Colani op 1 apr 2024 om 06:08

2024-04-01T06:08:26Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:SRH-03073.jpg|300px|link=https://fotoboek-raamsdonk.nl/picture.php?/3211|thumb|De huidige St. Bavokerk, die onder monumentenzorg valt, dateert van 1889 en werd gebouwd onder leiding van de Roermondse architect [[Carl Weber]], die de romano-gotische stijl aanhing met gevoel voor monumentaliteit: de koepel van de St. Bavokerk te [[Raamsdonk]] is imposant en niet minder indrukwekkend van lijn zijn de rondingen van de oostgevel, die het koor als ‘klaverbladen’ omkransen.]]
[[Bestand:SRH-02581.jpg|300px|alt=Rondleiding door de Sint Bavokerk: Interieur foto uit 1950|right|thumb|[[Rondleiding door de Sint Bavo-kerk te Raamsdonk|Rondleiding door de Sint Bavokerk]]:<br> Interieur foto uit 1950]]
[[Bestand:Lambertuskerk-schemer-01.jpg|300px|alt=De Lambertuskerk uitgelicht in de schemer|right|thumb|[[Oorsprong Lambertuskerk|De Lambertuskerk]] te [[Raamsdonk]] uitgelicht in de schemer]]
[[file:Ommuring-van-de-katholieke-schuurkerk_Raamsdonk-01.jpg|300px|alt=Ommuring van de katholieke schuurkerk|thumb|Ommuring van de katholieke [[schuurkerk]] te [[Raamsdonk]]]]
[[Bestand:Kathedraal Den Bosch.jpg|thumb|De Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch is de grootste kathedraal van Nederland]]
[[Bestand:kerkzomerpiep.jpg|thumb|De [[Kluizenarij Onze-Lieve-Vrouwe van de Besloten Tuin|kluiskerk]] te [[Warfhuizen]]]]
[[Bestand:Oudenbosch Basiliek H. Agatha en H. Barbara 1.jpg|thumb|De [[Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara]] in [[Oudenbosch]]]]
[[Bestand:Sint Petrus.jpg|thumb|De [[rooms-katholieke]] [[kruiskerk]] van [[Uden (plaats)|Uden]], in neo-romano-gotische stijl]]
[[Bestand:Hallenkerk.jpg|thumb|De [[rooms-katholieke]] [[hallenkerk]] van [[Vianen (Utrecht)|Vianen]]]]
[[Bestand:Sint-Janskerk en Sint-Servaasbasiliek, Maastricht-40301.jpg|thumb|De [[Sint-Janskerk (Maastricht)|Sint-Janskerk]] (links) en de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaasbasiliek]] (rechts) in [[Maastricht]]]]
[[Bestand:België - Perk - Sint-Niklaaskerk - 01.jpg|miniatuur|Sint-Niklaaskerk, [[Perk (België)|Perk]], België]]
[[Bestand:Храм Спаса на крови 7.jpg|thumb|[[Kerk van de Verlosser op het Bloed]], [[Sint-Petersburg]]]]

Een '''kerkgebouw''' of '''kerk''' (uit het [[Grieks]]: Κυριακη (οικια); ''kyriakon = huis des Heren'') is een [[opstal (bouwwerk)|gebouw]] waar [[christendom|christenen]] hun [[godsdienstoefening]]en houden. Een kerk wordt ook wel ''bedehuis'', ''[[gebedshuis]]'', ''Godshuis'' of ''tempel'' genoemd. Veel kerkgebouwen zijn [[monument (erfgoed)|monumenten]] en in de meeste westerse steden en dorpen staat de kerk centraal in het [[centrum (aardrijkskunde)|centrum]].

== Beknopte geschiedenis ==
{{Zie hoofdartikel|Vroegchristelijke bouwkunst}}
De eerste christenen kenden geen kerken maar kwamen bijeen op iedere geschikte plaats. De [[Grot van Sint Petrus]] nabij [[Antiochië]] is daarvan een voorbeeld. Pas na enkele eeuwen werden gebouwen speciaal voor de eredienst gebouwd. De oudste bekende kerk is de [[Huiskerk van Dura Europos]] in het oosten van [[Syrië]] uit de eerste helft van de derde eeuw.

Een belangrijke stimulans voor de kerkenbouw was het [[Constantijn de Grote]]s [[Edict van Milaan]] van 313, waardoor de christelijke kerk in het [[Romeinse Rijk]] gelegaliseerd werd. De eerste kerken kenmerken zich door een grote variëteit in vormen, maar vanaf de tweede helft van de 4e eeuw wordt de [[basiliek]] het meest voorkomende bouwtype. De kerkenbouw in het [[Oost-Romeinse Rijk]] wordt gekenmerkt door een neiging tot [[centraalbouw]].

Vanaf het einde van de [[Eerste Wereldoorlog]] loopt de ontwikkeling van de kerkenbouw grotendeels samen met die van de profane architectuur.

== Religieuze visies ==
[[Rooms-katholiek]]en en [[oosters-orthodox]]en beschouwen een kerkgebouw dat gewijd is als kerk als huis van God. <ref>[https://web.archive.org/web/20110915041816/http://www.bijbelsmuseum.nl/collectie.aspx?ID=2 Heilig Landstichting] Bijbelsmuseum.nl (gearchiveerd)</ref> <ref>[https://www.bisdomvanbreda.nl/overview/upload/files/PDF%20Files/2009_Geloofsboekje_1_Kerkgebouw.pdf Geloofsboekje] (pdf), bisdom van Breda. [https://web.archive.org/web/20220527061609/https://www.bisdomvanbreda.nl/overview/upload/files/PDF%20Files/2009_Geloofsboekje_1_Kerkgebouw.pdf Gearchiveerd] op 27 mei 2022.</ref> Dat betekent dat men zich in de kerk eerbiedig gedraagt. Er worden bijvoorbeeld in de [[Sint-Pietersbasiliek|Sint Pieterskerk]] te [[Rome (stad)|Rome]] eisen aan de kleding van bezoekers, ook van toeristen, gesteld. Uit de gedachte dat een kerkgebouw een huis van God is, komt ook de wens voort om zo veel mogelijk open te zijn voor bezoekers die er kunnen bidden. Een kerkgebouw kan dan ook niet zomaar een andere bestemming krijgen; het moet eerst officieel aan de eredienst onttrokken worden. Vaak bevindt zich de doopkapel bij de ingang, zodat een ongedoopte gedoopt kan worden alvorens de kerk binnen te gaan.

[[Protestanten]] beschouwen niet het gebouw zelf, maar de mensen die de gemeenschap vormen als huis van God. <ref>[https://web.archive.org/web/20110819094947/http://www.sign2god.com/aandeslag/kappen-kerk/Gods-Huis.html Gods Huis...] sign2god.com (gearchiveerd)</ref> <ref>[http://www.josdouma.nl/index.html?/preken/preken/1pet2.html Preek gereformeerd predikant Jos Douma]. [https://web.archive.org/web/20220519213106/http://www.josdouma.nl/index.html?/preken/preken/1pet2.html Gearchiveerd] op 19 mei 2022.</ref> Dit verklaart, waarom in de [[Franse taal]] voor protestantse kerkgebouwen het woord ''temple (tempel)'' gebruikt wordt voor het kerkgebouw en het begrip ''église (kerk)'' de geloofsgemeenschap aanduidt. Een uitzondering hierop geldt voor de lutheranen en voor het Zwitserse Frans, waar men steeds ''église'' zegt. Toch zullen ook protestanten hun kerk met respect bejegend willen zien en zijn er evangelische gemeenten die een ruimte met een speciaal gebed ''reinigen'' alvorens er samen te komen.

=== Herbestemming ===
Als gevolg van de [[Secularisering|ontkerkelijking]] stelde zich vanaf het eind van de [[20e eeuw|20ste eeuw]] de kwestie van een eventuele herbestemming van sommige kerken. In België wordt dit proces door kerkelijke en gemeentelijke besturen, en expertisecentra zoals [[Parcum]] begeleid in een ''kerkenbeleidsplan'', waarin over een tijdspanne van tien jaar of meer eventuele nieuwe functies voor de kerkgebouwen ingevuld worden. <ref>{{Citeer web |url=https://www.parcum.be/nl/erfgoedadvies/voorbeelden-kerkenbeleidsplannen |titel=Voorbeelden kerkenbeleidsplannen |auteur= |uitgever=[[Parcum]] |datum= |bezochtdatum=30 april 2021 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20210430161256/https://www.parcum.be/nl/erfgoedadvies/voorbeelden-kerkenbeleidsplannen|archiefdatum=2021-04-30}}</ref> <ref>{{Citeer web |url=https://www.kerknet.be/bisdom-antwerpen/artikel/kerkenbeleidsplannen |titel=Kerkenbeleidsplannen |auteur= |uitgever= [[kerknet.be]]|datum= 15 januari 2019|bezochtdatum= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20220419130801/https://www.kerknet.be/bisdom-antwerpen/artikel/kerkenbeleidsplannen|archiefdatum=2022-04-19}}</ref>

== Bouwstijlen kerken ==
=== Vroegchristelijke bouwkunst ===
{{Zie hoofdartikel|Vroegchristelijke bouwkunst}}
De eerste kerken waren [[huiskerken]] of huiskapellen, waar christenen heimelijk samenkwamen. Nadat in 313 het [[Edict van Milaan]] was uitgevaardigd, zijn verschillende kerken gebouwd door keizer [[Constantijn de Grote]]. Enkele voorbeelden zijn de [[Oude Sint-Pietersbasiliek]] in [[Rome (stad)|Rome]], de [[Geboortekerk]] in [[Bethlehem]], de [[Heilige Grafkerk]] in [[Jeruzalem]] en de [[Dom van Trier]] in [[Trier]].

=== Byzantijnse architectuur ===
{{Zie hoofdartikel|Byzantijnse architectuur}}
Het [[Byzantijnse Rijk]] nam veel van de bouwstijl van de Romeinen over en vooral onder keizer [[Justinianus I de Grote]] werden diverse belangrijke kerken gebouwd. Bekende voorbeelden zijn de [[Hagia Sophia]] in [[Constantinopel]] (het huidige [[Istanboel]]) en de [[Basiliek van San Vitale (Ravenna)|Basiliek van San Vitale]] in [[Ravenna (stad)|Ravenna]] in Italië.

=== Romaanse Stijl ===
In het [[Karolingische Rijk]] worden de Romeinse bouwmethodes verder ontwikkeld en verspreid naar gebieden waar deze kennis verloren was gegaan. Uit de [[Karolingische architectuur]] komt in de 9de eeuw de [[romaanse architectuur|romaanse stijl]] voort, waarin een toenemende drang tot verticaliteit zich uit in de bouw van torens. Deze romaanse architectuur kenmerkt zich verder door het gebruik van ronde vormen, dikke muren en kleine vensters en vindt toepassing in de westerse christelijke wereld.

=== Gotiek ===
Door de opkomst van de [[Gotische architectuur|gotiek]], die door een ingenieuze skeletconstructie de bouw van zeer hoge en goed verlichte kerken mogelijk maakt, wordt de romaanse stijl vanaf de [[12e eeuw|12de eeuw]] <ref>{{en}} A short history of the Middle ages - Rosewein</ref> in grote delen van Europa verdrongen, al vindt er in sommige streken een tijdelijke symbiose tussen de twee stijlen plaats in de vorm van de [[romanogotiek]]. Gotiek zorgde voor een wedloop tussen steden, staten en gewesten om wie het hoogst en grootst kon bouwen, soms met rampzalige gevolgen.

Tot ver in de 16de eeuw is de gotiek de kerkelijke bouwstijl bij uitstek. De stijl wordt, behalve door een grote verticaliteit, gekenmerkt door spitsbogen en een grote mate van ornamentiek. De [[neogotiek]] en de andere daaruit voortgekomen neostijlen zijn tot ver in de 20ste eeuw toonaangevend.

Gotiek dankt haar naam aan intellectuelen in de 19de eeuw die de stijl protserig en [[barbaar]]s vonden. Vandaar is het vernoemd naar de [[Goten]], bekend als plunderaars van bijvoorbeeld Rooms grondgebied vanaf 237 na Christus.

=== Renaissance ===
De gotiek wordt vanaf de 16de eeuw vervangen door de [[renaissance]], een stijl die in eerste instantie vooral van belang is in Italië maar al snel verspreid wordt over Europa. De architectuur van de renaissance grijpt sterk terug op de architectuur uit de Oudheid en kent een voorkeur voor centraalbouw, eventueel in combinatie met de traditionele basilicale opzet.

=== Barok ===
Na de [[reformatie]] zijn het vooral de protestanten die de renaissance-architectuur verder gebruiken. Het katholieke antwoord hierop is de [[Barokke architectuur|barok]].

=== Classicisme ===
In de loop der 18de eeuw vindt het [[classicisme]] algemene toepassing, zowel bij protestanten als katholieken. Rond de eeuwwisseling en later gaat dit classicisme over in het [[neoclassicistische architectuur|neoclassicisme]], en de [[neoromaans]]e en [[neogotiek|-gotische]] stijlen. De 19de eeuw wordt daarna gekenmerkt door het [[eclecticisme]], een herwaardering voor de bouwstijlen uit de Middeleeuwen en het zoeken naar modernismen.

== Structuur van het kerkgebouw ==
Een in het oog springend onderdeel van een kerk is de vaak aanwezige [[kerktoren]]. Voor veel termen betreffende de kerkbouw zie: [[Lijst van termen in de bouwkunde]].

== Soorten kerken naar oorsprong of status ==
* [[Kapel (gebouw)|kapel]]
* [[kathedraal]] ([[Lijst van grote kathedralen]])
*[[domkerk]]
*[[schuilkerk]]
*[[waterstaatskerk]]

== Soorten kerken naar bouwkundige vorm ==
*[[kruiskerk]] ([[Lijst van grootste kerken]])
*[[basiliek]] ([[Lijst van basilieken]])
*[[hallenkerk]]
*[[koepelkerk]] en [[kruiskoepelkerk]]
*[[staafkerk]]
*[[stolpkerk]]
*[[zaalkerk]]

== Zie ook ==
* [[Kerkmeubilair|Kerkinterieur]]
* [[Kerk (geloofsgemeenschap)]]
* [[Kerk (instituut)]]
* [[:Categorie:Kerkgebouw naar land|Kerkgebouw naar land]]
* [[Lijst van kerkgebouwen in België]]
* [[Lijst van kerkgebouwen in Nederland]]
* [[Mannenkant en vrouwenkant]]
* [[Vroegchristelijke bouwkunst]]
{{Appendix}}
{{Navigatie gebedshuizen}}

[[Categorie:Kerkgebouw| ]]

Kerkgebouw - Bewerkingsoverzicht

Colani op 1 apr 2024 om 06:08