Koningsspil - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-04-11T10:55:57Z

1 versie geïmporteerd

← Oudere versie	Versie van 11 apr 2026 12:55
(geen verschil)

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:51:00Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

← Oudere versie		Versie van 21 nov 2024 03:51
Regel 1:		Regel 1:
	De '''koningsspil''' of '''koning''' is, met uitzondering van (de meeste) [[standerdmolen\|standerdmolens~~]] en [[paltrokmolen\|paltrokmolens~~]], de precies in het midden zittende [[zomereik\|eikenhouten]] of [[grenen (hout)\|grenen]] hoofdas in een [[molen]]. Deze kan 3 m ([[zaagmolen]]) tot 16 m ([[papiermolen]]) lang zijn. De spil bestaat uit een [[Stam (plant)\|boomstam]], waarbij deze op de kop gezet is. De koningsspil staat rechtop en heeft bovenaan de [[bonkelaar]] of het bovenrondsel, waarmee het door het [[bovenwiel]], dat op de bovenas zit, wordt aangedreven. Onder aan de koningsspil zit bij een [[korenmolen]] het spoorwiel dat de [[maalstoel\|steenspillen]] aandrijft. Bij een [[oliemolen]] zit onder aan de koningsspil een onderrondsel en onderbonkelaar. Bij een [[papiermolen]] zitten diverse bonkelaars op de koningsspil. Tussen de bonkelaar of het bovenrondsel zit bij [[bovenkruier]]s de luitafel of de luibonkelaar, die het [[luiwerk]] aandrijft. Bij [[standerdmolen]]s wordt het varkenswiel van het luiwerk aangedreven door het bovenwiel.		De '''koningsspil''' of '''koning''' is, met uitzondering van de meeste [[standerdmolen\|standerdmolens]], de precies in het midden zittende [[zomereik\|eikenhouten]] of [[grenen (hout)\|grenen]] hoofdas in een [[molen]]. Deze kan 3 m ([[zaagmolen]]) tot 16 m ([[papiermolen]]) lang zijn. De spil bestaat uit een [[Stam (plant)\|boomstam]], waarbij deze op de kop gezet is. De koningsspil staat rechtop en heeft bovenaan de [[bonkelaar]] of het bovenrondsel, waarmee het door het [[bovenwiel]], dat op de bovenas zit, wordt aangedreven. Onder aan de koningsspil zit bij een [[korenmolen]] het spoorwiel dat de [[maalstoel\|steenspillen]] aandrijft. Bij een [[oliemolen]] zit onder aan de koningsspil een onderrondsel en onderbonkelaar. Bij een [[papiermolen]] zitten diverse bonkelaars op de koningsspil. Tussen de bonkelaar of het bovenrondsel zit bij [[bovenkruier]]s de luitafel of de luibonkelaar, die het [[luiwerk]] aandrijft. Bij [[standerdmolen]]s wordt het varkenswiel van het luiwerk aangedreven door het bovenwiel.
	[[Bestand:Molen De Passiebloem busdeur in ijzerbalk.jpg\|200px\|thumb\|Busdeur]]		[[Bestand:Molen De Passiebloem busdeur in ijzerbalk.jpg\|200px\|thumb\|Busdeur]]
	[[Bestand:Molen De Passiebloem onderschijfloop en onderbonkelaar.jpg\|200px\|thumb\|Putstoel oliemolen]]		[[Bestand:Molen De Passiebloem onderschijfloop en onderbonkelaar.jpg\|200px\|thumb\|Putstoel oliemolen]]
Regel 28:		Regel 28:
	Bestand:Molen De Hoop Garderen, koningsspil tapijzer vierkante staart.jpg\|Tapijzer met vierkante staart van De Hoop, Garderen		Bestand:Molen De Hoop Garderen, koningsspil tapijzer vierkante staart.jpg\|Tapijzer met vierkante staart van De Hoop, Garderen
	Bestand:Pokhouten lager windmolen.jpg\|Pokhouten lager		Bestand:Pokhouten lager windmolen.jpg\|Pokhouten lager
	Bestand:Walderveense molen tapneuten steenspil.~~JPG~~\|Bronzen lager (links). Hier van een [[steenspil]]		Bestand:Walderveense molen tapneuten steenspil.jpg\|Bronzen lager (links). Hier van een [[steenspil]]
	Bestand:Molen Pelmolen Ter Horst, koningsspil koppeling (1).jpg\|Koppeling gedeelde koningsspil van [[Pelmolen Ter Horst]]		Bestand:Molen Pelmolen Ter Horst, koningsspil koppeling (1).jpg\|Koppeling gedeelde koningsspil van [[Pelmolen Ter Horst]]
	</gallery>		</gallery>

	[[Categorie:Windmolen]]		[[Categorie:Windmolen]]

mw>Johan van Dijk op 17 jul 2024 om 10:02

2024-07-17T10:02:46Z

Nieuwe pagina

De '''koningsspil''' of '''koning''' is, met uitzondering van (de meeste) [[standerdmolen|standerdmolens]] en [[paltrokmolen|paltrokmolens]], de precies in het midden zittende [[zomereik|eikenhouten]] of [[grenen (hout)|grenen]] hoofdas in een [[molen]]. Deze kan 3 m ([[zaagmolen]]) tot 16 m ([[papiermolen]]) lang zijn. De spil bestaat uit een [[Stam (plant)|boomstam]], waarbij deze op de kop gezet is. De koningsspil staat rechtop en heeft bovenaan de [[bonkelaar]] of het bovenrondsel, waarmee het door het [[bovenwiel]], dat op de bovenas zit, wordt aangedreven. Onder aan de koningsspil zit bij een [[korenmolen]] het spoorwiel dat de [[maalstoel|steenspillen]] aandrijft. Bij een [[oliemolen]] zit onder aan de koningsspil een onderrondsel en onderbonkelaar. Bij een [[papiermolen]] zitten diverse bonkelaars op de koningsspil. Tussen de bonkelaar of het bovenrondsel zit bij [[bovenkruier]]s de luitafel of de luibonkelaar, die het [[luiwerk]] aandrijft. Bij [[standerdmolen]]s wordt het varkenswiel van het luiwerk aangedreven door het bovenwiel.
[[Bestand:Molen De Passiebloem busdeur in ijzerbalk.jpg|200px|thumb|Busdeur]]
[[Bestand:Molen De Passiebloem onderschijfloop en onderbonkelaar.jpg|200px|thumb|Putstoel oliemolen]]
[[Bestand:Molen Poldermolen Zuilichem koningsspil tap (1) 1.jpg|200px|thumb|Tap]]
De koningsspil is in de [[bovenkruier|lange spruit]] of in de ijzerbalk gelagerd met een stalen pin (een kroonijzer of een tapijzer) in een zelfsmerend lager met twee neuten van [[pokhout]] of in een lager bestaande uit een linkszittende bronzenneut en een rechtszittende pokhoutenneut. [[Brons]] kan beter tegen een drukbelasting dan pokhout. Een tapijzer, ook wel boventaats genoemd, kan voorzien zijn van vleugels. Ter versteviging van de koningsspil zit er een ijzeren raamwerk omheen, de knuppelstrop. Tegen het kroon- of tapijzer zit een balkje, de busdeur of poortplaat, waardoor men bij het lager kan komen. Tegen dit balkje zitten één of twee stokken, de poortstokken, die de achterwaartse druk van het bovenwiel overbrengen naar de achter in de kap gelegen penbalk, waar het penlager van de bovenas op ligt. Bij twee poortstokken zit er tussen de stokken een kneveltouwtje om ze op hun plaats te houden.

Onder aan de koningsspil zit een gehard stalen lager (de [[taats]]), dat in een taatspot draait, die vroeger gevuld was met [[wonderolie]] of [[raapolie]], maar nu meestal met [[versnellingsbak]]olie of motorolie. De taatspot bestaat uit een gietijzeren bak met een hardstalen bakje, dat met lood is vastgezet en waarin de taats draait. De balk waar de taatspot in zit en waar de koningsspil dus op rust heet bij [[korenmolen]]s de donsbalk of draagbalk,
bij [[poldermolen]]s het spilkalf en bij de [[oliemolen]] de putstoel.

Er zijn ook gedeelde koningsspillen, zoals op de [[Pelmolen Ter Horst]] en de molen [[De Hoop (Oldebroek)|De Hoop]] in Oldebroek, waarbij het onderste deel van de koningsspil de wentelas van de olieslagerij aandrijft.

* Zie ook: [[Koningsas]]

==Fotogalerij==
<gallery perrow="3" widths="200" heights="170">
Bestand:Walderveense molen bonkelaar.jpg|Bonkelaar van de [[Walderveense molen]]
Bestand:Walderveense molen boventaats.jpg|Gevleugeld tapijzer Walderveense molen. Tevens is de poortstok (hier een balk) zichtbaar.
Bestand:Walderveense molen aandrijfwiel luiwerk.jpg|Luitafel van de Walderveense molen
Bestand:Walderveensemolen aandrijving maalstoel 1.jpg|Aandrijving maalstoel door het spoorwiel van de Walderveense molen
Bestand:Molen De Hoop bovenrondsel met bovenwiel.jpg|Bovenrondsel met bovenwiel van [[De Hoop (Garderen)|De Hoop]]. Ook zichtbaar zijn de busdeur, knuppelstrop en poortstokken.
Bestand:Molen De Hoop Garderen spoorwiel.jpg|Spoorwiel aan koningsspil
Bestand:Molen De Hoop Garderen kneltouw poortstokken.jpg|Poortstokken met kneveltouwtje van [[De Hoop (Garderen)|De Hoop]].
Bestand:Molen De Hoop Garderen taats koningsspil.jpg|Taats van koningsspil in spilkalf
Bestand:Concordiamolen taats koningsspil.jpg|Taats koningsspil van de [[Concordia molen]]
Bestand:Molen Poldermolen Zuilichem koningsspil taats 1.jpg|Taats koningsspil van de [[Poldermolen (Zuilichem)|Poldermolen Zuilichem]]
Bestand:Molen tot Voordeel en Genoegen taatspot koningsspil 11 juni 2008.jpg|Taatspot koningsspil
Bestand:Concordiamolen bonkelaar.jpg|Bonkelaar met tap van de [[Concordia molen]]
Bestand:Molen De Hoop Garderen, koningsspil tapijzer vierkante staart.jpg|Tapijzer met vierkante staart van De Hoop, Garderen
Bestand:Pokhouten lager windmolen.jpg|Pokhouten lager
Bestand:Walderveense molen tapneuten steenspil.JPG|Bronzen lager (links). Hier van een [[steenspil]]
Bestand:Molen Pelmolen Ter Horst, koningsspil koppeling (1).jpg|Koppeling gedeelde koningsspil van [[Pelmolen Ter Horst]]
</gallery>

[[Categorie:Windmolen]]