https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=KoppermaandagKoppermaandag - Bewerkingsoverzicht2026-04-25T09:48:54ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Koppermaandag&diff=154192&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"2024-11-23T18:52:17Z<p>Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Adriaen van Nieulandt - koppermaandag in Amsterdam 1604.jpg|thumb|Koppermaandag in Amsterdam, 1604.]]<br />
<br />
'''Koppermaandag''', '''Koppertjesmaandag''' of '''Raasmaandag''' is de eerste maandag na [[Driekoningen]] ([[6 januari]]). Op die dag hielden de [[gilde (beroepsgroep)|gilde]]n traditioneel een [[feestdag]]. De gildebrieven werden voorgelezen en de [[privilege (recht)|privilege]]s die de leden van het gilde genoten, werden opgesomd. Vervolgens trokken de gildelieden de stad in om geld in te zamelen dat vervolgens werd verbrast. Zo sloten zij de donkere periode rond de [[kortste dag]] af. Tegenwoordig wordt de term alleen nog gehanteerd in de grafische industrie. Drukkers en uitgevers sturen vaak een ''koppermaandagprent'' om het nieuwe jaar in te luiden.<br />
<br />
De naam stamt waarschijnlijk van ''kopperen'' dat "feestvieren" of "smullen"<ref>Gabri van Tussenbroek, ''Amsterdam in 1597'', blz. 33, L.J. Veen. Amsterdam, 2009, {{ISBN|978 90 1697 2}}</ref> betekent, via ''kop'' dat staat voor "beker".<br />
<br />
== Geschiedenis ==<br />
Koppermaandag wordt al in de eerste helft van de [[15e eeuw]] genoemd, maar is waarschijnlijk nog ouder. In [[Amsterdam]] mochten op Koppermaandag en de dag erna de [[lepra|leprozen]] de stad in, wat normaal streng verboden was. In optocht ging het naar de [[Dam (Amsterdam)|Dam]]. Vervolgens werd geld ingezameld voor het [[Leprozenhuis (Amsterdam)|Leprozenhuis]] en kregen de leprozen een maaltijd aangeboden. Vanaf 1604 werd de optocht verboden omdat die te veel overlast veroorzaakte.<br />
<br />
Toen in de 18<sup>e</sup> eeuw de gilden werden afgeschaft, bleef de traditie van de feestdag alleen in stand onder de [[drukker]]s. De gezellen van de drukkers drukten als proeve van vakbekwaamheid een speciale prent met een [[heilwens]] erop, de [[Koppermaandagprent]], die zij op Koppermaandag aan de meesterdrukkers en de eigenaar van de [[drukkerij]] overhandigden. In de 19e eeuw werden koppermaandagprenten aan relaties gestuurd, als geschenk. In de loop van de 20e eeuw ging het [[ritueel]] vrijwel verloren, doordat men in plaats van Koppermaandagprenten, [[Kerstkaart|Kerst-]] en [[Nieuwjaarskaart]]en ging versturen. Na de [[Tweede Wereldoorlog]] werd het gebruik deels weer in ere hersteld. In 1948 gebeurde dat in [[Haarlem]], de stad van [[Laurens Janszoon Coster]], en in [['s-Hertogenbosch]], [[Arnhem]] en [[Gouda]], daarna vanaf 1949 in [[Drenthe]], en later ook in [[Noord-Brabant]], [[Zeeland (provincie)|Zeeland]] en in [[Groningen (provincie)|Groningen]]. Verscheidene contribuanten van de [[Stichting Drukwerk in de Marge]] vervaardigen Kopperuitgaven.<br />
<br />
In de Protestantse Gemeente te Schettens-Schraard-Longerhouw (Friesland), is het tot op heden nog steeds gebruik dat de pachters van het kerkenland op uitnodiging van de kerkrentmeesters (voorheen: kerkvoogden) bijeenkomen. De pacht wordt echter al jaren niet meer op deze dag voldaan. Wel ontvangen de pachters nog altijd de pachtnota, die loopt van 5 maart tot 5 maart. Het is bekend dat Schraard reeds in 1814 (volgens kerkenrekening) Koppermaandag hield en waarschijnlijk langer. Naar dit laatste dient nog nader onderzoek te worden verricht.<br />
<br />
==Ploegfeesten==<br />
Op koppermaandag werden op het platteland de ploegfeesten gehouden. Verklede mensen trokken met een ploeg van huis naar huis en haalden geld op om in de kerk kaarsen van te branden. Hoewel de protestanten dit volksgebruik in de 16e eeuw probeerden te verbieden, werd het op sommige plaatsen nog tot in de negentiende eeuw uitgevoerd.<br />
<br />
==Zie ook==<br />
* [[Verloren maandag]]<br />
<br />
== Literatuur ==<br />
* dr. H.J. Prakke, ''Herleving der Koppermaandagviering? - eerherstel voor oud Drukkersfestijn!'', (Van Gorcum & Comp. nv, Assen 1953)<br />
* dr. H.J. Prakke, ''Werkman-waardering op Koppermaandag'' (drukkerij Knoop, Haren, 17 jan 1977)<br />
* N.N., ''Koppermaandag - een grafische studie'' (Drukkerijmuseum Etten-Leur, z.j.)<br />
* David Hartsema, ''Koppermaandag'' (1989; uitgeverij Profiel, Bedum) {{ISBN|90-70287-81-1}}<br />
* Gerdien C. Kuijpers, ''Placaet nopende den ghenen die de Konst van Boek-drukken komen besien - Het koppermaandagver van Petrus Scriverius uit 1622'' (De Ammoniet/Stichting drukwerk in de marge, 1989)<br />
* Tiny Romme, ''Charivari in het oostelijk deel van Noord-Brabant, 1750-1850'', Oss 1987 (niet uitgegeven proefschrift, ligt ter inzake bij het [https://www.archieven.nl/index.php/db?)miview=ldt&mivast=0&mizig=190&miadt=1&miaet=14&micode=ORGANISATIES&minr=771625 BIHC] te 's-Hertogenbosch<br />
* Keith Thomas, ''De ondergang van de magische wereld, Godsdienst en magie in Engeland, 1500-1700'', Agon, 1989, {{ISBN|90-5157-057-0}}<br />
* John de Zoete, Martien Versteeg, Engelse vertaling: Anna E.C. Simoni: ''Koppermaandagprenten, verkenning van een Nederlandse Grafische Traditie, Copper Monday prints, Observation on a Dutch Printing Tradition'', KVB Amsterdam, KVGO Amstelveen, UB Amsterdam, Gary Schwartz SDU 's Gravenhage, 1991, oplage 1500 genummerde exx, {{ISBN|90-61-79-1383}}<br />
* N.N., ''Koppermaandag: een verloren erfgooed'' (FNV Magazine, 30 januari 1993)<br />
* N.N., ''Koppergalerij'' (Van Gorcum & Comp. bv, Assen, KVGO, district de Groote Veenen, 2000)<br />
* Truus Stenvert, Geschiedeniswinkel RUG: ''Zwarte Kunst, 100 jaar Grafische Vakbeweging in Groningen 1892-1992'' (Druk en Papier FNV, Groningen 1992)<br />
* J.A.L. de Meyere, ''Met de beste wensen voor het nieuwe jaar. Utrechtse nieuwjaarsprenten uit vroegere eeuwen'' (Ambo boeken, Baarn)<br />
* Carolien ten Bruggecate, Karen Busman, ''De Ploeg 75'' (uitgeverij Profiel, Bedum 1993)<br />
* Fons Metsaars, Henk Graafhuis, ''Koppermaandag uitgedrukt in Prenten'', (drukkerij erven B. van der Kamp bv, Groningen, 8 januari 2001)<br />
* Raasmaandag. (1984) ''[[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal]]'' (p. 2300, 11e druk, tweede deel)<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Feest]]<br />
[[Categorie:Sociale geschiedenis]]<br />
[[Categorie:Druktechniek]]<br />
[[Categorie:Driekoningen]]</div>Colani