https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=KapiteelKapiteel - Bewerkingsoverzicht2026-04-19T14:45:40ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Kapiteel&diff=81516&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-03-30T16:23:53Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Indeling hoofdgestel.jpg|thumb|Onderdelen van het '''[[Hoofdgestel]]''': A: [[Zuil (bouwkunde)|Zuil]], B: [[Echinus (kapiteel)|Echinus]], C: [[Abacus (bouwkunst)|Abacus]] of [[Impost (architectuur)|Impost]], D: [[Architraaf (bouwkunst)|Architraaf]], E: [[Fries (bouwkunst)|Fries]], F: [[Geison]], G: [[Timpaan]] of [[Fronton (bouwkunde)|Fronton]], H: [[Cimaas]], I: [[Akroterion]]]]<br />
[[Bestand:Classical orders from the Encyclopedie.png|thumb|Klassieke voorbeelden van kapitelen: <small>a. [[Toscaanse orde|Toscaans]]; b. Romeins-Dorisch; c. [[Ionische orde|Ionisch]]; d. Modern Ionisch; e. [[Korinthische orde|Korinthisch]]; f. [[Composietzuil|Composiet]]</small>]]<br />
<br />
Een '''kapiteel''' of '''kopstuk''' is de bekroning, kopstuk of bovenbeëindiging van een [[zuil (bouwkunde)|zuil]], [[Pijler (bouwkunde)|pijler]] of [[pilaster]], in de regel om de last of kracht op een smaller draagvlak over te brengen, veelal voorzien van beeldhouwwerk.<br />
<br />
Aan de onderzijde van het kapiteel vormt de [[astragaal]] de verbinding met de [[Schacht (bouwkunde)|zuilschacht]].<br />
<br />
== Onderscheid naar vorm ==<br />
Kapitelen kunnen naar vorm worden onderverdeeld in:<br />
* [[Tektonisch kapiteel]]: kapiteel met een abstracte geometrische vorm.<br />
* [[Bladkapiteel]] of bladwerkkapiteel: kapiteel met gestileerde bladeren.<br />
* [[Iconisch kapiteel]]: kapiteel waarop dieren en/of mensen zijn afgebeeld.<br />
<br />
Vormen van het [[tektonisch kapiteel]] zijn: het [[teerlingkapiteel]], het [[trapeziumkapiteel]] en het [[korfkapiteel]]. Vormen van het [[bladkapiteel]] of [[gestileerd bladwerkkapiteel]] zijn: het [[knopkapiteel]], [[bladkelkkapiteel]], [[Maaskapiteel]], [[koolbladkapiteel]] en [[waterbladkapiteel]]. Iconische kapitelen worden soms onderverdeeld in zoölogische en antropomorfische kapitelen. Onder die laatste categorie vallen kapitelen met Bijbelse of historische afbeeldingen of met taferelen uit het dagelijks leven.<br />
<br />
== Gebruik van kapitelen ==<br />
In de klassieke architectuur vertelt het beeldhouwwerk dat het kapiteel siert, uit welke [[bouworde|orde]] van de [[klassieke bouwkunst]] het bouwwerk afkomstig is: de [[Toscaanse orde|Toscaanse]], [[Dorische orde|Dorische]], [[Ionische orde|Ionische]], [[Korinthische orde|Korinthische]] of [[composietzuil|composiet]]. In de [[Oud-Griekse architectuur|Griekse]] en [[Romeinse architectuur|Romeinse bouwkunst]] dienden alle verhoudingen en de vormen te voldoen aan de strenge regels van de bouworden.<br />
<br />
In [[Mesopotamië]] maakt men gebruik van het zogenaamde vorkkapiteel. Hierbij wordt de balk omsloten door de kolom, zodat de constructie beter bestand is tegen horizontale krachten, zoals aardbevingen.<br />
<br />
In de [[Middeleeuwen]] werden de bouworden vaak niet meer streng toegepast, zoals in de klassieke bouwkunst gebruikelijk was, en ontstonden er een verscheidenheid aan typen kapitelen. Zo ontstonden er in de [[romaanse architectuur]] een verscheidenheid aan [[romaanse kapiteel|romaanse kapitelen]], waaronder vormen van het [[tektonisch kapiteel]], [[bladwerkkapiteel]] en [[iconische kapiteel]].<br />
<br />
In sommige kerken werden de kapitelen benut als ''[[biblia pauperum]]'' ("armenbijbels"). In de kapitelen werden afbeeldingen uitgehakt die Bijbelse verhalen, scènes uit heiligenlevens of andere verhalen uitbeelden. Een voorbeeld hiervan is te vinden in de [[Basiliek van Vézelay]], waar in bijna elk kapiteel in het [[Schip (bouwkunst)|schip]] een stichtelijke afbeelding is uitgehakt. De [[Lijst van kapitelen in de kooromgang van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek|kooromgangskapitelen van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]] in Maastricht daarentegen, evenals de [[Lijst van kapitelen in het westwerk van de Sint-Servaasbasiliek|westwerkkapitelen van de Sint-Servaasbasiliek]] in dezelfde stad, bevinden zich in delen van de kerk die niet toegankelijk waren voor het gewone kerkvolk en zijn qua thematiek dan ook veel moeilijker te duiden.<br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
* [http://www.documentatie.org/uds4/dbdropdownvolgende.asp?search=kapiteel Kapiteel]<br />
* [http://www.documentatie.org/uds4/dbdropdownvolgende.asp?search=kapiteel%20-%20romaans Het romaanse kapiteel]<br />
}}<br />
{{Navigatie Griekse tempelbouw}}<br />
{{Navigatie onderdelen kruiskerk}}<br />
<br />
[[Categorie:Kapiteel| ]]<br />
[[Categorie:Zuil]]<br />
[[Categorie:Architectuur]]<br />
[[Categorie:Onderdeel van een kerkgebouw]]<br />
[[Categorie:Oud-Griekse architectuur]]</div>Colani