Colani: 1 versie geïmporteerd

2025-11-14T07:50:43Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| naam = Frederik Barbarossa
| leven = 1122 – 1190
| afbeelding = Barbarossa.jpg
| onderschrift = Frederik Barbarossa (ca.1188), ''Historia Hierosolymitana (Vat.lat.2001)'', [[Robertus Monachus]], [[Vaticaanse Bibliotheek]]
| functie = [[Lijst van hertogen van Zwaben|Hertog van Zwaben]]
| periode = [[1147]] – [[1152]]
| voorganger = [[Frederik II van Zwaben|Frederik II]]
| opvolger = [[Frederik IV van Zwaben|Frederik IV]]
| functie1 = [[Lijst van Rooms-Duitse koningen en keizers|Rooms-koning]]
| periode1 = [[1152]] – [[1190]]
| voorganger1 = [[Koenraad III (Rooms-koning)|Koenraad III]]
| opvolger1 = [[Keizer Hendrik VI|Hendrik VI]]
| functie2 = [[Lijst van heersers van Bourgondië|Graaf van Bourgondië]]
| periode2 = [[1156]] – [[1190]] (samen met [[Beatrix I van Bourgondië|Beatrix I]])
| voorganger2 = [[Willem III van Bourgondië|Willem III]]
| opvolger2 = [[Otto I van Bourgondië|Otto I]]
| geboortedatum = [[1122]]
| geboorteplaats = [[Haguenau]], [[Hertogdom Zwaben]]
| sterfdatum = [[10 juni]] [[1190]]
| sterfplaats = [[Selef]], [[Cilicisch-Armenië]]
| vader = [[Frederik II van Zwaben]]
| moeder = [[Judith van Beieren (1103-1130)|Judith van Beieren]]
| dynastie = [[Hohenstaufen]]
| broerzus = Bertha van Lotharingen [[Koenraad de Staufer]] Judith van Hohenstaufen
| partner = [[Adelheid van Vohburg]] [[Beatrix I van Bourgondië]]
| kinderen = Beatrix van Zwaben [[Frederik V van Zwaben]] [[Keizer Hendrik VI|Hendrik VI]] [[Frederik VI van Zwaben]] Gisela van Zwaben [[Otto I van Bourgondië]] [[Koenraad II van Zwaben]] Renaud van Zwaben Willem van Zwaben [[Filips van Zwaben]] Agnes van Zwaben Clemence?
}}
'''Frederik I''', bijgenaamd '''Barbarossa''' ("Roodbaard") ([[1122]] – [[Anatolië]], [[10 juni]] [[1190]]) was een telg van het huis [[Hohenstaufen]]. Van 1155 tot aan zijn dood was hij [[Lijst van Rooms-Duitse koningen en keizers|keizer]] van het [[Heilige Roomse Rijk]]. Als erfopvolger van [[Frederik I van Zwaben]] was hij sinds 1147 als '''Frederik III''' [[hertogdom Zwaben|hertog van Zwaben]].

== Beginjaren ==
Na de dood op 15 februari [[1152]] van Rooms-koning [[Koenraad III (rooms-koning)|Koenraad III]] werd zijn neef Frederik op [[4 maart]] te Frankfurt tot [[koning van Duitsland]] gekozen. Op [[9 maart]] van datzelfde jaar werd hij door de [[Lijst van bisschoppen en aartsbisschoppen van Keulen|aartsbisschop]] van [[Aartsbisdom Keulen|Keulen]] [[Arnold van Wied]] gekroond. Frederiks verkiezing was het resultaat van een verzoening van de grootste belangentegenstellingen die tussen de machtigste rijksvorsten bestonden. Door snel te gaan onderhandelen, toezeggingen te doen en afspraken te maken met zijn rivalen en potentiële tegenstanders, daaronder uit het vijandige [[Welfen|Welfische huis]] zijn neef [[Hendrik de Leeuw]] en zijn oom [[Welf VI]], wist Frederik de benodigde steun voor het koningschap te krijgen. Het bracht onder meer de afspraken mee dat hij Welf VI het [[hertogdom Spoleto]], het markgraafschap [[Toscane]] en [[Sardinië]] zou toebedelen en hij Hendrik de Leeuw zou ondersteunen om het [[Hertogdom Beieren (-1255)|hertogdom Beieren]] terug te krijgen. Zo zorgde Frederik voor een veel bredere ondersteuning dan voorheen Koenraad had.<ref>{{Citeer web |url=https://www.deutsche-biographie.de/sfz69823.html |titel=Friedrich I. Barbarossa - Deutsche Biographie |achternaam=Biographie |voornaam=Deutsche |bezochtdatum=2024-02-01 |werk=www.deutsche-biographie.de |taal=de}}</ref>

Hij was dan wel keizer van het Heilige Roomse Rijk, er bestond desalniettemin een wankele machtsbasis. Het grondgebied waarover hij heerste, waarvan een deel het huidige Duitsland vormt, bestond uit honderden kleinere vorstendommen, hertogdommen en graafschappen die werden bestuurd door plaatselijke vooraanstaande families. Basis voor het bestuur waren persoonlijk gesloten [[Feodalisme|feodale]] overeenkomsten. Een honderdtal van die bestuurders viel direct onder het gezag van de keizer, de [[Rijksvorst|rijksvorsten]]; hun band met de keizer was '[[Rijksvrijheid|rijksonmiddellijk]]'. Hij zag ze in het paleis [[Bischofshof|Bischofshofen]] in [[Worms (stad)|Worms]]. Een groter deel van de plaatselijke bestuurders viel echter onder het gezag van iemand anders die direct onder de keizer viel. Er zaten dus meer bestuurslagen tussen hen en de keizer en veel plaatselijke bestuurders regeerden in hun regio's tamelijk onafhankelijk van de keizer, bijvoorbeeld in Noord-Italië. Een ander probleem voor de Duitse koningen was dat er geen vaste rijkshoofdstad was. Een nieuwe koning nam de vacante Rijksbezittingen over, maar was verder aangewezen op zijn eigen huisgoed. In tegenstelling tot de koningen van Frankrijk en Engeland, waar ook nieuwe dynastieën in de vaste hoofdstad zetelden, reisden de Duitse koningen voortdurend rond door hun eigen rijk waar ze ook verschillende buitenverblijven hadden, de [[Palts (verblijfplaats)|paltsen]]. De rijksvorsten hadden als plicht de keizer te ontvangen als hij daar aanspraak op maakte.

Onder Barbarossa's bewind kreeg Duitsland een [[sacraal]] karakter door het de benaming 'Heilig Rijk' mee te geven. Dat was een bewuste maatregel van Barbarossa, na overleg met zijn raadgevers, onder andere [[Reinald van Dassel]], [[lijst van aartsbisschoppen van Keulen|aartsbisschop van Keulen]], om de positie van de keizer ten opzichte van de [[paus]] te versterken.<ref>Roomse Rijk in de betekenis van 'Rijk van de Romeinen', als navolging van het ter ziele gegane Romeinse Rijk </ref>

In 1155 liet hij aan het [[Valkhof]] te Nijmegen de [[Valkhofburcht|burcht]] voltooien, die daarna zes eeuwen lang zeer gezichtsbepalend voor de stad zou zijn.<ref>[https://mijngelderland.nl/inhoud/routes/nijmegen-oudste-stad-van-nederland/valkhofburcht Valkhofburcht, Centrum van de middeleeuwse macht], Mijn Gelderland</ref> Zelf moet Barbarossa hier tussen 1157 en 1174 zeker viermaal zijn geweest, onder meer bij de geboorte van een van zijn zoons, de latere [[keizer Hendrik VI]].<ref>. H.Kurstjens, [https://www.academia.edu/21120106/De_Hohenstaufen_en_Nijmegen_ca_1150_1250_Die_Staufer_und_Nimwegen_etwa_1150_1250_ ''De Hohenstaufen en Nijmegen (ca. 1150-1250) / Die Staufer und Nimwegen (etwa 1150-1250)''], 2016, p. 11</ref>

In juni 1156 sloot Barbarossa een strategisch huwelijk met gravin [[Beatrix I van Bourgondië]], dochter van [[Reinoud III van Bourgondië|de graaf van Bourgondië]] zodat hij in 1178 het [[vrijgraafschap Bourgondië]] kon verwerven.

== Strijd om Noord- en Zuid-Italië ==
[[Bestand:Keizer Frederik I Barbarossa penning 1152-1190 geslagen Nijmegen.jpg|thumb|260px|Denier of [[Penning (muntsoort)|penning]] met Keizer Frederik I Barbarossa, geslagen in [[Nijmegen]].]]
Toen [[Rogier II van Sicilië]] in 1154 stierf zag Frederik daarin een kans het grondgebied waarover Rogier had geheerst, voor zichzelf in te nemen. Ook pretendeerde hij de heerschappij over enkele Noord-Italiaanse steden. Hij begon een militaire veldtocht door Italië en liet zich in 1155 in [[Pavia (stad)|Pavia]] met de [[IJzeren Kroon]] van Lombardije tot koning van Italië kronen. Daarna trok hij verder naar Rome, waar [[Arnold van Brescia]] als aanvoerder van een volksbeweging een republiek had uitgeroepen in hun strijd tegen de macht van de kerk. Ze waren bereid tegen betaling van een flinke geldsom, Frederik als hun koning te kronen. Hun leger voerde verschillende aanvallen uit op stadsdelen van Rome, die door Frederiks leger onder leiding van Willem de Leeuw werden afgeweerd. Frederik liet zich in Rome echter op 18 juni [[1155]] door [[paus Adrianus IV]] tot keizer van het Heilige Roomse Rijk zalven.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://historiek.net/frederik-barbarossa-keizer-1122-1190/74650/ |titel=Keizer Frederik Barbarossa (1122-1190) |auteur=[[Enne Koops]] |datum=2022-09-26 |bezochtdatum=2024-02-01 |werk=Historiek |uitgever=Historiek v.o.f.}}</ref>

Italië en het [[koninkrijk Arelat]] vielen samen met Duitsland onder het gezag van de keizerskroon.

De Byzantijnse keizer [[Manuel I Komnenos]] wilde het welvarende Zuid-Italië ook voor zich hebben. Beide keizers werden in 1156 genoodzaakt de verovering af te blazen wegens interne strubbelingen. Paus Adrianus kwam vervolgens tot een [[Verdrag van Benevento|vergelijk]] met [[Willem I van Sicilië]] en erkende hem als koning van Zuid-Italië.

Om de situatie nog erger te maken, kreeg Frederik in 1157 te Besançon een brief van Adrianus, in de hoedanigheid van de toekomstige [[paus Alexander III]].<ref>↑ Georg Waitz und Bernhard von Simson (Hrsg.): Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi 46: Ottonis et Rahewini Gesta Friderici I. imperatoris. Hannover 1912, S. 174 (Monumenta Germaniae Historica, Digitalisat) </ref> Toen [[Reinald van Dassel|Rainald van Dassel]] de brief van de paus voorlas aan het hof (de brief was in het Latijn, en Rainald vertaalde de brief voor zijn toehoorders in het Duits), werd daarin gesuggereerd dat de keizer een [[vazal]] van de paus zou zijn. De pauselijke gezanten leken dat niet erg tegen te spreken, waardoor het keizerlijke hof nog erger beledigd was. Vanaf toen kon Frederik het bloed drinken van Alexander. Na de dood van de toenmalige [[paus Adrianus IV]] (de enige Engelse paus) in 1159 ontstond een onverkwikkelijke situatie. Bij de verkiezingen voor de nieuwe paus waren de partijen verdeeld: er was een pro-keizerlijke partij en een pro-Siciliaanse partij. De pro-Siciliaanse kandidaat leek gewonnen te hebben, maar toen dat aangekondigd zou worden, trok de pro-keizerlijke kandidaat opeens de officiële mantel uit de handen van de bode en riep zichzelf tot paus uit. Hij werd [[Tegenpaus Victor IV (Octavianus)|paus Victor IV]]. De pro-Siciliaanse kandidaat vertrok stilletjes uit Rome, en riep zich later tot "echte paus" (Alexander III) uit.

== Kwestie Beieren ==
Dit hertogdom was van [[Hendrik de Leeuw|Hendriks]] vader afgenomen door Koenraad III. Barbarossa wist uiteindelijk [[Hendrik II van Oostenrijk|Hendrik Jasomirgott]] van het [[Babenberg (geslacht)|huis Babenberg]] (via Barbarossa's moeder aan hem verwant) tevreden te stellen met het [[hertogdom Oostenrijk]]. Hiervoor werd het [[Privilegium Minus]] in het leven geroepen (''minus'' ter onderscheiding van het [[Privilegium maius]] dat van latere datum is). Het hertogdom Oostenrijk werd speciaal gecreëerd voor deze gelegenheid door het af te scheiden van het grotere Beieren. Hendrik de Leeuw ging hiermee akkoord omdat het de enige manier was om de rest van Beieren in zijn bezit te krijgen.

Door zijn huwelijk in juni [[1156]] met gravin [[Beatrix I van Bourgondië]], dochter van graaf [[Reinout III van Bourgondië]], verwierf hij in [[1178]] het [[vrijgraafschap Bourgondië]]. Zijn eerste huwelijk, met [[Adelheid van Vohburg|Adela van Vohburg]], had hij laten ontbinden. Uit dit huwelijk kwamen geen kinderen voort. Opmerkelijk is dat hij bij zijn keizerskroning Adela niet tot keizerin liet kronen. Beatrix is later wel door Victor IV, de tegenpaus van de keizerlijke partij, tot keizerin gekroond. Zij vergezelde Barbarossa op de meeste Italiëtochten, en is minstens tweemaal hoogzwanger de Alpen overgestoken.

In 1180 werd Hendrik de Leeuw, hertog van Beieren en Saksen, door de keizer afgezet en verbannen. Graaf Otto VI van [[Huis Wittelsbach|Wittelsbach]] kreeg het Beierse hertogdom in leen, uit dank voor zijn bewezen diensten tijdens de expedities naar [[Rome (stad)|Rome]]. Graaf Otto noemde zich toen [[Otto I van Beieren (paltsgraaf)|hertog Otto I van Wittelsbach]].

== Campagnes in Italië ==
Boos over het feit dat de paus zich uitsprak over Zuid-Italië en dat de [[Stadstaat|Italiaanse stadstaten]] zich weinig loyaal opstelden, raadpleegde hij gespecialiseerde juristen van de [[Universiteit van Bologna]]. Op de [[Dieet van Roncaglia|Rijksdag van Roncaglia]] (1158) zette hij de puntjes op de i. De professoren oordeelden op basis van het [[Droit divin]], dat Frederik het recht had de steden de [[Regaal (vorstelijk recht)|regaal]] op te leggen, en een grotere [[Trouw (ethiek)|loyaliteit]] te eisen. Toen Alexander gekozen werd als [[paus Alexander III]] in 1159 zette hij onmiddellijk [[Tegenpaus Victor IV (Octavianus)|tegenpaus Victor IV]] tegenover hem. En toen Milaan zonder zijn toestemming de stad [[Lodi (stad)|Lodi]] inpalmde, verwoestte hij Milaan (1162). De steden van Noord-Italië verenigden zich in de [[Lombardische Liga]]. Paus Alexander III steunde de steden van de Lombardische Liga financieel en moreel. In 1166 was hij dicht bij de overwinning, toen een leger onder leiding van [[Rainald van Dassel]] en [[Christiaan I van Buch]] (aartsbisschop van Mainz) de stad Rome dreigde te veroveren, terwijl Frederik zelf met een tweede leger in aantocht was. Op het moment suprème brak er echter een malaria-infectie uit onder het Duitse leger (een vaak voorkomend probleem voor legers van boven de Alpen in de zomerhitte van Italië), waardoor velen sneuvelden en de dreiging ophield te bestaan. De Lombardische Liga diende Frederik uiteindelijk een zware nederlaag toe in de [[Slag bij Legnano]] op [[29 mei]] [[1176]]. Dit leidde tot de [[Vrede van Venetië]] (1177), waarbij Barbarossa, Alexander III officieel erkende als paus en er ook werd onderhandeld over de positie van Rome. Met de [[Vrede van Konstanz]] in [[1183]] werd er een akkoord bereikt met de Lombardische Liga, op veel gunstigere voorwaarden voor de keizer. Zo erkenden de steden onder andere het keizerlijk gezag. Daarna ontfermde hij zich over de [[Markgraafschap Toscane|Mathildijnse Goederen]].

== Kruistocht ==
Barbarossa nam deel aan de [[Derde Kruistocht]], een zware militaire expeditie georganiseerd door de Rooms-Katholieke kerk en Europese vorsten, met als doel het [[Heilige Land]] te veroveren op [[Saladin]]. Als bejaard man leidde Frederik een enorm leger, maar hij zou niet in [[Palestina (regio)|Palestina]] aankomen. Barbarossa verdronk op [[10 juni]] [[1190]] toen hij rivier de [[Selef]] (in [[Anatolië]]) wilde doorwaden. Het is niet precies duidelijk wat er gebeurd is, maar de bronnen zijn het erover eens dat hij van zijn paard raakte, ofwel door een val, ofwel opzettelijk om zich af te koelen, en eenmaal in het water verdronk.<ref name=":0" />

== Opvolging ==
In het zuiden van Italië wist Barbarossa ervoor te zorgen dat zijn zoon, de latere keizer [[Keizer Hendrik VI|Hendrik VI]], trouwde met [[Constance van Sicilië (1154-1198)|Constance van Sicilië]], de erfdochter van Sicilië. Dit huwelijk vond, na een verloving van twee jaar, in 1186 plaats in Milaan. Hendrik wist Sicilië in 1194 uiteindelijk op de [[Normandiërs]] in te nemen en zorgde er zo voor dat Italië weer (even) een politieke eenheid werd. Dit duurde echter niet lang, want Hendrik VI overleed in september 1197 plotseling door ziekte. Zijn zoon, [[Frederik II van Hohenstaufen|Frederik II]], volgde hem aanvankelijk niet op in Duitsland, omdat [[paus Innocentius III]] dit tegenhield.

== Huwelijk en kinderen ==
[[File:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|thumb|Frederik Barbarossa met zijn twee zonen [[Keizer Hendrik VI|Hendrik]] en [[Frederik VI van Zwaben|Frederik]] (12e eeuw), ''[[Historia Welforum|Weingartner Welfenchronik]]'', [[Landesbibliothek Fulda]]]]
Frederik en gravin [[Beatrix I van Bourgondië]] kregen volgende kinderen:
*Zonen:
** [[Frederik V van Zwaben|Frederik (V)]] (1164-1170), hertog van Zwaben
** [[Keizer Hendrik VI|Hendrik VI]] (1165-1197), keizer van het Heilige Roomse Rijk
** [[Frederik VI van Zwaben|Frederik (VI)]], geboortenaam Koenraad (1167-1191), hertog van Zwaben
** [[Otto I van Bourgondië|Otto I]] (1170-1200), paltsgraaf van Bourgondië
**[[Koenraad II van Zwaben|Koenraad]] (1172-1196), hertog van Zwaben
** [[Filips van Zwaben]] (1177-1208), hertog van Zwaben
*Dochters:
** Beatrix (ca. 1160/62-1174), uitgehuwelijkt aan koning [[Willem II van Sicilië]], maar overleden voordat het huwelijk [[Consummatie|geconsummeerd]] kon worden
** Sofia (1161-1187), gehuwd met [[Willem VI van Monferrato]]
** Agnes (1180-1184).

== Trivia ==
* Zijn bijnaam ''Barbarossa'' kreeg hij in Italië vanwege de rode schijn in zijn baard.
* De aanval van nazi-Duitsland op de [[Sovjet-Unie]] werd naar hem vernoemd, [[operatie Barbarossa]].
* De [[9. SS-Panzer-Division Hohenstaufen]] werd "Hohenstaufen" genoemd naar het geslacht van Frederik Barbarossa.

== Literatuur ==
Frederik speelt ook een rol in [[Umberto Eco]]'s roman [[Baudolino]].

== Voorouders ==
{| class="wikitable small ta-center"
|-
!colspan="9"|Voorouders van Frederik I Barbarossa
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|[[Frederik van Büren]] (-) ∞ [[Hildegard van Egisheim]] (-)
|colspan="2"|[[Keizer Hendrik IV]] (1050-1106) ∞ [[Bertha van Savoye]] (1051-1087)
|colspan="2"|[[Welf IV]] (1030-1101) ∞ [[Judith van Vlaanderen]] (1031-1094)
|colspan="2"|[[Magnus van Saksen]] (1045-1106) ∞ [[Sophia van Hongarije]] (1044-1095)
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|[[Frederik I van Zwaben]] (1050-1105) ∞ [[Agnes van Waiblingen]] (1072-1143)
|colspan="4"|[[Hendrik de Zwarte]] (1075-1126) ∞ [[Wulfhilde van Saksen]] (1072-1126)
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|[[Frederik II van Zwaben]] (1090-1147) ∞ 1130 [[Judith van Beieren (1103-1130)|Judith van Beieren]] (1103-1130)
|}

== Referenties ==
{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Commonscat|Frederick I, Holy Roman Emperor|Keizer Frederik I Barbarossa}}
{{Navigatie Rooms-Duitse keizers en koningen}}

{{DEFAULTSORT:Federik I}}
[[Categorie:Koning van Duitsland]]
[[Categorie:Graaf van Bourgondië]]
[[Categorie:Hertog van Zwaben|Frederik III]]
[[Categorie:Huis Hohenstaufen]]
[[Categorie:Keizer van het Heilige Roomse Rijk]]
[[Categorie:Koning van Italië]]
[[Categorie:Persoon in de 12e eeuw]]

Keizer Frederik I Barbarossa - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd