https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=JoelfeestJoelfeest - Bewerkingsoverzicht2026-04-29T11:17:47ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Joelfeest&diff=129447&oldid=prevColani: /* Externe links */2024-07-31T07:43:27Z<p><span class="autocomment">Externe links</span></p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Chambers Yule Log.png|thumb|Het [[joelblok]] wordt uit het bos gehaald door de mannen, de vrouw des huizes (of dochter) steekt dit blok aan met houtskool van het joelblok van het vorig jaar, 1832]]<br />
[[Bestand:Wheel of the Year.png|upright|thumb|left|Wheel of the Year]]<br />
[[Bestand:Yulelog.jpg|thumb|Een [[cake (gebak)|cake]] in de vorm van het joelblok]]<br />
[[Bestand:Julenisse song.jpg|thumb|Er wordt een lied gezongen voor de "[[julenisse]]" (nisse is een [[kabouter]] of [[elf (mythologie)|elf]])]]<br />
<br />
Het '''joelfeest''' is het Scandinavisch [[Winterzonnewende]]feest, waarvan verondersteld wordt dat het Germaanse wortels heeft. Het feest valt in de periode die aansluit bij de [[kortste dag]] van het [[jaar]]. In deze periode worden joelvuren ontstoken.<br />
<br />
Onder invloed van het Christendom is het heidense joelfeest omgevormd tot de [[Kerstmis|kerst-]] of Midwinterviering, ook wel de Twaalf Heilige Nachten genoemd.{{Bron?||2023|12|17}} Daarin hebben oudere gebruiken als het Midwintervuur een plaats gekregen. In de Scandinavische talen, alsmede in het [[Fins]] en het [[Estisch]], wordt het woord ''joel'' nog altijd gebruikt om de festiviteiten in de hele periode van kerstavond tot [[Driekoningen]] te beschrijven. Binnen het [[nationaalsocialisme]] speelde het joelfeest een rol als vermeend tegenwicht voor de christelijke [[Kerstfeest|kerstviering]].<br />
<br />
== Herkomst van het joelfeest ==<br />
Het vermoeden bestaat dat het joelfeest oudere wortels heeft. Een bewaard fragment van een [[Gotisch (taal)|Gotische]] kalender uit de zesde of zevende eeuw bevat bij de maand november het bijschrift ''Naubaimbair: fruma Jiuleis'', hetgeen 'november, de eerste maand van de joeltijd' kan betekenen.<br />
<br />
Het [[Haraldskvædi]] dat rond [[900]] is ontstaan, is het enige [[Skald (Noordse hofdichter)|skaldendicht]] van voor [[1100]] waarin het joelfeest met name wordt genoemd. De dichter stelt er het joelfeest op het land tegenover het "''joeldrinken''" van de zeekrijgers. In [[stanza]] 6 van dit lied luidt het aldus:<br />
<br />
{{Gedicht|De koning wil het joel buiten (op zee) drinken en het spel van Freyr beginnen.}}<br />
<br />
De uitdrukking ''joeldrinken'' duidt erop dat het drinken een wezenlijk bestanddeel van de festiviteiten vormde. Gezamenlijke dronkenschap was een wezenlijk onderdeel van religieuze gebruiken (net als bij de Griekse [[Dionysus]]cultus). De dichter vermeldt in dit verband ook ''Freys leikr'', het "spel van Freyr", zonder verdere toelichting. [[Freyr (god)|Freyr]] was een vruchtbaarheidsgodheid. Men gaat er daarom van uit dat het feest tevens met [[vruchtbaarheidsrite]]n of seksuele uitspattingen gepaard ging. <ref>{{Citeer web |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/bllve_20121207_002 |titel=Van Germaans joelfeest tot brave kerstboom |auteur= |werk=Nieuwsblad |datum=12 december 2012 |bezochtdatum=2022-01-20|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220120192007/https://www.nieuwsblad.be/cnt/bllve_20121207_002|archiefdatum=2022-01-20}}</ref> <br />
<br />
Ook in de laatmiddeleeuwse vooroudersagen uit IJsland is hier en daar sprake van het joelfeest, maar hier is de invloed van de christelijke jaarkalender al sterk aanwezig. De heidense offerrituelen die de christelijke geleerde [[Snorri Sturluson]] en andere tijdgenoten beschrijven, worden niet als authentiek gezien. Men beschouwt ze tegenwoordig eerder als literaire constructies die hoogstens enkele heidense elementen bevatten, Zo schijnt de tekst van een gelofte die werd afgelegd op een [[everzwijn]] dat aan Freyr geofferd werd een voorchristelijk element te bevatten.<br />
<br />
Doorgaans beroept men zich op Snorri Sturluson, die drie voorchristelijke jaarfeesten van de noorderlingen noemt: een bij de aanvang van de winter, een tweede rond [[midwinter]] en een derde in de zomer, waarschijnlijk bij de aanvang ervan. <ref>[[Heimskringla]], Olafssaga helga Kap. 109, 117; Ynglingasaga Kap. 8)</ref> <br />
<br />
== Etymologie ==<br />
[[Bestand:Feuerrad aus Stroh.jpg|thumb|links|Brandend [[zonnekruis]] tijdens het joelfeest]]<br />
[[Bestand:Gotland-Bunge Museum Hof 18.Jhdt. 16.jpg|thumb|rechtop|[[Julbocken]]]]<br />
[[Bestand:Chrismascraft.jpg|thumb|links|rechtop|Versiering met [[elf (mythologie)|elf]]]]<br />
[[Bestand:Julekort, ca 1917.jpg|thumb|rechtop|Kaart uit 1917]]<br />
<br />
De meeste verklaringen voor de herkomst van het woord worden betwist. Zo is er een populaire verklaring van de herkomst van het [[Oudnoords]]e ''hjól'', ''wiel'', waarmee het moment zou worden aangegeven waarop het [[Wagenwiel (symbool)|zonnewiel]] op zijn laagste punt is en dus klaar om weer te gaan klimmen.<br />
<br />
Een andere mogelijke oorsprong kan worden gevonden in het woord "geol", ''geel''. Men ziet een evolutie van dat woord in alle Germaanse en Scandinavische landen en talen: Duits "gelb", Noors "gul", Deens "gul", Nederlands "geel", Zweeds "gul", Fries "giel", zelfs het Italiaanse "giallo", Litouws "geltonas" en Roemeens "galben". Het Oudengelse ''géol'' werd het Middenengelse "yole" en ten slotte het moderne ''yule'', terwijl het woord ''geol'' of ''geolu'' evolueerde tot ''yellow''. Al deze termen zouden dan van de Indo-Europese wortel "ghel-" komen, wat "''schijnen''" betekent. Het weer langer gaan schijnen van de zon, het geel opglinsteren van de zon in de sneeuw zouden aan de basis liggen van de uitdrukking.<br />
<br />
Volgens een derde, waarschijnlijker geachte verklaring hangt ''joel-'' samen met een andere Proto-Indo-Europese wortel, nl. ''jeku-'', wat zoveel als "vrolijkheid" betekent. <ref>{{Citeer boek| achternaam = Schrijnen| voornaam = J.| auteurlink = | medeauteurs = | datum = 1898| titel = De H. Nikolaas in Het Folklore| hoofdstuk =<br />
| uitgever = | plaats = | ISBN = | NUR = | pagina's = | taal = | URL = https://books.google.nl/books?id=GeBj7rnWZgYC&pg=PT7&dq=joelfeest+etymologie&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwj4kPu2ttPZAhUCU1AKHY4xDkoQ6AEIJzAA#v=onepage&q=joelfeest%20etymologie&f=false| bezochtdatum =|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230818132043/https://books.google.nl/books?id=GeBj7rnWZgYC&pg=PT7&dq=joelfeest+etymologie&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwj4kPu2ttPZAhUCU1AKHY4xDkoQ6AEIJzAA#v=onepage&q=joelfeest%20etymologie&f=false|archiefdatum=2023-08-18}}</ref> <br />
<br />
== Griekenland ==<br />
In [[Griekenland]] wordt de ''skakantzalos'', vergelijkbaar met het joelblok, verbrand; er worden ook oude schoenen verbrand – de geur hiervan zou de [[kabouter#Kallikantzaros|kallikantzaros]] weghouden – en men hangt voedsel in de schoorsteen.<br />
<br />
== Frankrijk ==<br />
In Frankrijk heeft men ook een [[Kerststronk|bûche de Noël]] (een kerstboomstam). Vroeger was dat een echte stronk die net als het joelblok werd aangestoken met een stuk kool van de stam van het jaar daarvoor. Vandaag de dag is het een gebak dat in de kerstperiode wordt gegeten.<br />
<br />
== Nederland ==<br />
In Nederland bestonden verschillende Midwinterrituelen, zoals nieuwjaarsvuren en [[Midwinterhoorn|Midwinterhoornblazen]]. De term joelfeest werd in de 19e eeuw uit buitenlandse literatuur geïntroduceerd en werd vooral gebruikt door [[Volkskunde|volkskundigen]]. <ref>Laurent Philippe Charles van den Bergh, [https://books.google.nl/books?id=yqUVAAAAYAAJ&pg=PA74&dq=%22joelfeest%22& Nederlandsche volksoverleveringen en godenleer], Utrecht 1836, p. 74. [https://web.archive.org/web/20230818132059/https://books.google.nl/books?id=yqUVAAAAYAAJ&pg=PA74&dq=%22joelfeest%22& Gearchiveerd] op 18 augustus 2023.</ref> Het werd vooral populair in de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw onder invloed van nationalistische stromingen die het vermeende Germaanse erfgoed verheerlijkten.<br />
<br />
== Julleuchter ==<br />
Binnen het nationaalsocialisme werden rond de joelviering verschillende rituelen geïntroduceerd. Een ervan was het ontsteken van [[Julleuchter]]s, of joellampjes, een gebruik dat aan Scandinavië was ontleend, maar waarvan men ten onrechte meende dat dit een heidense betekenis had.<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Jólasveinar]]<br />
* [[Joulupukki]]<br />
* [[Tomte]]<br />
<br />
== Externe links ==<br />
* [http://www.nederlandsheidendom.net/ Nederlands Heidendom]<br />
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20050215195925/http://www.geocities.com/reginheim/holidays.html Reginheim - Holidays]<br />
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20060218040110/http://www.isholf.is/gardarj/yule1.htm Origin of Yule]<br />
{{Appendix}}<br />
{{Navigatie Kerst}}<br />
<br><br><br />
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]<br />
<br><br />
<br />
[[Categorie:Germaanse mythologie]][[Categorie:Paganisme]]</div>Colani