https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Jan_zonder_LandJan zonder Land - Bewerkingsoverzicht2026-04-24T09:49:24ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Jan_zonder_Land&diff=175146&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-11-14T06:58:24Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox dynastie<br />
| afbeelding = John of England (John Lackland).jpg<br />
| naam = Jan zonder Land<br />
| leven = 1167-1216<br />
| functie1 = [[Lijst van Britse koningen|Koning van Engeland]]<br />
| periode1 = [[1199]]-[[1216]]<br />
| voorganger1 = [[Richard I van Engeland|Richard Leeuwenhart]]<br />
| opvolger1 = [[Hendrik III van Engeland|Hendrik III]]<br />
| functie2 = [[Lijst van graven van Maine|Graaf van Maine]]<br />
| periode2 = [[1199]]-[[1204]]<br />
| voorganger2 = [[Richard I van Engeland|Richard Leeuwenhart]]<br />
| opvolger2 = [[Jan van Maine|Jan Tristan]]<br />
| functie3 = [[Lijst van graven van Poitiers|Graaf van Poitiers]]<br />
| periode3 = [[1199]]-[[1216]]<br />
| voorganger3 = [[Richard I van Engeland|Richard Leeuwenhart]]<br />
| opvolger3 = [[Hendrik III van Engeland]]<br />
| functie4=[[Graven van La Marche|Graaf van La Marche]]<br />
| periode4=[[1199]]<br />
| voorganger4=[[Richard Leeuwenhart]]<br />
| opvolger4=[[Hugo IX van Lusignan]]<br />
| functie5=[[Heersers van Tours|Graaf van Tours]]<br />
| periode5=[[1199]]-[[1204]]<br />
| voorganger5=[[Richard Leeuwenhart]]<br />
| opvolger5=''in Frans bezit''<br />
| vader = [[Hendrik II van Engeland|Hendrik II]]<br />
| moeder = [[Eleonora van Aquitanië]]<br />
| dynastie = [[Huis Plantagenet]]<br />
}}<br />
<br />
'''Jan zonder Land''' ([[Engels]]: ''John Lackland''; [[Frans]]: ''Jean sans Terre''; [[Duits]]: ''Johann Ohneland''<ref>Vgl. [[William van Newburgh]], ''Historia rerum Anglicarum'' II 18 (p. [https://archive.org/stream/chroniclesofreig01howl#page/146/mode/2up 146]), {{Aut|Kate Norgate|K. Norgate}}, ''John Lackland'', Londen - New York, 1902, p. [https://archive.org/stream/johnlackland01norggoog#page/n15/mode/2up 2].</ref>) ([[Beaumont Palace]] ([[Oxford (Verenigd Koninkrijk)|Oxford]]), [[24 december]] [[1166]] of [[1167]] — [[Newark Castle (Nottinghamshire)|Newark Castle]] ([[Newark-on-Trent]], [[Nottinghamshire]]), [[18 oktober|18]]/[[19 oktober]] [[1216]]) was koning van [[koninkrijk Engeland|Engeland]] van [[1199]] tot [[1216]] en hertog van [[Hertogdom Normandië|Normandië]] vanaf [[1199]]. Hij was de jongste zoon van [[Hendrik II van Engeland|Hendrik II]] en [[Eleonora van Aquitanië]]. Hij was zijn vaders favoriete zoon, maar aangezien hij de jongste was, ontving hij geen gebieden op het vasteland, wat zijn bijnaam verklaart. Na de dood van zijn broer [[Richard I van Engeland|Richard Leeuwenhart]] in 1199 volgde hij hem, overigens niet zonder slag of stoot, op.<br />
<br />
== Vroege leven ==<br />
Al voor zijn troonsbestijging had Jan een kwalijke naam opgebouwd als verrader en samenzweerder, soms met, soms tegen zijn oudere broers. In [[1177]] kreeg Jan het bestuur over [[Heerlijkheid Ierland|Ierland]], waar hij zich binnen zes maanden zo impopulair wist te maken, dat hij het land moest verlaten. In [[1184]] betwistten Jan en Richard elkaar de erfopvolging van [[Aquitanië]], wat leidde tot veel onderlinge onmin.<br />
<br />
In [[1189]] trouwde hij met [[Isabella van Gloucester]], een dochter van graaf Willem van Gloucester. Zij kregen geen kinderen en kort voor of vlak na zijn troonsbestijging op [[6 april]] [[1199]] liet hij het huwelijk nietig verklaren.<br />
<br />
== Machtsgreep ==<br />
Nadat Richard Leeuwenhart in de zomer van [[1190]] vertrokken was voor de [[Derde Kruistocht]], deed Jan een poging de macht te grijpen, hoewel zijn broer hem had verboden Frankrijk te verlaten. Hij koos daarbij zelfs partij voor de koning van Frankrijk tegen de door zijn broer achtergelaten gouverneur voor de Franse bezittingen. Toen Richard uiteindelijk in [[1194]] terugkeerde, vergaf hij Jan diens misstap. Deze episode is breed bekend geworden via de verhalen rond [[Robin Hood]] en in de roman ''[[Ivanhoe (roman)|Ivanhoe]]'' van sir [[Walter Scott (schrijver)|Walter Scott]], waarin (niet geheel waarheidsgetrouw) Richard wordt afgeschilderd als de held en Jan als de slechterik.<br />
<br />
== Heerschappij ==<br />
=== Dispuut met Arthur ===<br />
Tijdens het beleg van het kasteel [[Châlus]] in [[Limousin]] werd Richard door een pijl in zijn schouder getroffen en raakte hij daardoor dodelijk gewond. Aangezien Richard op aandringen van zijn moeder Eleonore uiteindelijk Jan in plaats van neef Arthur als opvolger had aangewezen, werd deze in Engeland algemeen als koning geaccepteerd. De Franse gebieden (afgezien van Normandië) schoven echter een andere troonpretendent naar voren: [[Arthur I van Bretagne]], de zoon van [[Godfried II van Bretagne|Godfried]], de derde zoon van [[Hendrik II van Engeland|Hendrik II]]. Dit leidde tot een oorlog, waaraan in mei [[1200]] een einde kwam met het [[verdrag van Le Goulet]]. Hierbij moest Jan wel een aantal veren laten op het vasteland. De rust was van korte duur, want de Franse koning [[Filips II van Frankrijk|Filips II August]] hervatte samen met Arthur de strijd.<br />
<br />
Op haar reis naar [[Poitiers]] rustte Jans hoogbejaarde moeder [[Eleonore van Aquitanië]] uit in het kasteel [[Mirebeau]], dat daarop door haar kleinzoon Arthur en de Lusignans belegerd werd. Met de hulp van [[Willem van Les Roches]], de militaire gouverneur van [[Anjou (hertogdom)|Anjou]], wist Jan zijn moeder te ontzetten en Arthur als krijgsgevangene te nemen. Arthur werd opgesloten in het [[kasteel van Falaise]]. Jan had zijn moeder bezworen Arthur geen haar te krenken. Arthur wenste na een half jaar eenzame opsluiting echter geen vrede met Jan te sluiten, maar eiste dat Jan Engeland en Richards gebieden op het vasteland aan hém overdroeg. Jan gaf daarop opdracht Arthur in het geheim van zijn gezichtsvermogen en testikels te ontdoen, maar door zijn gekrijs werd de slotbewaarder [[Hubert de Burgh]] gealarmeerd, waardoor de verminking Arthur bespaard bleef. Hubert van Burgh verzon een list en deed uitgaan dat Arthur was overleden. Daarna ontkende hij het bericht. Dat leidde alom tot geruchten, waardoor niemand wist of Arthur nog leefde. Jan bracht Arthur over naar de [[donjon]] van het kasteel van [[Rouen]]. Uiteindelijk ontdeed hij zich definitief van Arthur door hem in [[1203]] te wurgen. Echter volgens de kronieken van de abdij van Margam in Wales en van [[Willem de Bretoen|Willem de Breton]] voer Jan in de nacht van [[Goede Vrijdag]] van Molineaux met een kleine boot naar de donjon van Rouen, bracht Arthur op het schip, doorstak hem met zijn zwaard, liet zijn lichaam met een grote steen verzwaren en wierp hem in de Seine. Vissers vonden het lichaam en daarna werd Arthur zonder ruchtbaarheid in het klooster Notre Dame-des-Prés begraven.<ref>Pikkemaat, G. (2013), ''Leonore van Aquitanië'', Uitgeverij Aspekt, Soesterberg, 8e druk, pp.555-566</ref><br />
<br />
Na de [[Slag bij Bouvines]] (1214) raakte Jan vrijwel alle gebieden in Frankrijk kwijt. Door zijn eigen onbetrouwbaarheid had hij de trouw van veel van zijn [[vazal|leenmannen]] verspeeld.<br />
<br />
Inmiddels was hij 24 augustus 1200 hertrouwd met de twaalfjarige [[Isabella van Angoulême]], die twintig jaar jonger was. Ze was verloofd geweest met [[Hugo IX van Lusignan|Hugo de Bruine van Lusignan]], de broer van [[Rudolf I van Eu|Ralf van Lusignan]], maar haar ouders prefereerden een koning als schoonzoon. Jan zonder Land kreeg daardoor de gebroeders Hugo en [[Godfried de Lusignan|Godfried van Lusignan]] als geduchte vijanden tegenover zich.<br />
<br />
=== Kinderen ===<br />
Jan en Isabella kregen vijf kinderen:<br />
*[[Hendrik III van Engeland|Hendrik]], opvolger als koning<br />
*[[Richard van Cornwall]]<br />
*[[Johanna van Engeland (1210-1238)|Johanna van Engeland]]<br />
*[[Isabella van Engeland (1214-1241)|Isabella van Engeland]]<br />
*[[Eleonora van Leicester]].<br />
Jan kreeg ook nog een [[Buitenechtelijk kind|buitenechtelijke]] dochter bij Clemence, [[Johanna van Wales|Johanna]], en zij werd later uitgehuwelijkt aan de Welshe vorst [[Llywelyn de Grote]].<br />
<br />
=== Dispuut met de paus ===<br />
Jan haalde zich via belastingheffingen het ongenoegen van zijn baronnen op de hals en net als zijn vader kwam Jan stevig in botsing met de Kerk. Dit laatste kwam door zijn afwijzing van [[Stephen Langton]] als [[aartsbisschop van Canterbury]]. [[Paus Innocentius III]] plaatste Engeland in maart [[1208]] onder [[interdict]] (een schorsing van kerkelijke bedieningen) en deed Jan in [[1209]] in de ban. In januari [[1213]] werd hij zelfs van de troon vervallen verklaard. In mei onderwierp Jan zich echter aan het pauselijk gezag en wist daarmee een Franse invasie te voorkomen. Hij hield zijn land voortaan van de paus in leen en bezat dus formeel zelf geen land meer (zijn bijnaam "Jan Zonder Land" wordt ook wel hiermee verklaard).<br />
<br />
=== Dispuut met de baronnen ===<br />
De almaar voortdurende oorlogen eindigden met de grote nederlaag in de [[Slag bij Bouvines]], waarna een zeer ongunstig vredesverdrag met Frankrijk moest worden gesloten. De baronnen raakten opnieuw ontevreden, evenals de geestelijkheid en de burgerij. Op [[15 juni]] [[1215]] werd hij gedwongen bij [[Runnymede (district)|Runnymede]] de [[Magna Carta]] te tekenen. Omdat die verklaring onder dwang was getekend, voelde Jan zich er echter niet aan gebonden. Hij kreeg hierbij de steun van de paus, maar dit kon hem niet baten.<br />
<br />
De opstandelingen wilden de kroon overdragen aan de Franse kroonprins Lodewijk (de latere Franse koning [[Lodewijk VIII van Frankrijk|Lodewijk VIII]]). Deze trok in juni [[1216]] Londen binnen. Jan trok zich terug naar het noorden. Terwijl hij [[The Wash]] doorkruiste werd zijn bagagestoet verrast door het opkomend [[getijde (waterbeweging)|tij]]. Jan raakte kostbare bezittingen kwijt, waaronder de [[kroonjuwelen]]. Door het verlies raakte zijn lichamelijke en geestelijke gezondheid aangetast. Hij overleed op 18 of 19 oktober 1216 aan [[dysenterie]] en werd begraven in de [[Kathedraal van Worcester|kathedraal]] van [[Worcester (Engeland)|Worcester]]. Zijn negenjarige zoon volgde hem op als [[Hendrik III van Engeland|Hendrik III]].<br />
<br />
== Kwartierstaat (voorouders) ==<br />
{{Stamboom Richard Leeuwenhart}}<br />
<br />
==Noten==<br />
{{References}}<br />
==Externe link==<br />
* [http://fmg.ac/Projects/MedLands/ENGLAND,%20Kings%201066-1603.htm#JohnKingdied1216B {{Aut|C. Cawley}}, ''ENGLAND, KINGS 1066-1603'', fmg.ac (2006-2016).]<br />
{{Navigatie koningen Groot-Brittannië}}{{Navigatie Robin Hood}}{{Commonscat|John of England}}<br />
{{Bibliografische informatie}}<br />
<br />
[[Categorie:Koning van Engeland]]<br />
[[Categorie:Huis Plantagenêt]]<br />
[[Categorie:Hertog van Normandië]]<br />
[[Categorie:Hertog van Aquitanië]]<br />
[[Categorie:Graaf van Maine]]<br />
[[Categorie:Graaf van Poitiers]]<br />
[[Categorie:Graaf van Tours]]<br />
[[Categorie:Graaf van La Marche]]<br />
[[Categorie:Personage uit Robin Hood]]<br />
[[Categorie:Persoon in de 12e eeuw]]</div>Colani