https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=IrancrisisIrancrisis - Bewerkingsoverzicht2026-04-25T17:08:04ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Irancrisis&diff=108871&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-06-15T22:36:05Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Zie artikel|Zie [[Iraanse gijzelingscrisis]] voor de crisis rond Iran van 1979 tot 1981}}<br />
{{Infobox militair conflict<br />
| conflict = Irancrisis<br />
| partof = de [[Koude Oorlog]]<br />
| afbeelding = <br />
| onderschrift = <br />
| date = november 1945 - [[15 december]] [[1946]]<br />
| place = [[Iran]], [[Republiek Mahabad]], [[Azerbeidzjaanse Volksregering]]<br />
| casus = <br />
| territory = <br />
| treaty = <br />
| result = Iraanse overwinning<br />
* opheffing van de [[Republiek Mahabad]]<br />
* opheffing van de [[Azerbeidzjaanse Volksregering]]<br />
| combatant1 = [[Bestand:State Flag of Iran (1925).svg|23px]] [[Pahlavidynastie|Keizerlijke Staat Iran]]<br />
| combatant2 = [[Republiek Mahabad]]<br />[[Bestand:Azerbaijan people's government flag.svg|23px]] [[Azerbeidzjaanse Volksregering]]<br />''gesteund door'':<br />[[Bestand:Flag of the Soviet Union.svg|23px]] [[Sovjet-Unie]]<br />
| commander1 = [[Bestand:State Flag of Iran (1925).svg|23px]] [[Mohammed Reza Pahlavi]]<br />[[Bestand:State Flag of Iran (1925).svg|23px]] Ali Razmara<br />
| commander2 = [[Qazi Mohammed]]<br /> [[Mustafa Barzani]]<br /> Ahmed Barzani<br />[[Bestand:Azerbaijan people's government flag.svg|23px]] Ja'far Pishevari<br />[[Bestand:Azerbaijan people's government flag.svg|23px]] Ahmad Kordary----[[Bestand:Flag of the Soviet Union.svg|23px]] Salahuddin Kazimov<br />
| strength1 = <br />
| strength2 = 12.750 [[Peshmarga]] infanterie en cavalerie<br />
* Koerdische stammen<br />
| casualties1 = onbekend<br />honderden doden (volgens Koerdische bronnen)<br />
| casualties2 = onbekend<br />
| casualties3 = '''Totaal: 2.000 doden'''<br />
| portaal = <br />
}}<br />
De '''Irancrisis''' was een gespannen situatie die ontstond in [[1946]] als gevolg van de weigering van de [[Sovjet-Unie]] om de [[Iran|Iraanse]] gebieden op te geven die het vanaf 1942 had veroverd. Als algemene benaming wordt Irancrisis (of Iran-crisis) ook wel gebruikt voor een crisis tussen het Westen en de Iraanse regering, zoals over het [[Atoomprogramma van Iran]].<br />
<br />
De Iraanse [[sjah]] [[Reza Pahlavi (1878-1944)|Reza Pahlavi]] koos tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] de zijde van [[nazi-Duitsland]]. Nadat de nazi's [[Operatie Barbarossa|Rusland waren binnengevallen]] in 1941, besloten het [[Verenigd Koninkrijk]] en de Sovjet-Unie Iran te bezetten als een preventieve maatregel. De sjah werd afgezet en verbannen naar [[Mauritius (land)|Mauritius]]. Zijn zoon [[Mohammed Reza Pahlavi]] werd als nieuwe koning op de [[pauwentroon]] gezet. Gedurende de rest van de oorlog werd Iran door de Britse en Amerikaanse troepen gebruikt als een belangrijke bevoorradingsroute naar de Sovjet-Unie in de strijd tegen Duitsland.<br />
<br />
De bezetting van Iran zou weer worden beëindigd na het einde van de oorlog, maar toen de oorlog eindigde in 1945, weigerde [[Jozef Stalin|Stalin]] zijn sovjettroepen terug te trekken uit Iran. Hij dreigde zelfs met de opdeling van Iran en de oprichting van twee "democratische [[volksrepubliek]]en" op Iraans grondgebied; de [[Azerbeidzjaanse Volksregering|Volksrepubliek Azerbeidzjan]] geleid door [[Jafar Pishevari]] en de Koerdische [[Republiek Mahabad]] onder leiding van president [[Qazi Mohammed]].<br />
<br />
Onder grote druk van de [[Verenigde Staten]] (president [[Harry S. Truman]] dreigde er zelfs mee [[atoomwapen]]s in te zetten) ging de Sovjet-Unie uiteindelijk toch akkoord met het terugtrekken van het [[Rode Leger (Sovjet-Unie)|Rode Leger]] uit Iran.<ref>Gerhard Schweizer, ''Iran: Drehscheibe zwischen Ost und West'', Stuttgart, 1991, p. 383.</ref> Het Iraanse leger heroverde daarop [[Mahabad]] en [[Azerbeidzjan (Iran)|Azerbeidzjan]]. De leiders van de Azerbeidzjaanse [[enclave]] in Iran vluchtten naar de [[Azerbeidzjaanse Socialistische Sovjetrepubliek|Azerbeidzjaanse SSR]], maar de leiders van de [[Koerden|Koerdische]] Republiek werden opgepakt en ter dood veroordeeld. In [[1947]] werden ze [[ophanging (doodstraf)|opgehangen]] op het [[Chahar-cheraghplein]] in het centrum van Mahabad.<br />
<br />
Dit conflict vormde een voorloper van de [[Koude Oorlog]] en vormde een factor in de zich ontwikkelende en steeds moeilijker wordende [[internationale betrekkingen|politieke relatie]] tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie.<br />
<br />
De controverse rond het [[atoomprogramma van Iran]] wordt in de media ook vaak als Irancrisis bestempeld.<br />
<br />
== Noten ==<br />
{{References|85%}}<br />
<br />
== Literatuur ==<br />
* André Fontaine, ''La guerre froide 1917-1991'', Editions de la Martinière, 2004, ISBN 2-84675-139-0<br />
* [[George Lenczowski]], "The Communist Movement in Iran", ''Middle East Journal, no. 1'' (januari 1947) pp.&nbsp;29–45<br />
* Archie Roosevelt, Jr., "The Kurdish Republic of Mahabad", ''Middle East Journal, no. 1'' (juli 1947), pp.&nbsp;247–69<br />
* William Linn Westermann: "Kurdish Independence and Russian Expansion", [[Foreign Affairs]], nr. 24, 1945-1946, pp.&nbsp;675–686<br />
<br />
[[Categorie:Koude Oorlog]]<br />
[[Categorie:Geschiedenis van Iran]]<br />
[[Categorie:Sovjet-Unie]]</div>Colani