Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-04-07T19:24:07Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

Met '''kerkelijk ambt''' wordt, binnen de verschillende stromingen van het [[christendom]], een officiële taak binnen de [[geloofsgemeenschap|gelovige gemeenschap]] (een [[parochie (kerkelijke gemeente)|parochie]] of [[gemeente (kerk)|gemeente]]) bedoeld. Voorbeelden zijn [[liturgie|liturgische]] [[Voorganger (religie)|voorganger]], [[kerkbestuur]]der, [[koster (funktie)|koster]].

Binnen de [[Rooms-Katholieke Kerk]] zijn er de volgende ambten: [[bisschop]], [[priester]] en [[diaken]]. In de [[Protestantisme|protestantse]] kerken zijn er de ambten van [[predikant]], [[ouderling]] (ook wel 'oudste') en [[diaken]], soms aangevuld met [[doctor]] (hoogleraar op theologische universiteit), [[evangelist]] of [[Superintendent (kerkelijk ambt)|superintendent]]. In [[evangelisch]]e kerkgemeenschappen worden termen als voorganger en oudste gehanteerd.

Daarnaast wordt er wel gesproken over het [[ambt aller gelovigen]].

== Geschiedenis ==
=== Vroege christendom ===
In de eerste kerk van [[Jeruzalem]] waren er 'oudsten' naar het model van de [[Israëlieten]]. [[Handelingen van de apostelen|Handelingen]] 11:30 en 21:18 gebruikt hiervoor πρεσβύτερος, ''presbyteros'', "oudste": een ambt dat zich later zou ontwikkelen tot dat van priester. Daarnaast werden mannen aangesteld voor meer praktische zaken, met name de gemeenschappelijke maaltijden, om de [[apostel]]en te ontlasten (Handelingen 6:1-6). In het [[Nieuwe Testament]] wordt ook gesproken over de functies [[profeet]], [[evangelist]], herder en [[Docent|leraar]] ([[Brief van Paulus aan de Efeziërs|Efeziërs]] 4:11) en [[diacones]] ([[Brief van Paulus aan de Romeinen|Romeinen]] 16:1).

In de kerken van [[Paulus (apostel)|Paulus]] werd de term "oudste" gebruikt om hun functie aan te duiden, geen status.<ref name = kasper>Walter Kasper (1969): ''Die Funktion des Priesters in der Kirche'', in: ''Geist und Leben'', deel 42, pag. 102–116</ref> Er kan echter niet worden uitgesloten dat er toen al sprake was van opzieners ([[bisschop]]pen) en [[diaken]]en ([[Brief van Paulus aan de Filippenzen|Filippenzen]] 1:1).

In de latere boeken in het [[Nieuwe Testament]] wordt een tendens aangetroffen waarbij de term "oudste", ''presbyteros'' meer en meer een ambtsdrager aanduidt. Een voorbeeld hiervan is [[Brief van Jakobus|Jakobus]] 5:14, waarbij voorheen priesterlijke taken worden genoemd zoals [[zalving]]. In 5:16 wordt echter onderlinge [[bekentenis]] genoemd, dus zij hadden op dat moment nog geen rol om een [[biecht]] af te nemen of de [[liturgie]] te leiden. In Handelingen 14:23 wordt gezegd dat Paulus en [[Barnabas]] oudsten aanstelden in de heidense kerken. De rede in Handelingen 20 toont aan dat zij opzieners en herders waren die de erfenis van de apostelen bewaarden en het volk tegen [[zonde]] moesten beschermen. In deze rede worden de oudsten als bisschoppen aangeduid (Handelingen 20:28), de enige keer dat de term voorkomt in Handelingen.

In de [[pastorale brieven]] komt de term ''presbytérion'', "raad van oudsten" voor ([[Eerste brief van Paulus aan Timoteüs|1 Timoteüs]] 4:14), waarmee de voorstelling van de oudsten als een soort [[Sanhedrin (gerechtshof)|sanhedrin]] wordt bevestigd. Als zij goed leiding geven, worden ze beloond (1 Timoteüs 5:17). Soms lijken oudste en ἐπίσκοπος, ''episkopos'', "opziener" (later: "bisschop") [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]], maar wordt opziener altijd in enkelvoud gebruikt en oudste in meervoud (bijvoorbeeld [[Brief van Paulus aan Titus|Titus]] 1:5ff). Dit is mogelijk een aanwijzing dat op dat moment al de bestuurlijke taken hoofdzakelijk lagen bij één leidende oudste binnen het college en het startpunt was van de latere ontwikkeling van de monarchale bisschop.

Volgens de [[Bijbelwetenschap]] heeft διάκονοs, ''diákonos'' verschillende betekenissen in de [[brieven van Paulus]] en was het nog geen precies omschreven begrip. Soms betekent het 'assistent in de cultus' (Filippenzen 1:1). Hieruit ontwikkelde zich na Paulus de term 'diaken', zoals in de pseudopaulijnse brief 1 Timoteüs 3:8-13. Een ''diákonos'' kon ook een afgevaardigde of koerier zijn. Uit 2 Korintiërs 11:13-15,23 blijkt dat Paulus de term ''diákonos'' en ''[[Apostel|apostolos]]'' (gezant) [[Synoniem (taalkunde)|synoniem]] gebruikt. Ook een gemeentestichter en medewerker van Paulus kon ''diákonos'' worden genoemd (bijvoorbeeld [[Epafras]] in [[Kolossenzen]] 1:7-8), maar anderen vatten "''diákonos'' van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Christus]]" hier specifiek op als vertegenwoordiger van Christus. In Romeinen 16:1 betekent "''diákonos'' van de gemeente in Kenchreeën" dan dat [[Febe]] door die gemeente als vertegenwoordiger was uitgezonden om de brief te bezorgen in Rome. Deze functie is vergelijkbaar met die van [[Epafroditus]] in [[Filippenzen]] 2:25, die Paulus "mijn broeder" en "afgezant en dienaar" namens de Filippenzen noemt.

Volgens nieuwtestamenticus [[Johannes Pieter Versteeg]] vermijdt het Nieuwe Testament bewust alle termen die destijds in religieus- en maatschappelijk-ambtelijk opzicht gangbaar waren.<ref>J.P. Versteeg (1985): ''Kijk op de kerk. De structuur van de gemeente volgens het Nieuwe Testament'', Kampen</ref>

=== Rooms-Katholieke Kerk ===
In de Rooms-Katholieke Kerk ontwikkelde de ambtenstructuur zich vervolgens tot een meer uitgebreide [[Hiërarchie van de Rooms-Katholieke Kerk|hiërarchie]]. Eenvoudig gezegd werkt de ambtsstructuur binnen de Rooms-Katholieke Kerk van boven (met de [[Paus]] als hoogst) naar beneden: bisschop, priester, diaken.
[[Johannes Calvijn]] (her)ontdekte in de tijd van de Reformatie de functie van de ouderling. [[Oepke Noordmans]] zei hierover: "Toen Calvijn op het bord de pion van de ouderling trok, zette hij daarmee de paus schaakmat". Naar de naam van de ouderling is de vorm van het kerkrechtelijk stelsel van de kerken van de calvinistische reformatie genoemd: de presbyteriaal-synodale kerkregering. Kenmerkend de kerken met deze vorm van kerkregering is dat taken die in episcopaalse kerken (zoals de [[Rooms-Katholieke Kerk]]) zijn voorbehouden aan een bisschop, hier worden uitgeoefend door leken. Deze leken worden presbyters of ouderlingen genoemd.

=== Protestantisme ===
In de [[Reformatie]] werd het 'ambt aller gelovigen' (her)ontdekt. De woorden "ambt aller gelovigen" komen voor in artikel 28 van de [[Nederlandse Geloofsbelijdenis]]. Het wordt ook wel het 'priesterschap van alle gelovigen' genoemd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/offset/2/zoekwoord/ambt+aller+gelovigen/id/tag:Wekker,19700424:newsml_981653b01210e9f9fb8cdc54d54be54e|titel=Digibron.nl, De ambten bij Martin Bucer (II)|bezochtdatum=2021-02-27|auteur=Prof dr B. J. Oosterhoff|datum=1970-04-24|werk=Digibron.nl|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230816085309/https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/offset/2/zoekwoord/ambt+aller+gelovigen/id/tag:Wekker,19700424:newsml_981653b01210e9f9fb8cdc54d54be54e|archiefdatum=2023-08-16}}</ref>

Binnen het [[gereformeerd protestantisme]] werkt de ambtsstructuur van beneden naar boven. De [[Nederlandse Geloofsbelijdenis]] kent drie ambten, de [[Dordtse Kerkorde]] kent vier ambten. In de praktijk zijn er veelal drie ambten: van [[ouderling]]en, [[predikant]] en [[diaken]]en. Die kunnen worden aangevuld met het ambt van doctoren en evangelisten. Op plaatselijk niveau vormen de ouderlingen samen de [[kerkenraad]] die het hoogste gezag heeft. De kerkenraad vaardigt ouderlingen af naar een [[Classis (religie)|classis]] of regionale synode, zij vaardigt op haar beurt weer ouderlingen af naar een nog bredere kerkelijke vergadering, zoals een landelijke [[synode]].

Binnen het gereformeerd protestantisme ontleent de ambtsdrager zijn gezag niet aan zijn zichzelf, zijn benoeming, heiligheid of waardigheid. Een ambtsdrager ontleent zijn gezag aan het Woord (de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]]) dat hij dient (in prediking, pastoraat of diaconaat).

== Rooms-Katholieke Kerk ==
Binnen de [[Rooms-Katholieke Kerk]] zijn er drie ambten:
* bisschop
* priester
* diaken

Deze worden door een bisschop [[wijding|gewijd]] door middel van handoplegging en gebed. Een bisschop wordt door drie bisschoppen gewijd en enkel met toestemming van de [[Romeinse Curie]].

== Protestantisme ==
De ouderlingen en diakenen worden binnen protestantse kerken [[Democratie|democratisch]] [[Verkiezing|verkozen]]. Gemeenteleden dienen de namen in van kandidaten die ze geschikt achten voor de functies. Het gaat er om dat de gemeenteleden gaven en talenten waarnemen, maar ook kunnen toetsen op de Bijbelse principes. Deze kandidaten voor het ambt van ouderling en diaken hoeven geen speciale opleiding te hebben gevolgd, maar wel wordt er van ze verwacht dat ze de taak geestelijk aankunnen en ze van onberispelijk gedrag zijn (1 Timoteüs 3:3:8-13).

Nadat de kandidaten hebben aangegeven dat ze deze taak op zich willen nemen, en er geen bezwaren zijn ingediend tegen de voorgedragen personen, wordt er gestemd. Na de stemming maakt de [[kerkenraad]] bekend wie tot ouderling of diaken verkozen is. Deze wordt vervolgens in de kerkdienst bevestigd door de predikant en de kerkenraad.

=== Aanstelling tot een ambt ===
In veel protestantse [[gemeente (kerk)|gemeenten]] worden ambtsdragers voorgedragen en verkozen door de [[belijden]]de leden van de gemeente, de ouderlingen en diakenen moeten lid zijn van de eigen gemeente, de predikant (als ouderling met een bijzondere opdracht) komt juist van buiten de plaatselijke gemeente. De aanstelling van de diakenen en ouderlingen kent minder uiterlijk vertoon dan die van de predikant, maar vindt altijd plaats tijdens een kerkdienst. De dienst waarin iemand tot predikant wordt bevestigd wordt vaak geleid door de [[consulent]] of de vorige predikant van de gemeente. Wanneer een predikant (voor het eerst) het ambt ontvangt is er vaak een ceremonie waarbij de aanstaande predikant - terwijl hij knielt - de handen krijgt opgelegd van andere predikanten, [[professor]]en of ouderlingen. In afgescheiden kerken is het gebruikelijk dat ouderlingen een open bijbel boven het hoofd van de aanstaande predikant houden. Voor een ambt word je dus uitgekozen of [[roeping (idee)|geroepen]] en vervolgens binnen het protestantisme aangesteld of in meer hiërarchische kerken [[wijding|gewijd]].

== Vrouwen in het ambt ==
Volgens sommigen was er in het Nieuwe Testament sprake van een vrouwelijke [[apostel]] [[Junia]] ([[Brief van Paulus aan de Romeinen|Romeinen]] 16:7) en diaken [[Febe]] (Romeinen 16:1-2). Dit lijkt strijdig met teksten in het Nieuwe Testament die de rol van vrouwen in kerkelijke functies beperken (1 Korintiërs 14:34-35).

[[Maarten Luther]] zag geen formele bezwaren tegen vrouwen die de Bijbel zouden uitleggen. En [[Johannes Calvijn]] wilde vrouwelijke diakenen of diaconessen aanstellen, maar hij kreeg hier geen goedkeuring voor van de [[Grote Raad van Genève]].

Over vrouwen in het ambt is de laatste decennia veel commotie. Binnen sommige protestantse kerken is het al aan de orde. De [[Nederlandse Hervormde Kerk (hoofdbetekenis)|Nederlandse Hervormde Kerk]] en de [[Gereformeerde Kerken in Nederland]] (die sinds 2004 beide zijn opgegaan in de [[Protestantse Kerk in Nederland|PKN]]) kenden al enige jaren de vrouwen in het ambt van ouderling en diaken. In [[vrijzinnig-protestantisme|vrijzinnige]] kerken als de [[Algemene Doopsgezinde Sociëteit]] en de [[Remonstrantse Broederschap]] mochten vrouwen al veel langer, sinds het begin van de 20e eeuw, kerkelijke ambten bekleden (waaronder ook het ambt van predikant).

Ook in sommige [[Nederlands Gereformeerde Kerken]] zijn er vrouwen in het ambt. Het was al het geval binnen enkele gemeentes, maar sinds eind 2004 is officieel besloten dat het kerkgenootschap naar buiten uitdraagt dat zij positief staat tegenover vrouwen in het ambt. De verschillende kerken mogen echter zelf per gemeente bepalen of zij dit daadwerkelijk in hun eigen gemeente toepassen. In de [[Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt]] zijn in 2017 alle ambten opengesteld voor vrouwen.

Er wordt hier en daar wel gezegd dat de keuze voor vrouwen in het ambt niet zo zeer een kwestie is van [[Vrouwenemancipatie|emancipatie]], maar eerder bittere noodzaak als gevolg van het feit dat de mannen het laten afweten. De discussie over vrouw en ambt gaat over de uitleg van enkele bijbelteksten en de betekenis van die bijbelteksten nu.

{{Appendix}}

[[Categorie:Christelijke titulatuur]]

Kerkelijk ambt - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd