Colani op 16 mrt 2026 om 12:37

2026-03-16T12:37:52Z

Nieuwe pagina

{{Zie artikel|Zie het artikel '''[[Kartuizerklooster ‘Het Hollandse Huis’]]'''.}}
{{Infobox religieuze orde
| naam = Kartuizers
| latijnse naam = Ordo Cartusiensis (O. Cart.)
| wapen = Carthusian_coat_of_arms-2006_11_30_murraybuckley.svg
| wapen afmeting = 200
| wapen onderschrift = Wapen van de Kartuizers
| overste titel =
| overste =
| regel =
| latijns motto = ''Stat crux dum volvitur orbis''
| motto = Terwijl de wereld draait, staat het Kruis
| stichtingsdatum = [[1084]]
| stichtingsplek = [[Saint-Pierre-de-Chartreuse]], [[Frankrijk (hoofdbetekenis)|Frankrijk]]
| stichter = [[Bruno van Keulen]]
| website = https://www.chartreux.org/
| zegel =
| zegel onderschrift =
| habijt =
| habijt onderschrift =
}}
{{Zijbalk kloosters}}
[[Bestand:Kartuizerembleem.jpg|thumb|220px|Het zinnebeeld van de kartuizers:<br />"Terwijl de wereld draait, staat het kruis"]]
[[Bestand:Bellas Artes Sevilla.jpg|thumb|220px|Maria beschermt de Kartuizers]]
[[Bestand:Plan.chartreuse.Clermont.png|thumb|220px|Plattegrond van een typisch kartuizerklooster (in [[Clermont-Ferrand|Clermont]] Frankrijk) met de afzonderlijke kluishuisjes ieder omgeven door een groentetuin die afgescheiden is met een hoge muur van de andere huisjes]]

De '''Orde der Kartuizers''' is in [[1084]] gesticht door de heilige [[Bruno van Keulen]] in het onherbergzame [[Chartreuse (gebergte)|Chartreuse]] ten noorden van [[Grenoble]]. Het is een [[contemplatie]]ve [[kloosterorde|orde]] van [[Heremiet (monnik)|kluizenaar]]s die samenleven tussen afzondering in een kluis en enkel op zondag in gemeenschap.

De orde heeft nooit een zogenaamde [[Observanten|observantiebeweging]] gekend omdat ze altijd is blijven vasthouden aan haar regel en de idealen van haar stichter. In het Latijn heet dit beknopt: ''numquam reformata, quia numquam reformanda'', nimmer hervormd, omdat er nooit hervorming nodig was; of nog ''numquam reformata, quia numquam deformata'', nimmer hervormd omdat het nooit vervormd is geweest.

== Levenswijze ==
Kartuizers leven in een soort [[laura (klooster)|laura]] met aparte kluizenarijen in door muren omsloten tuintjes, onderling verbonden met lange gangen. Op een centrale binnenplaats staan doorgaans een kerk en een groot houten kruis. Voor ieder kartuizerklooster (''kartuize'') zijn/waren vaste grenzen aangewezen, waarbinnen de monniken zich mochten begeven voor enige ontspanning of een wandeling. Dit gebied moest ver genoeg van de bewoonde wereld af liggen.

De kartuizers volgen hun eigen statuten, die van de [[Regel van Benedictus]] verschilt, namelijk de ''Consuetudines'' geschreven door [[Guigo I]] (1083-1136) tussen 1121 and 1128. <ref>{{Citeer boek |titel=Gewoonten. Een leefregel voor kluizenaars in gemeenschap |auteur=Tim Peeters, Guerric Aerden ocsco |uitgever=Damon |datum=2011 |isbn=978-9460360190}}</ref> De kartuizers zouden de strengst levende [[monnik (christendom)|monniken]] van het westerse kloosterwezen zijn, al valt die reputatie moeilijk te controleren omdat ze nooit een stap buiten hun kloosters zetten en zelfs hun familie maar sporadisch schrijven. Ze omschrijven hun leven als een totale contemplatie en toewijding aan God in de stilte van hun cel. In ieder geval besteden ze dagelijks veel tijd aan het [[getijdengebed]] (een uitgebreide Officie aangevuld met de dagelijkse [[Kleine Officie van Onze Lieve Vrouw]]), spreken alleen met elkaar op een wekelijkse wandeling en op feestdagen, en dan nog zeer kort, doen maar een klein gedeelte van het dagelijkse programma samen en blijven de rest van de tijd in hun kluis. Ze leven zeer afgezonderd van de vroeg [[21e eeuw|21e-eeuwse]] [[consumptiemaatschappij]]. Toch staat daar dan weer tegenover dat ze wél zeer betrokken zijn bij de zorgen buiten de kloostermuren. Ze vinden daar zelfs hun bestaansrecht in door met hun gebed het leven van hun medemensen te willen helpen dragen. Kartuizers voorzien in hun eigen levensonderhoud door ambachtelijke activiteiten die in hun [[kloostercel|cel]] kunnen uitgevoerd worden. Een belangrijke bron van inkomsten voor de ganse orde is de productie van de beroemde likeur [[Chartreuse (likeur)|Chartreuse]] die in hun hoofdklooster La Grande Chartreuse wordt gemaakt.

Eer men een volwaardig lid wordt, kent men een lange opleidingsperiode. Na een of meerdere onderscheidingsretraites kan men als [[postulant]] toetreden. Dit duurt de tijd die nodig is om correct te kunnen kiezen en duurt meestal zes maanden tot maximaal twee jaar. Niet iedereen gaat door deze fase, want sommigen die reeds een langere onderscheidingsretraite hadden beginnen meteen aan het [[novice|noviciaat]]. De gemeenschap stemt met unanimiteit in dat een kandidaat aan het noviciaat kan beginnen. Bij deze gelegenheid wordt hij '[[kloostergeloften|ingekleed]]' en betrekt hij zijn cel. Met name dit laatste is voor kartuizers van groot belang. In principe is het immers ook de plaats waar zij de rest van hun leven zullen doorbrengen. Nadien legt men – mits er sprake is van unanieme toestemming van de gemeenschap – kleine geloften af en dit voor een periode van vijf jaar. Hierop volgend legt men plechtige geloften af voor het leven. Afhankelijk van de roeping wordt de monnik na een gedegen opleiding ook tot priester gewijd.

Van 1997 tot 2012 was de Nederlander Dom Marcellin Theeuwes prior van het moederhuis van de kartuizerorde en was daarmee ook generaal-overste van de Kartuizerorde. De huidige prior-generaal is de Franse Dysmas de Lassus (geboren: Michel de Lassus Saint-Geniès).

In 2005 maakte de Duitse cineast Philip Gröning de documentaire film ''[[Die große Stille]]'' (Engelse titel: ''Into great silence'') over het leven van de kartuizers. Bij wijze van grote uitzondering mocht hij meer dan een jaar lang het dagelijks leven delen van de monniken van de [[Grande Chartreuse]].

== Kloosters ==
Een kartuizerklooster wordt ook wel 'kartuis' of 'kartuize' genoemd. De orde telde anno 2006 ongeveer 370 monniken en 75 monialen. Het moederhuis van de kartuizerorde is de [[Grande Chartreuse]] in de omgeving van [[Grenoble]]. Verder heeft de orde 24 kloosters verspreid over drie continenten:

=== Europa ===
*'''Duitsland'''
**[[Kartause Marienau]]
** (voormalige) Kartause St. Jacobi, Weddern bij [[Dülmen]]
*'''Frankrijk'''
**La [[Grande Chartreuse]], moederhuis en huidig hoofdhuis ([[Isère (departement)|Isère]])
**[[Kartuizerij van Portes]] ([[Ain (departement)|Ain]])
**[[Chartreuse de Montrieux]] ([[Var (departement)|Var]])
**[[Chartreuse de Nonenque]] ([[Aveyron (departement)|Aveyron]]) (zusters)
**[[Chartreuse de Notre dame]] ([[Alpes de Hautes Provence]]) (zusters)
**[[Chartreuse de Sélignac]], departement Ain. Dit klooster is in 2001 door de Kartuizers verlaten, maar is wel bezit van de orde gebleven. Er is nu een religieuze gemeenschap gevestigd, die hier aan de buitenstaanders de mogelijkheid biedt kennis te maken met de spiritualiteit van de Kartuizers.
*'''Groot-Brittannië'''
**[[Saint Hugh's Charterhouse]] (Parkminster)
*'''Italië'''
**[[Certosa di Farneta]]
**[[Certosa di Padula]] in Padula, nabij Salerno
** [[Certosa di San Martino]] in Napels
**[[Certosa de Serra San Bruno]] (met het gebeente van de heilige [[Bruno van Keulen]])
**[[Certosa della Trinità]] (zusters)
**[[Certosa de Vedana]] (zusters)
*'''Portugal'''
**[[Cartuxa de Porta Caeli]] ([[Évora (stad)|Evora]])
*'''Slovenië'''
**[[Kartuzija Pleterje]]
*'''Spanje'''
**[[Cartuja de Aula Dei]] ([[Zaragoza (stad)|Zaragoza]])
**[[Cartuja de Miraflores]] ([[Burgos (Spanje)|Burgos]])
**[[Cartoixa de Montalegre]] ([[Barcelona (Spanje)|Barcelona]])
** Cartuja de Scala Dei ([[Tarragona (provincie)|Tarragona]])
**[[Cartuja de Porta Coeli]] ([[Serra, Valencia (Spanje)|Serra]])
**[[Cartuja Santa Maria de Benifaçà]] (zusters)
**[[Kartuizerklooster van Valldemossa]] ([[Majorca]], nu een museum)
**Het klooster bij [[Jerez de la Frontera]] is in 2001 door de orde verlaten.
*'''Zwitserland'''
**[[Chartreuse de la Valsainte]]

=== Amerika ===
*'''Argentinië'''
**[[Cartuja de San José]]
*'''Brazilië'''
**[[Mosteiro Nostra Señora Medianeira]]
*'''Verenigde Staten van Amerika'''
**[[Charterhouse of the Transfiguration]]

=== Azië ===
*'''Zuid-Korea'''
**[[Notre Dame de Corée]]
**[[Annonciation]] (zusters)

=== Voormalige kloosters ===
*'''België'''
**Het [[kartuizerklooster van Herne]] (1314-1783) was het eerste kartuizerklooster van de Nederlanden. Het hart van [[Margaretha van York (1446-1503)]] lag hier begraven. Nu nog verwijst de straatnaam Oud Klooster naar de plaats waar de kartuis lag. Tegenover het gemeentehuis van [[Herne (België)|Herne]] is er ook een monument opgericht ter nagedachtenis van dit klooster.
**Kartuizerklooster van Genadedal in [[Sint-Kruis]] bij Brugge (1318-1577) was het tweede kartuizerklooster in de Nederlanden.
**Kartuizerklooster Sint-Catharina-op-de-berg-Sinaï (1323-1783), gesticht in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] (op het Kiel in de Sint-Rochusstraat, thans in het bezit van het [[Instituut voor Tropische Geneeskunde]]) waar het tot 1542 bleef en in 1544 werd voortgezet in [[Lier (België)|Lier]].
** Kartuizerklooster te Lier: gesloten in 1783 onder [[Oostenrijkse Nederlanden#Hervormingen|Oostenrijks gezag]]; enkele restanten bewaard aan de Kartuizersvest 115. <ref>[https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/10439 Erfgoedobject 10439]. [https://web.archive.org/web/20220103163220/https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/10439 Gearchiveerd] op 3 januari 2022.</ref>
**[[Sint-Jansbergklooster (Zelem)]] (1328-1794) in een deelgemeente van [[Halen (België)|Halen]] bij [[Diest]].
**Kartuizerinnenklooster [[Sint-Anna-ter-Woestijne]] te [[Brugge (hoofdbetekenis)|Brugge]] (1348-1783).
**Kartuizerklooster 's-Koningsdale aan het Fratersplein te [[Gent]] (1328-1783).
**[[Kartuizerpriorij Sint-Martens-Bos]] te [[Sint-Martens-Lierde]] ([[Lierde]]) (1328-1783).
**[[Fort de la Chartreuse]] op de Mont Cornillon bij [[Luik (stad)|Luik]] (1360-1793).
**[[Kartuizerklooster Scheut]] (1456-1783) gesticht te [[Scheut (Anderlecht)|Scheut]] en in 1578 overgebracht naar [[Brussel (stad)|Brussel]].
**[[Kartuizerklooster Heilige Maria Magdalena-onder-het-kruis]] binnen de stadsmuren van [[Leuven (hoofdbetekenis)|Leuven]] (1491-1783). Dit was de laatste echt nieuwe vestiging in de Nederlanden.
**Kartuizerklooster Sinte Sophie van Constantinopel in Antwerpen (1625-1783), opgericht door de uit Nederland gevluchte kartuizers van Vught.
**[[Kartuizerij Sheen Anglorum|Kartuizerklooster Sheen Anglorum]] in [[Nieuwpoort (België)|Nieuwpoort]] (1626-1783), gesticht door gevluchte Engelse kartuizers van Sheen na omzwervingen via Brugge, Noord-Frankrijk, Namen, Leuven, Antwerpen en Mechelen.
**Kartuizerklooster [[Zepperen]]
**Kartuizerklooster [[Doornik]]
**Kartuizerklooster [[Chercq]]
**Kartuizerklooster [[Burdinne]]
*'''Frankrijk'''
** [[Champmol]] te [[Dijon]], voormalige begraafplaats van hertogen van Bourgondië
** [[Kartuizerklooster van Le Mont-Dieu]] in [[Le Mont-Dieu]], eerste kartuizerklooster in het [[koninkrijk Frankrijk (hoofdbetekenis)|koninkrijk Frankrijk]]
*'''Nederland'''
**[[Kartuizerklooster van Geertruidenberg]] (1336-1573) gesticht door [[Willem van Duivenvoorde]].
**[[Monnikhuizen (voormalig klooster)|Kartuizerklooster Monnikhuizen]] bij [[Arnhem (hoofdbetekenis)|Arnhem]] (1342-1585).
**[[Kartuizerklooster Bethlehem]] te [[Roermond (stad)|Roermond]] (1376-1783).
**Kartuizerklooster [[Nieuwlicht (Utrecht)|Nieuwlicht]], Bloemendaal of Nova Lux. Opgericht ten noordwesten van [[Utrecht (stad)|Utrecht]] (1391-1583).
**Kartuizerklooster St. Andries-ter-Zaliger-Haven bij de [[Lindengracht]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]] (1392-1578).
**Kartuizerklooster Sion te [[Noordgouwe]] bij [[Zierikzee]] (1434-1572).
**[[Kartuizerklooster Sint-Bartholomeus in Jeruzalem]] te [[Delft (hoofdbetekenis)|Delft]] (1471-1572).
**[[Priorij Sinte Sophie]] te [[Vught (plaats)|Vught]] bij [['s-Hertogenbosch (hoofdbetekenis)|'s-Hertogenbosch]], gesticht in 1466 door [[Dionysius de Karthuizer|Dionysius van Rijkel]]. In 1578 werd het klooster platgebrand. Tussen 1620 en 1640 vluchtten de overgebleven kartuizers naar Antwerpen, waar ze in een refugié van de kartuizers van Lier een nieuwe kartuize stichtten.
**[[Kartuizerklooster Sonnenberg]] in Oosterholt bij [[Kampen (stad)|Kampen]] (1485-1580).
Het laatste kartuizerklooster op (huidige) Nederlandse bodem was dat te Roermond, dat in 1783 werd gesloten.
* Stiermarken, huidig Slovenië
** kartuizerklooster van Žička
** Kartuizerklooster van [[Žiče (Slovenske Konjice)|Seiz]], tijdens het [[Westers Schisma]] van 1391 tot 1410 zetel van het generaal kapittel van de orde.

== Literatuur ==
=== Referenties ===
<references />
=== Algemene werken ===
*''De kracht van de stilte. Geest en geschiedenis van de kartuizerorde.'' Tom Gaens & Jan De Grauwe, Uitg. Peeters, Leuven, 2006. ({{ISBN|978-90-429-1835-1}}).
*''Gods eenzame zwijgers. De spirituele weg van de kartuizers.'' Tim Peeters, Carmelitana, Gent, 2007. ({{ISBN|9076671648}}).
*''Een reis in stilte. Leven als kartuizers.'' Joost Reijnders, Ten Have, Kampen, 2006. ({{ISBN|9025957072}}).
*''Historia Cartusiana Belgica.'' Jan De Grauwe, Salzburg, 1985 (= ''Analecta Cartusiana'', nr. 51)

=== Studies over specifieke kloosters ===
*''Het geheim van de stilte. De besloten wereld van de Roermondse kartuizers''. Krijn Pansters (red.), Uitg. Waanders, Zwolle, 2009. ({{ISBN|978-90-400-8488-1}}).
*"[https://web.archive.org/web/20140812210429/http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/12305 Qui vult orare, adeat Mare], De invloed van het kartuizerklooster St. Andries-ter-Zaliger-Haven op het praktisch schriftgebruik van zijn monniken, op het geestelijk leven, de kunst en de politiek in Amsterdam en op de familiegeschiedenis van het geslacht Boelens." B. ten Dam, (Utrecht 2006).

=== Fictie ===
*In de roman "Genootschap van de steen" van David Morell speelt een deel van het verhaal zich af in een kartuizer klooster.

== Film ==
*''[[Die große Stille]]'' (Engelse titel: ''Into great silence'') van Philip Gröning. Duitsland, 2005.

== Externe links ==
* [http://www.cartusiana.org/ www.cartusiana.org] Website van Cartusiana over de geschiedenis van de kartuizerorde in de Nederlanden.
* [https://web.archive.org/web/20080915173929/http://www.kartuizers.nl/ www.kartuizers.nl] Officiële website Stichting de Roermondse Kartuizers.
* [https://www.chartreux.org/ www.chartreux.org] Officiële website van de kartuizerorde (Frans/Engels/Duits/Spaans/Italiaans).
{{Appendix|2=
*[http://www.cartusiana.org/node/10 Levenzwijze van de Kartuizers], cartusiana.org
{{References}}
}}
[[Categorie:Kartuizers| ]]

Kartuizers - Bewerkingsoverzicht

Colani op 16 mrt 2026 om 12:37