Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:50:55Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Kerkbaljuw of Suisse (pikman) 29-06-2008 11-59-26.jpg|thumb|190px|Kerkbaljuw van de [[Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Tongeren)|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]] te [[Tongeren (stad)|Tongeren]]]]
[[Bestand:20180603 Maastricht Heiligdomsvaart 239 (cropped).jpg|thumb|190px|Kerkbaljuw van de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaasbasiliek]] in [[Maastricht]]]]

De '''kerkbaljuw''' of '''suisse''' is een ordebewaker in een [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] [[Kerkgebouw|kerk]], die vooral een ceremoniële taak vervult.

De [[Beschermheilige|patroonheilige]] van de kerkbaljuw is de aartsengel [[Michaël (aartsengel)|Sint Michaël]].

== Geschiedenis ==
Het [[kerkelijk ambt]] van kerkbaljuw is in zijn huidige vorm ontstaan in de [[19e eeuw]], hoewel er al eeuwen eerder ordebewakers actief waren in katholieke kerken. Zo zou in 1613 in [[Stekene]] een kerkbaljuw actief geweest zijn. Ook in 1722 was er een kerkbaljuw actief, in loondienst, in [[Sint-Amands]]. Na de Franse tijd werd het baljuwschap voornamelijk een ceremoniële taak. Het ambt werd beschouwd als een eervolle taak en werd veelal doorgegeven van vader op zoon. In Maastricht werden de baljuws van de beide [[kapittelkerk]]en tijdens het ''[[ancien régime]]'' aangeduid als roededragers ([[Latijn]]: ''bastionarius''), omdat ze tijdens [[processie]]s de processiestaven of roedes droegen, als symbool voor de rechtsmacht van de [[Seculier kapittel|kapittels]]. Later werden ze aangeduid als koorgezellen, wat in het [[Maastrichts]] verbasterd werd tot ''koerezel''.<ref>{{aut|[[Pierre Ubachs|Pierre J.H. Ubachs]] en [[Ingrid Evers|Ingrid M.H. Evers]]}} (2005): ''[[Historische Encyclopedie Maastricht]]''', p. 447: 'roededragers' en p. 521: 'suisse'. Walburg Pers, Zutphen / [[Regionaal Historisch Centrum Limburg|RHCL]], Maastricht. {{ISBN|90-5730-399-X}}.</ref> Omdat de kerkbaljuw werd vergeleken met de [[paus|pauselijke]] [[Zwitserse Garde]], wordt hij in de volksmond meestal aangeduid als ''suisse'' ([[Duits]]: ''Kirchenschweizer'' of ''Domschweizer'').

Na de vernieuwingen van het [[Tweede Vaticaans Concilie]] (1962-1965) is het ambt in de meeste parochies verdwenen, maar hier en daar, vooral in de grotere stadskerken of tijdens een processie, kan men nog een kerkbaljuw aantreffen. Hij is dan meestal aanwezig tijdens missen op hoogtijdagen, vooral bedoeld ter opluistering van de [[Mis|Heilige Mis]]. In enkele kerken is het ambt hersteld, zoals in de [[Onze-Lieve-Vrouwekerk (Aarschot)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in [[Aarschot]] (2021) en de [[Onze-Lieve-Vrouwebasiliek_(Maastricht)|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]] in [[Maastricht]] (2019)<ref>{{Citeer web|url=https://olv-sintpieter.nl/suisses|titel=Suisses OLV basiliek Maastricht|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230609105700/https://olv-sintpieter.nl/suisses/|archiefdatum=2023-06-09}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20220121_95334127|titel=Na middernachtmis keert nu ook een andere traditie terug in deze kerk: “Het brengt een extra aangename sfeer in vieringen”|bezochtdatum=2022-01-25|werk=www.nieuwsblad.be|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220125040954/https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20220121_95334127|archiefdatum=2022-01-25}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.ringtv.be/nieuws/koen-uit-roosdaal-geboren-voor-de-job-van-kerkbaljuw-familietraditie-voortzetten|titel=Kerkbaljuw keert terug|uitgever=Ring-TV|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220203112637/https://www.ringtv.be/nieuws/koen-uit-roosdaal-geboren-voor-de-job-van-kerkbaljuw-familietraditie-voortzetten|archiefdatum=2022-02-03}}</ref>

== Taken ==
Tot de taken van de kerkbaljuw behoort het ophalen van de [[priester]] in de [[sacristie]], om hem na de mis weer daarheen terug te vergezellen. Tijdens de [[consecratie]] salueert de ordebewaker, staande vooraan in het middenpad van de kerk. De kerkbaljuw houdt toezicht in en rondom de kerk en spreekt personen aan op ongewenst of oneerbiedig gedrag en reguleert daarnaast de toestroom van gelovigen tijdens het uitreiken van de [[Heilige Communie]]. Ook loopt de kerkbaljuw vaak mee in processies, meestal ter bewaking in de nabijheid van de priester die de [[monstrans]] met het [[Lichaam van Christus|Allerheiligste]] draagt. Eveneens behoort het signaleren en alarmeren bij onraad (politie en hulpdiensten bellen) tot de taken van de kerkbaljuw.<ref>{{Citeer web|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20130404_00529624|titel='Suisse' Frans gaat na 56 jaar op rust|datum=5 april 2013|bezochtdatum=2021-07-16|werk=Het Nieuwsblad|taal=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210716212002/https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20130404_00529624|archiefdatum=2021-07-16}}</ref> De functie van kerkbaljuw wordt soms gecombineerd met die van [[Koster (functie)|koster]].

In sommige gevallen is de kerkbaljuw ook belast met het innen van plaatsengeld voor de [[kerkbank]]en en het [[collecte|collecteren]] bij de in- en uitgang van de kerk. In de [[Dom van Keulen]] dragen de ''Domschweizers'' tijdens hun aanwezigheid in de kathedraal een collectebus bij zich.

Een kerkbaljuw staat meestal onder de directe verantwoording van een [[pastoor]] of [[plebaan]] en de [[Proost (ambt)|proost]] van het seculiere kapittel van een [[kathedraal]] of [[kapittelkerk]]. In een [[Parochie (kerkelijke gemeente)|parochie]] staat de kerkbaljuw onder de directe verantwoordelijkheid van de pastoor. Voor het Tweede Vaticaans Concilie was hij in de toepasselijke lage wijdingsgraad van [[ostiarius]] gewijd.

Tegenwoordig is het vooral een ceremoniële taak, zoals het begroeten van de parochianen, het begeleiden van de priester van en naar het altaar, het salueren tijdens de mis. Ook belangrijk is het gebruik van de [[Hellebaard]]. Deze wordt op een speciale manier gedragen. Bij de begeleiding van de priester naar het altaar wordt deze horizontaal gehouden. Wanneer de hellebaard schuin rechtop staat is dit een teken van eerbied en salueert de suisse ook.

== Kledij ==
* Wit [[overhemd|hemd]] met opstaande boord en zwarte [[stropdas]] of vlinderdas;
* In sommige gevallen een laag uitgesneden ondervest;
* Lange donkerblauwe of zwarte [[uniform]]jas of slipjas afgeboord met rode biezen en goudgalon, met op beide ondermouwen een gouden [[Chevron (onderscheidingsteken)|chevron]] of galon;
* Donkerblauwe of zwarte [[Broek (kleding)|broek]] en zwarte [[schoen]]en;
* [[Tweekantige steek|Steekhoed]] (met pluim) en witte [[handschoen]]en;
* Over de rechterschouder een purperen bandelier met als tekst:
** ofwel: KERKPOLITIE (eerste periode)
** ofwel: EERBIED IN GODS HUIS;
**ofwel: Naam van de parochie, kathedraal of [[basiliek]];
* Als teken van zijn gezag draagt de kerkbaljuw een [[Sabel (wapen)|sabel]] en een "pieke" of [[hellebaard]].

== Kerkwacht ==
Een kerkwacht (ook wel deurwacht genoemd) houdt toezicht en heeft geen ceremoniële taak. Een kerkwacht maakt meestal onderdeel uit van een kathedraal of parochiaal kerkwachtcollege. Ze zijn vaak te herkennen aan een badge, bandelier, mouwband of een reflecterend hesje. Bij de aanwezigheid van een baljuw is hij ondergeschikt aan laatstgenoemde.

Na het Tweede Vaticaans Concilie verdwenen in Nederland naast de kerkbaljuws ook de kerkwachten uit veel rooms-katholieke kerken. Later herstelde men in sommige parochies de functie van kerkwacht. Daarbij wordt de functie bekleed door vrijwilligers, soms heeft de coördinator een achtergrond in de [[beveiliging en bewaking|beveiliging]]. De kerkwachten maken zo nodig gebruik van moderne hulpmiddelen als [[portofoon]]s en [[Bewakingscamera|bewakingscamera's]]. De werkwijze en neventaken van een kerkwachtcollege verschillen per parochie.

Kerkwachten hebben ook in sommige [[Protestantisme|protestantse]] [[Gemeente (kerk)|gemeenten]] hun intrede gedaan.<ref>{{Citeer web|url=https://www.rd.nl/artikel/913849-verpleegkundedocent-en-kerkbeveiliger|titel=Verpleegkundedocent en kerkbeveiliger|datum=11 februari 2021|bezochtdatum=2021-07-16|werk=Reformatorisch Dagblad|taal=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210716215544/https://www.rd.nl/artikel/913849-verpleegkundedocent-en-kerkbeveiliger|archiefdatum=2021-07-16}}</ref>

{{Appendix}}
{{Commonscat|Ecclesiastical guards}}

[[Categorie:Geestelijk ambt in de Rooms-Katholieke Kerk]]
[[Categorie:Beveiliging]]

Kerkbaljuw - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"