaan twee mogelijkheden: ofwel de paus erkent dat een [[dienaar Gods]] sinds onheuglijke tijden een publieke verering heeft genoten (''beatificatio aequipollens'') of – zoals meestal het geval is – de paus verklaart formeel dat iemand die verering toekomt, omdat hij de [[hemel|hemelse glorie]] deelachtig is geworden (''beatificatio formalis''). De heilige wordt ingeschreven in de ''canon'', de lijst der heiligen, en mag dan in de hele Kerk algemeen en openbaar vereerd worden.

== Geschiedenis ==
In de [[Vroege christendom|vroege christelijke Kerk]] werden, behalve [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] en de maagd [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]], uitsluitend [[martelaar (christendom)|martelaren]] vereerd, onder andere door op hun [[naamdag]] nabij hun [[graf]], soms een [[Graftombe|tombe]], de [[mis]] te celebreren, zoals bijvoorbeeld ook in de [[catacombe]]n in [[Rome (stad)|Rome]]. Voorbeelden van vroege martelaren, die als heiligen vereerd werden, zijn [[Stefanus (martelaar)|Stefanus]] (de eerste martelaar na Jezus, [[Handelingen van de apostelen|Handelingen]] 7:58-60), [[Ignatius van Antiochië]], [[Catharina van Alexandrië]], de martelaren van het [[Thebaanse Legioen]] en [[Ursula van Keulen]] en haar 11.000 maagden. Vanaf de 4e eeuw werden ook in sommige gevallen [[belijder]]s, gelovigen die geen marteldood gestorven waren, waardig geacht vereerd te worden. Voorbeelden van vroege belijders zijn [[Efrem de Syriër]], [[Hilarius van Poitiers]] en [[Servaas van Maastricht]] (allen 4e eeuw).

In de [[middeleeuwen]] was een officiële heiligverklaring door de paus niet gebruikelijk. In veel gevallen ontwikkelde zich de verering van een lokale heilige spontaan. Dit betrof meestal een plaatselijke [[missionaris]], [[bisschop]] of in sommige gevallen een koning of ander staatshoofd. De canonisatie werd in die gevallen verricht door één of meer bisschoppen, die de relieken van de heilige lieten opgraven en in een [[reliekschrijn]] lieten plaatsen, dat vervolgens tijdens een plechtige [[mis]] ter verering op of in een [[altaar (religie)|altaar]] werd geplaatst. Dit proces wordt de ''elevatio'' genoemd, de "verheffing" der relieken. Een variant hierop is de ''[[translatiefeest|translatio]]'', de overplaatsing der relieken in een plechtige [[processie]] naar een andere plaats. Een voorbeeld hiervan is de ''translatio'' van de relieken van de heilige [[Lambertus van Maastricht]] van [[Sint Pieter (Maastricht)]] naar [[Luik (stad)|Luik]], waarschijnlijk in 717.

Vanaf de 11e eeuw werd geprobeerd in zulke gevallen alsnog canonisatie van de paus te verkrijgen. <ref>Zie '[[:en:List of canonizations|List of Canonizations]]' op Engelstalige Wikipedia.</ref> Dit was bijvoorbeeld het geval bij de heiligverklaring van [[Karel de Grote]] door [[keizer Frederik I Barbarossa]] en [[Reinald van Dassel]] in 1165, waarbij de [[tegenpaus Paschalis III]] zijn instemming verleende. In sommige gevallen zijn vervalsingen geconstateerd. Zo heeft de officiële heiligverklaring van [[Heribert van Keulen]] door een zekere paus Gregorius waarschijnlijk nooit plaatsgevonden.

De eerste die volgens de officiële, pauselijke canonisatieprocedure heilig werd verklaard, was [[Ulrich van Augsburg]], die op [[3 februari]] [[993]] door [[paus Johannes XV]] heilig verklaard zou zijn. <ref>Door sommige historici betwijfeld. Zie bijvoorbeeld: Bernhard Schimmelpfennig, ''Papsttum und Heilige''. Neuried, 2005, pp. 418–422.</ref> De laatste, die door een andere autoriteit dan de paus werd heilig verklaard, was [[Walter van Pontoise]], die in 1153 door de [[Aartsbisdom Rouen|aartsbisschop van Rouen]] werd heilig verklaard.

Op 22 januari 1588 stelde [[paus Sixtus V]] de ''Sacra Rituum Congregatio'' in, de [[Heilige Congregatie voor de Riten]] ofwel de "Ritencongregatie", die vanaf dat moment alle heilig- en zaligverklaringen zou behandelen.

Op 8 mei 1969 voerde [[paus Paulus VI]] een reorganisatie door, waarbij de taken van de Ritencongregatie werden gesplitst en de [[Congregatie voor de Heilig- en Zaligsprekingsprocessen]] zich voortaan zou bezighouden met heilig- en zaligverklaringsprocessen. In het nieuwe kerkelijk wetboek, dat in 1983 tijdens het pontificaat van [[paus Johannes Paulus II]] werd ingevoerd, werden de regels voor heiligverklaring aanzienlijk versoepeld. Zo verdween de functie van [[advocaat van de duivel (Kerk)|advocaat van de duivel]] die tot taak had uitsluitend tegenargumenten tegen een eventuele heiligverklaring naar voren te brengen. Tijdens zijn [[pontificaat]] (1978-2005) heeft Johannes Paulus II 482 personen heilig verklaard, meer dan tijdens de 23 voorafgaande pontificaten, sinds de instelling van de Ritencongregatie in 1588. <ref>Zie [https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/pontificato_gpii/pontificato_dati-statistici_en.html 'Statistics on the Pontificate of John Paul II' op vatican.va]. [https://web.archive.org/web/20230528102233/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/pontificato_gpii/pontificato_dati-statistici_en.html Gearchiveerd] op 28 mei 2023.</ref>

== Procedure ==
Aan de plechtige heiligverklaring door de paus gaat een langdurig en uitvoerig onderzoek vooraf. Hierbij spelen verscheidene criteria een rol, zoals het plaatsvinden van [[wonder]]en op [[voorspraak]] van de kandidaat-heilige. Het onderzoek naar de deugden van de overledene begint in het algemeen op [[bisdom|diocesaans]] niveau, waarbij de bisschop meestal gehoor geeft aan een petitie van gelovigen. Aan de heiligverklaring gaan drie stadia vooraf: de verklaring tot [[Dienaar Gods]], de verklaring van [[eerbiedwaardigheid]] en de [[zaligverklaring]].

Een misvatting is dat met een heiligverklaring de Kerk een overledene tot de [[hemel]] verordonneert. Wel verkondigt de Kerk met een heiligverklaring haar vertrouwen, dat de betreffende persoon de nabijheid van God bereikt heeft, waar hij of zij tot [[Tussenpersoon|voorspraak]] van de gelovigen is. De Kerk bidt om die reden niet langer vóór, maar mét deze overledene, waarbij, volgens de ''[[Catechismus van de Katholieke Kerk]]'', "de pelgrimerende Kerk zich in haar gebed verenigt met het gebed van de heiligen, wier voorspraak zij inroept." <ref>Zie ''[[Catechismus van de Katholieke Kerk]]'', KKK 2692</ref> De canonisatie door de paus houdt tevens in dat de heilige in het openbaar [[Heiligenverering|vereerd]] mag worden en dat zijn of haar naam wordt opgenomen in de [[heiligenkalender]].

In het jaar 1997 werden ca. 1500 zalig- en heiligverklaringsprocedures behandeld. De kosten worden doorgaans gedragen door het [[bisdom]] of de [[kloosterorde]] die de procedure aanhangig heeft gemaakt. Voor armere kerkprovincies bestaat een subsidieregeling.

== Andere kerkgenootschappen ==
Heiligverklaringen komen ook voor in de [[Oosters-orthodoxe Kerken]]. In de [[Anglicaanse Kerk]] worden alleen die heiligen vereerd, die vóór de ''[[Act of Supremacy]]'' (1534) tot de canon der heiligen behoorden. Binnen het [[protestantisme]] is er geen proces van heiligverklaring, omdat het bidden tot personen, anders dan [[God (christendom)|God]] zelf, er gezien wordt als [[afgod]]erij.

== Zie ook ==
* [[Heilige (christendom)|Heilige]]
* [[Heiligenkalender]]
* [[Lijst van christelijke heiligen]]
* [[Congregatie voor de Heilig- en Zaligsprekingsprocessen]]
* [[Zaligverklaring]]
{{Appendix}}
{{Navigatie heiligverklaring}}
{{Navigatie christendom}}

[[Categorie:Heilige in het christendom| Heiligverklaring]][[Categorie:Heiligenverering in de katholieke kerk]]

Heiligverklaring - Bewerkingsoverzicht