Colani op 31 okt 2024 om 10:29

2024-10-31T10:29:17Z

Nieuwe pagina

{{Zie artikel|Zie ook: [[Inventaris van het kerkelijk kunstbezit van parochie H. BAVO te Raamsdonk]]}}
[[Bestand:Interieur, overzicht van diverse kelken - Houthem - 20423326 - RCE.jpg|thumb|250px|Liturgisch vaatwerk in de schatkamer van de [[Sint-Gerlachuskerk (Houthem)|Sint-Gerlachuskerk]] in [[Houthem (Nederland)|Houthem]]-[[Sint Gerlach]]]]
[[Bestand:Domschatzkammer Aachen - Flickr - tm-md (19).jpg|thumb|250px|Liturgische gewaden in de ''Domschatzkammer'' van de [[Dom van Aken]]]]
Een '''kerkschat''' is een verzameling [[liturgie|liturgische]] voorwerpen die toebehoort aan een bepaalde kerkgemeenschap, meestal een [[Rooms-katholieke Kerk|katholieke]] [[parochie (kerk)|parochie]]. Sommige kerken bezitten een kerkschat die een dermate grote kunsthistorische waarde vertegenwoordigt, dat deze wordt tentoongesteld in een eigen museum, de schatkamer.

== Onderdelen van de kerkschat ==
Een kerkschat kan onder andere de volgende voorwerpen bevatten:
*[[Liturgisch vaatwerk (katholieke Kerk)|Liturgisch vaatwerk]], bijvoorbeeld [[Ampul (mis)|ampullen met ampullenschaal]], [[Miskelk|kelken]], [[Ciborie (liturgisch vaatwerk)|cibories]], [[kelklepeltje]]s, [[pateen|patenen]], [[monstrans]]en, [[olievaatje]]s en [[wierookvat]]en
*[[Reliekhouder]]s, evenals liturgisch vaatwerk meestal vervaardigd uit [[edelmetaal]]
*[[Parament]]en: misgewaden en andere kerkelijke voorwerpen van textiel, bijvoorbeeld [[dalmatiek (liturgie)|dalmatiek]]en, [[kazuifel]]s, [[koorkap]]pen, [[stola (liturgie)|stola's]], [[mijter]]s, [[kelkvelum|kelk-]] en [[ciborievelum]]s en [[Antependium|antependia]]
*Liturgische boeken, bijvoorbeeld [[evangeliarium|evangeliaria]], [[Psalter (boek)|psalters]] en gezangenboeken
*[[Kruis (christendom)|Kruisen]], bijvoorbeeld [[pectorale]]s en [[processiekruis]]en
Behalve deze direct aan de liturgie gerelateerde kerkelijke voorwerpen, bezitten veel oudere kerken meestal een verzameling kunst en kunstvoorwerpen, en in sommige gevallen belangrijke archeologische vondsten, die meestal niet tot de kerkschat worden gerekend, maar wel vaak in de kerkelijke schatkamer worden tentoongesteld.

== Geschiedenis ==
[[Bestand:0SchatkamerToningsformulier, ca1750.jpg|thumb|250px|17e-eeuws toningsformulier kerkschat [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaasbasiliek]], [[Maastricht]]]]
[[Bestand:Liège, Museum Grand Curtius, silverware.jpg|thumb|250px|Collectie kerkelijk zilver in museum [[Grand Curtius]] in [[Luik (stad)|Luik]]]]
In de middeleeuwen schonken vorsten en andere machthebbers vaak kostbare voorwerpen aan belangrijke kerken om deze machtige kerken aan zich te binden. Zo bezat de [[schatkamer Sint-Servaasbasiliek|schatkamer van de Sint-Servaasbasiliek]] ooit de zeer kostbare [[Einhardsboog]], een geschenk van een van de belangrijkste edelen aan het hof van [[Karel de Grote]]. Het [[borstkruis van Sint-Servaas]] in dezelfde kerkschat is waarschijnlijk een geschenk van [[keizer Hendrik III]].

Soms bevat een kerkschat [[ex voto]]'s en andere schenkingen van vrome parochianen, waarmee dankbaarheid jegens God werd uitgedrukt voor bekomen gunsten. Rijkere families schonken vaak prachtige voorwerpen aan de parochie, bijvoorbeeld kelken, monstransen, reliekhouders en [[kandelaar (voorwerp)|kandelaars]], in de hoop daarmee het eigen [[zieleheil]] zeker te stellen. [[Priester]]s ontvangen bij hun priesterwijding vaak een [[miskelk|kelk]], [[pateen]], of ander liturgisch voorwerp, vaak een geschenk van de ouders. Wanneer de priester sterft, kunnen deze voorwerpen door schenking in de kerkschat worden opgenomen.

Vele liturgische voorwerpen zijn vervaardigd door in hun tijd beroemde vakmensen. Bekend zijn de Maaslandse edelsmeden uit de 12e en 13e eeuw, die enkele van de beroemdste [[reliekschrijn]]en en andere kerkelijke kunstschatten op hun naam hebben staan, onder anderen [[Reinier van Hoei]], [[Hugo van Oignies]] en [[Nicolaas van Verdun]].

Bij de [[beeldenstorm]]en in de 16e eeuw en bij de secularisatie van kapittels en kloosters in de [[Franse tijd in België|Franse tijd]] zijn veel kerkelijke schatten verloren gegaan. Veel gouden en zilveren voorwerpen werden omgesmolten omdat de kerkelijke instellingen hoge oorlogsschattingen kregen opgelegd (voordat ze werden opgeheven). Andere voorwerpen werden verkocht en kwamen in particuliere en openbare collecties terecht. Musea met belangrijke verzamelingen kerkelijke kunstvoorwerpen zijn: het [[Rijksmuseum Amsterdam|Rijksmuseum]] in [[Amsterdam]], het [[Museum Catharijneconvent]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]], de [[Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis]] in [[Brussel (stad)|Brussel]], het [[Grand Curtius]] in [[Luik (stad)|Luik]], het [[Kunstgewerbemuseum]] in [[Berlijn]], het [[Germanisches Nationalmuseum]] in [[Neurenberg]], het [[Musée national du Moyen Âge]] in [[Parijs]], de [[Vaticaanse Musea]] in [[Vaticaanstad]], het [[British Museum]] en het [[Victoria and Albert Museum]] in [[Londen]], [[The Cloisters]] in [[New York (stad)|New York]], het [[Walters Art Museum]] in [[Baltimore (Maryland)|Baltimore]] en het [[Cleveland Museum of Art]] in [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]].

== Hedendaagse functie ==
Tegenwoordig worden de meest kostbare voorwerpen uit een kerkschat, vanwege hun kwetsbaarheid en kunsthistorische waarde, nog maar zelden gebruikt. Veel stukken zijn te duur om te verzekeren en worden in goed beveiligde schatkamers of kluizen bewaard. In sommige gevallen behoren die kerkelijke schatkamers tot de belangrijkste musea in een stad of regio.

Andere voorwerpen hebben hun liturgische functie behouden. Na de zogenaamde [[tweede beeldenstorm]] (sinds het einde van de jaren 1960) nam het gebruik van sommige liturgische voorwerpen af. Zo worden [[reliekschrijn]]en en [[monstrans]]en in [[Nederland]] en [[Vlaanderen]] relatief weinig opgesteld, maar ze zijn gewijd erfgoed en worden hier en daar terug in ere hersteld.

== Kerkelijke schatkamers ==
=== België ===
*[[Brugge]] - [[Sint-Salvatorskathedraal#Kunst|Kunstcollectie Sint-Salvatorskathedraal]]
*[[Gent]] - [[Sint-Baafskathedraal#Kerkschat|Kerkschat Sint-Baafskathedraal]]
*[[Sint-Niklaas]] - [[Sint-Nicolaaskerk (Sint-Niklaas)#Kerkschat|Kerkschat Sint-Nicolaaskerk]]
*[[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] - [[Sint-Pauluskerk (Antwerpen)|Sint-Pauluskerk]]
*[[Zoutleeuw]] - [[Sint-Leonarduskerk (Zoutleeuw)|Sint-Leonarduskerk]]
*[[Halle (Vlaams-Brabant)|Halle]] - [[Sint-Martinusbasiliek (Halle)#Crypte|Kerkschat Sint-Martinusbasiliek]]
*[[Leuven]] - [[Collegiale Sint-Pieterskerk (Leuven)|Collegiale Sint-Pieterskerk]]
*[[Sint-Truiden]] - [[Onze-Lieve-Vrouwekerk (Sint-Truiden)#Schatkamer|Schatkamer Onze-Lieve-Vrouwekerk]]
*[[Tongeren (stad)|Tongeren]] - [[Teseum]] ([[Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Tongeren)|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]])
*[[Maaseik]] - [[Sint-Catharinakerk (Maaseik)#Schatkamer|Schatkamer Sint-Catharinakerk]]
*[[Hoei]] - [[Collegiale kerk Onze-Lieve-Vrouw en Domitianus van Hoei#Kerkschatten|Kerkschat Onze-Lieve-Vrouwekerk]]
*[[Luik (stad)|Luik]] - [[Schatkamer van de kathedraal van Luik]]
*[[Stavelot]] - [[Sint-Sebastiaanskerk (Stavelot)|Sint-Sebastiaanskerk]]
*[[Namen (stad)|Namen]] - [[Beschermde kunstschatten van de kathedraal van Namen]]
* Namen - [[Kerkschat van Oignies]]
*[[Bergen (België)|Bergen]] - [[Sint-Waltrudiskerk (Bergen)|Sint-Waltrudiskerk]]
*[[Zinnik]] - [[Collegiale Sint-Vincentiuskerk|Sint-Vincentiuskerk]]
*[[Doornik]] - [[Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Doornik)|Onze-Lieve-Vrouwekathedraal]]
<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Sint-Niklaas - kerkschat Sint-Nicolaaskerk.jpg|Sint-Nicolaaskerk, Sint-Niklaas
Bestand:Sint-Truiden, OLV-kerk, schatkamer15.jpg|Onze-Lieve-Vrouwekerk, Sint-Truiden
Bestand:Maaseik.Catharinakerk.kerkschat016.jpg|Sint-Catharinakerk, Maaseik
Bestand:Tournai Kathedrale7.jpg|Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, Doornik
</gallery>

=== Nederland ===
*[[Haarlem]] - [[Kathedrale Basiliek Sint Bavo#Kerkschat|Kerkschat Kathedrale Basiliek Sint Bavo]]
*[[Oldenzaal]] - [[Sint-Plechelmusbasiliek]]
*[[Grave (plaats)|Grave]] - [[Sint-Elisabethkerk (Grave)|Sint-Elisabethkerk]]
*[[Thorn (Limburg)|Thorn]] - [[Sint-Michaëlskerk (Thorn)|Sint-Michaëlskerk]]
*[[Susteren]] - [[Sint-Amelbergabasiliek#Kunstwerken in kerk en schatkamer|Schatkamer Sint-Amelbergabasiliek]]
*[[Maastricht]]:
**[[Schatkamer Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Schatkamer Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]]
**[[Schatkamer Sint-Servaasbasiliek]]
*[[Houthem (Nederland)|Houthem]]-[[Sint Gerlach]] - [[Sint-Gerlachuskerk (Houthem)#Schatkamer|Schatkamer Sint-Gerlachuskerk]]
<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Relikwieen Plechelmusbasiliek.jpg|Sint-Plechelmusbasiliek, Oldenzaal
Bestand:Thorn, Abdijkerk, entree westwerk04.jpg|Sint-Michaëlskerk, Thorn
Bestand:1Schatkamer04.jpg|Sint-Servaasbasiliek, Maastricht
Bestand:0OLVSchatkamer01 Zuid.jpg|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, Maastricht
</gallery>

=== Duitsland ===
*[[Quedlinburg (stad)|Quedlinburg]] - [[Sint-Servaaskerk (Quedlinburg)#Domschat|Domschat Sint-Servaaskerk]]
*[[Hildesheim (stad)|Hildesheim]] - [[Dom van Hildesheim#Dommuseum|Dommuseum Hildesheim]]
*[[Fulda (stad)|Fulda]] - [[Dom van Fulda]]
*[[Minden]] - [[Dom van Minden#Domschat|Domschat Sint-Gorgonius- en Sint-Petrusdom]]
*[[Essen (Noordrijn-Westfalen)|Essen]] - [[Dom van Essen#Schatkamer|Schatkamer van de Dom van Essen]]
*[[Keulen (stad)|Keulen]] - [[Dom van Keulen]]
*[[Aken (stad)|Aken]] - [[Dom van Aken]]
*[[Trier]] - [[Dom van Trier]]
*[[Bamberg (stad)|Bamberg]] - [[Dom van Bamberg]]
*[[Münster (stad)|Münster]] - [[Dom van Münster]]
<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Hildesheim Kathedrale Mariä Himmelfahrt Domschatz 1.jpg|Dom van Hildesheim
Bestand:Cologne, Cathedral treasury, liturgical robes01.jpg|Dom van Keulen
Bestand:Dom Trier (28).jpg|Dom van Trier
Bestand:Tragaltärchen Köln um 1180 Bamberg Diözesanmuseum.jpg|Dom van Bamberg
</gallery>

=== Elders ===
*[[Reims]] - [[Paleis van Tau]]
*[[Parijs]]:
**[[Sainte-Chapelle]]
**[[Kathedraal van Saint-Denis]]
*[[Rome (stad)|Rome]]
**[[Sint-Pietersbasiliek]] (''Museo del Tesoro di San Pietro'', onderdeel van [[Vaticaanse Musea]])
**[[Basiliek van Santa Maria Maggiore#Kerkschatten en bijzonderheden|Kerkschat Basiliek van Santa Maria Maggiore]]
*[[Toledo (Spanje)]] - [[Kathedraal van Toledo]]
*[[Burgos (Spanje)]] - [[Kathedraal van Burgos]]
*[[Santiago de Compostella]] (Spanje) - [[Kathedraal van Santiago de Compostella]]
*[[Praag]] - [[Sint-Vituskathedraal (Praag)|Sint-Vituskathedraal]]
*[[Esztergom (stad)|Esztergom]] (Hongarije) - Kathedraal van Esztergom
<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Julie, Intaille CM.jpg|Sint-Deniskathedraal, Parijs
Bestand:Tesoro di san pietro, ciborio di donatello.jpg|Sint-Pietersbasiliek, Rome
Bestand:Cruz de altar y copón (Tesoro de la catedral de Toledo).jpg|Kathedraal van Toledo
Bestand:Esztergom.Treasury.005.jpg|Kathedraal van Esztergom
</gallery>

[[Categorie:Geschiedenis van het christendom]][[Categorie:Christelijke kunst]]

Kerkschat - Bewerkingsoverzicht

Colani op 31 okt 2024 om 10:29