Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-08-23T16:36:23Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox kunstenaar
| naam = Josef Thorak
| afbeelding = Güven park anıtı arka heykel.jpg
| onderschrift = Güvenpark Anıtı
| volledige naam =
| bijnaam =
| geboren = [[7 februari]] [[1889]]
| overleden = [[26 februari]] [[1952]]
| land = Oostenrijk
| nationaliteit =
| beroep = [[Beeldhouwer]], [[medailleur]]
| jaren-actief =
| stijl = Monumentale beeldhouwkunst
| website =
| RKD = 311275
}}
'''Josef Thorak''' ([[Salzburg (stad)|Salzburg]], [[7 februari]] [[1889]] - Schloss Hartmannsberg ([[Bad Endorf]]), [[26 februari]] [[1952]]) was een [[Oostenrijk]]s [[beeldhouwer]] en [[medailleur]]. Thorak was met [[Arno Breker]] een van de grote beeldhouwers in [[nazi-Duitsland]].

== Leven en werk ==
Thorak leerde [[pottenbakken]] van zijn vader. Hij studeerde aan de [[Wenen|Weense]] academie en vanaf 1915 aan de ''Preußische Akademie für bildenden Künste'' in [[Berlijn]]. Hij was leerling van onder anderen [[Hugo Lederer]].

Thorak werkte in zijn beginperiode vooral met was, [[brons]] was te duur.<ref>{{en}} [http://www.meaus.com/josef-thorakenglish.htm Is Josef Thorak a forgotten artist?]</ref> In 1928 won hij de staatsprijs van de Berlijnse academie. Hij maakte in dat jaar onder meer beeldhouwwerk voor de Palmensaal, een balzaal, van ''Haus Vaterland'' aan de [[Potsdamer Platz]] in Berlijn.

In de [[1930-1939|jaren dertig]] maakte hij een aantal werken voor [[Turkije]], waaronder een bevrijdingsmonument in [[Eskişehir (stad)|Eskişehir]] en reliëfs voor een monument ter ere van [[Mustafa Kemal Atatürk]]. Vanaf 1932 was Thoraks buurman, de [[Boksen|bokser]] [[Max Schmeling]], een van zijn modellen. Hij werd vereeuwigd in een van de beelden voor het Berlijnse [[Olympiastadion (Berlijn)|Olympiastadion]].

=== In dienst van het nationaalsocialisme ===
De [[Machtergreifung]] in 1933 markeert een omkeer in Thoraks leven. Zijn werk stond sindsdien in het teken van het [[nationaalsocialisme]]. Hij scheidde van zijn [[Joden|Joodse]] vrouw, zij vertrok met hun zoon naar [[Engeland]]. Thorak was een van de ondertekenaars van de ''Aufruf der Kulturschaffenden'', die in 1934 in de [[Völkischer Beobachter]] verscheen en waarin steun werd betuigd aan de [[Führer]]. Een dag later was [[Adolf Hitler]] naast [[Rijkskanselier (Duitsland)|rijkskanselier]] ook [[rijkspresident]]. Met steun van Alfred Rosenberg kreeg Thorak in 1935 een solotentoonstelling in Berlijn met zijn werk voor Turkije.<ref>Michel Peeters, Beelden voor de massa, kunst als wapen in het Derde Rijk, ISBN 978 90 5240 975 7, p. 191</ref>

In het voorjaar van 1936 verbleef Thorak op uitnodiging van Hitler een aantal dagen op de [[Obersalzberg]], het leverde hem talrijke opdrachten op.<ref>{{de}} [https://newsv1.orf.at/080917-29575/ Nazi-Günstling Josef Thorak]. [https://web.archive.org/web/20220508031241/https://newsv1.orf.at/080917-29575/ Gearchiveerd] op 8 mei 2022.</ref> Voor de [[Wereldtentoonstelling van 1937]] in [[Parijs]] maakte Thorak een beeldengroep ter ere van Hitler. In dat jaar werd hij benoemd tot [[professor]] aan de Academie van [[München]]. In 1938 werd een 17 meter hoog [[atelier]] voor hem gebouwd in Baldham, bij München, speciaal voor zijn meer dan manshoge beelden.<ref>[http://www.thirdreichruins.com/kunsthaus5a.htm Een kijkje in het atelier]. [https://web.archive.org/web/20230413183013/http://www.thirdreichruins.com/kunsthaus5a.htm Gearchiveerd] op 13 april 2023.</ref> Het atelier werd ontworpen door [[Albert Speer]] en gefinancierd vanuit de kas van de [[Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij|NSDAP]].

Naast beeldhouwer was Thorak enige tijd artistiek raadgever voor de [[porselein]]fabriek van de [[Schutzstaffel|SS]] bij [[concentratiekamp]] [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]]. Hitler nam Thorak op op de ''[[Gottbegnadeten-Liste]]'' die hij in 1944 publiceerde en waarop kunstenaars worden vermeld die werk hebben gemaakt voor Nazi-Duitsland. Hij werd zelfs, met onder anderen [[Arno Breker]] en [[Georg Kolbe]], vermeld bij de twaalf belangrijkste kunstenaars op de ''Sonderlisten''. Hij wordt hier 'staatsbeeldhouwer' genoemd.

=== Na de oorlog ===
Na de oorlog leefde Thorak een teruggetrokken bestaan in [[Beieren]]. Hij kwam ongeschonden door de [[denazificatie]]. ''Spruchkammer'' München sprak hem in mei 1948 vrij als "nicht betroffen". Twee beroepszaken, in 1949 en 1951, gaven dezelfde uitkomst. In 1950 werd in Salzburg een tentoonstelling gehouden van zijn werk.

Thorak overleed in 1952, op 63-jarige leeftijd. Hij werd begraven op het [[St. Petersfriedhof]] in Salzburg. In deze stad werd een straat naar hem vernoemd.

In mei 2015 werd in een hangar in Duitsland een partij nazikunst gevonden, waaronder twee monumentale bronzen paarden van de hand van Josef Thorak die ooit aan de voet van de [[rijkskanselarij]] stonden. In augustus 2015 werd een derde soortgelijk paard teruggevonden op het binnenplein van een school in [[Ising am Chiemsee]]. Het beeld behoorde tot de persoonlijke collectie van de kunstenaar en werd onder andere in 1939 tentoongesteld tijdens tentoonstelling van Duitse kunst te [[München]]. Het beeld was in 1961 door familie van Thorak geschonken om het schoolgeld van een van hun kinderen te betalen.<ref>[http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/cultuur%2Ben%2Bmedia/kunsten/1.2410506 Derde "nazipaard" teruggevonden op binnenplein Duitse school]; [[Deredactie.be]]; 8 augustus 2015</ref>

In 1963 werd in Salzburg een straat naar hem vernoemd: een voorstel om de naam van de straat te veranderen werd in 2018 afgewezen.<ref>{{Citeer tijdschrift|achternaam=Rijnders|voornaam=Mieke|url=https://www.dewitteraaf.be/files/DWR_214_LR11.pdf|titel=Die Liste der 'Gottbegnadeten'. Kunstler des National-sozialismus in der Bundesrepublik|jaargang=36, nr. 214|tijdschrift=De Witte Raaf|datum=nov-dec 2021|pagina's=pp.37|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211219115334/https://www.dewitteraaf.be/files/DWR_214_LR11.pdf|dodeurl=ja}}</ref>

== Enkele werken ==
*1922 Oorlogsmonument 1914-18 in [[Ustka]] (Duits: Stolpmünde)
*1927/1928 ''[[Penthesilea]]'' voor het Kleist Gymnasium in Berlijn<ref>{{en}} [http://www.meaus.com/penthesilea-monument.htm Josef Thorak: Penthesilea Monument]. [https://web.archive.org/web/20220508031231/http://www.meaus.com/penthesilea-monument.htm Gearchiveerd] op 8 mei 2022.</ref>
*1928 ''Arbeit'' en ''Mutter Erde'' aan de Knobelsdorffstraße in Berlijn
*1934-1935 Güvenpark Anıtı, bevrijdingsmonument in [[Eskişehir (stad)|Eskişehir]] (Turkije)
*1938 Twee paarden voor entree naar de tuin van de [[Rijkskanselarij]]
*grafmonument voor Franz Ullstein op de begraafplaats Heerstraße in [[Berlin-Westend]]
*beeldhouwwerk voor de Reichsparteitagsgelände in [[Neurenberg]].
* [[Buste (kunst)|bustes]] van onder anderen [[Otto von Bismarck]], [[Adolf Hitler]], [[Benito Mussolini]] en [[Rudolf Hess]]

== Fotogalerij ==
<gallery widths="200" heights="200">
Bestand:Josef Thorak-Arbeit 1928 -Mutter Erde fec.jpg|''Arbeit'' (1928)
Bestand:Josef Thorak-Heim 1928 -Mutter Erde fec.jpg|''Mutter Erde'' (1928)
Bestand:Ustka, pomnik Umierającego wojownika (01).jpg|Oorlogsmonument 1914-1918 (1922)
Bestand:Ullstein-Thorak-Mutter Erde fec.jpg|Grafmonument Franz Ullstein
</gallery>

{{Appendix}}
{{Commonscat|Josef Thorak}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Thorak, Josef}}
[[Categorie:Oostenrijks beeldhouwer]]
[[Categorie:NSDAP-lid]]
[[Categorie:Medailleur]]

Josef Thorak - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd