Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:45:02Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Afbeelding combi
| afb1 = Santa eulalia de boveda fachada.jpg | caption1 = Hoefijzerboog in de Santa Eulalia de Bóveda
| afb2 = Cordoue - Mosquée - arcature.jpg | caption2 = Hoefijzerbogen in de moskee van Cordoba
| afb3 = Synagoge Groningen - hoefijzerbogen.jpg | caption3 = Hoefijzer- of sleutelgatbogen in de door [[Tjeerd Kuipers]] en [[Ytzen van der Veen]] in [[Neomoorse architectuur|neo-moorse stijl]] gebouwde [[Synagoge (Groningen)|synagoge van Groningen]]
}}

De '''hoefijzerboog''' ([[Spaans (hoofdbetekenis)|Spaans]]: ''arco de herradura''), ook '''sleutelgatboog''' of '''Moorse boog''' genoemd, is de meest kenmerkende [[Boog (bouwkunde)|boog]] uit de [[Moorse architectuur]]. De boog wordt hierbij van bovenaf ter hoogte van het [[kapiteel]] of de [[Impost (architectuur)|impost]] versmald naar binnen. Hoefijzerbogen kunnen zowel een afgeronde, een puntige als een gelobde vorm hebben.

== Geschiedenis ==
=== Oorsprong ===
De hoefijzerboog kwam tot wasdom op het [[Iberisch Schiereiland]], maar heeft een vermoedelijke oorsprong in Azië. Volgens de Spaanse archeoloog [[Manuel Gómez-Moreno]] zou deze mogelijk afkomstig zijn uit India of Mesopotamië. Zijn landgenoot archeoloog [[Leopoldo Torres Balbás]] vermoedde echter dat de Romeinen deze het eerst toepasten, geïnspireerd op afbeeldingen van dergelijke bogen bij Aziatische goden. De eerste voorbeelden in Romeinse gebouwen dateren van vóór de 2e eeuw. De introductie op het Iberisch Schiereiland zou volgens de Spaanse restaurator [[Vicente Lampérez y Romea]] samen kunnen hangen met joodse immigranten vanuit het Midden-Oosten, die ook later nog veel contacten onderhielden met Syrië en zo de boog meenamen naar Spanje.<ref>{{Citeer web|url=https://digital.kenyon.edu/perejournal/vol3/iss3/|titel=The Mozarabic Horseshoe Arches in the Church of San Román de Moroso (Cantabria, Spain)|bezochtdatum=8-7-2017|auteur=Gregory B. Kaplan|datum=2012, vol. 3|werk=Peregrinations: Journal of Medieval Art and Architecture|uitgever=|paginas=pp. 1-18, hier pp. 4-5|taal=en}}</ref> Ook in Noord-Portugal zijn enkele Visigotische kerkjes met hoefijzerbogen bewaard gebleven ([[Capela de São Frutuoso]] in [[Braga (stad)|Braga]]).

=== Vroege voorbeelden ===
De eerste voorbeelden in Spanje zijn gevonden op [[stele]]s in de regio [[Asturië (regio)|Asturië]] uit de 2e eeuw. In de laat-3e- of vroeg-4e-eeuwse stadsmuur van [[León (Spanje)|León]], in het noordwesten van Spanje, zijn resten gevonden van graven met deze kenmerkende boog en vermoed wordt dat zich hier een werkplaats heeft bevonden.<ref>{{Citeer web|url=http://www.soitu.es/soitu/2009/01/30/info/1233300020_674803.html|titel=Hallan una estela discoidea con arcos de herradura en las murallas de León|bezochtdatum=8-7-2017|datum=30-1-2009|werk=soitues|taal=es|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190403203033/http://www.soitu.es/soitu/2009/01/30/info/1233300020_674803.html|archiefdatum=2019-04-03}}</ref> Ook de aangetroffen boog van de [[Santa Eulalia de Bóveda]] in [[Lugo (Spanje)|Lugo]], die boven op een Romeins gebouw is gebouwd, wijst op een oorsprong in deze periode. Binnen de [[Vroegchristelijke bouwkunst|vroegchristelijke architectuur]] werd de boog ook al toegepast in de 4e-eeuwse Syrische [[Kerk van Sint-Jacob van Nisibis|doopkapel van Sint-Jacob van Nisibis]].<ref>Andrew Petersen: "Dictionary of Islamic Architecture", Routledge, 1999, {{ISBN|0-415-21332-0}}, p. 24</ref>

De uiteindelijke vorm werd in de 5e eeuw tot hun belangrijkste stijlkenmerk ontwikkeld door de [[Visigoten]] in Spanje en van daaruit in Noord-Afrika. Vermoedelijk kwam deze stijl bij de Visigoten met name tot uiting nadat koning [[Reccared I]] in 587 overging op het katholicisme en de poort werd gebruikt als onderdeel van een kerkbouwprogramma.

=== Islamitische architectuur ===
De [[Omajjaden]] namen de boog over en maakten deze tot een belangrijk stijlkenmerk van de [[islamitische architectuur]]. Het eerste gebouw waar licht hoefijzervormige bogen werden toegepast was de [[grote moskee van Damascus]]. De Omajjaden accentueerden de vorm en voegden de afwisselende kleuren toe om het effect van de boog te versterken. Dit komt goed naar voren in hun belangrijkste bouwwerk: de [[Mezquita|grote moskee van Córdoba]].<ref>{{Citeer web|url=http://archnet.org/library/dictionary/entry.jsp?entry_id=DIA0025&mode=full|titel=Arch|bezochtdatum=8-7-2017|auteur=|datum=|werk=Dictionary of Islamic Architecture|uitgever=Archnet|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20110525061153/http://archnet.org/library/dictionary/entry.jsp?entry_id=DIA0025&mode=full|archiefdatum=2011-05-25|dodeurl=ja}}</ref> In de Tunesische [[grote moskee van Kairouan]] en de [[moskee van de Drie Poorten]] in dezelfde stad werd een wat meer puntige vorm van de hoefijzerboog toegepast. De Córdobaanse stijl verspreidde zich in de loop der tijd over het hele [[Kalifaat van de Omajjaden|kalifaat]] en aangrenzende gebieden en werd overgenomen door de opvolgers van de Omajjiden, zoals de [[Taifa|taifa's]], de [[Almoraviden]], de [[Kalifaat van de Almohaden|Almohaden]] en het [[Nasriden|Nisridische]] [[Koninkrijk Granada|Koninkrijk Grenada]]. Echter, zowel de afgeronde, de puntige als de gelobde vormen van de hoefijzerboog werden toen toegepast, naast afgeleide vormen zoals [[drielobbige hoefijzerboog|drielobbige hoefijzerbogen]] en [[Waaierboog|waaierbogen]]. De [[Mozaraben]] namen de boog eveneens over in hun bouwwerken.

=== Latere toepassingen ===
Tussen de 12e en de 17e eeuw werd de boog op het [[Iberisch Schiereiland]] veel toegepast in de Spaanse [[Mudejarstijl]]. Tijdens de [[neo-moorse stijl]] vond de boog ook veel toepassing in synagogen en theaters in [[West-Europa]] en de [[Verenigde Staten op de Olympische Winterspelen 2010|Verenigde Staten]]. In India werd de boog veel toegepast in de Britse [[Indo-Saraceense stijl]].

{{Commonscat|Horseshoe arches}}
{{Appendix}}

[[Categorie:Bouwkundig onderdeel]]

Hoefijzerboog - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"