Colani: /* Onderdelen kruisribgewelf */

2024-10-29T13:28:40Z

Onderdelen kruisribgewelf

Nieuwe pagina

Het '''kruisribgewelf''' is een type [[gewelf]] ontstaan uit een haakse ontmoeting van twee [[Tongewelf|tongewelven]]. Dit constructiemodel komt vooral voor in de [[Gotiek (bouwkunst)|gotische bouwkunst]].

==Omschrijving==
Het kruisribgewelf of kortweg (een [[ribgewelf]]) is een type gewelf op een vierhoekige basis met de [[gewelfrib|ribben]] als dragende elementen.
Bij het kruisribgewelf worden de [[diagonaalrib]]ben en de [[gordelboog|gordelbogen]] eerst gebouwd. Op de plaats waar de ribben elkaar kruisen wordt een [[sluitsteen]] of [[gewelfsleutel]] aangebracht.
Daarna wordt de ruimte tussen de ribben opgevuld met metselwerk.
<gallery class="center" heights="220" widths="150" caption="Vergelijk van kruisgraatgewelf en kruisribgewelf">
Bestand:Speyer (DerHexer) 2010-12-19 021.jpg|[[Dom van Speyer]], [[Kruisgraatgewelf|kruis'''graat'''gewelf]], elke travee is een kruispunt van twee [[Tongewelf|tongewelven]]. Stenen kruisgraatgewelven zijn zwaar.
Bestand:Strasbourg cath nef.jpg|[[Kathedraal van Straatsburg]], kruis'''rib'''gewelf, kenmerk van de gotiek, de ribben dragen de meeste last, de schalen zijn dun
</gallery>
Door de draagkracht van de kruisribgewelfribben wordt het mogelijk steeds lichtere en hogere gewelven te bouwen. Daarbij worden ook de [[gewelfkap]]pen gemetseld met een zo licht mogelijk materiaal.

Een kruisribgewelf wordt dus door de ribben gedragen terwijl bij een [[kruisgewelf]] de gewelfkappen zelfdragend zijn.

De druk voortkomende van het [[eigen gewicht]] van de constructie, de [[Overbelasting (constructie)|overbelasting]] en de [[windbelasting]] wordt bij een ribgewelf via de ribben overgebracht, niet op de muurdelen (zoals in de Romaanse bouwwerken), maar op de meest weerstandbiedende punten zoals [[Kolom (bouwkunde)|kolommen]], [[Zuil (bouwkunde)|zuilen]] of [[pilaster]]s. Daardoor worden de muurdelen tussen de zuilen niet belast en kan men zoals in de [[Gotiek (bouwkunst)|Gotische]] bouwwerken grote [[glasraam|glasramen]] voorzien.

==Het kruisribgewelf en het ontstaan van de gotiek==
Het kruisribgewelf werd voor het eerst gebruikt aan het einde van de [[romaanse architectuur|romaanse]] periode (eerste helft 12de eeuw). Dit maakte het ontstaan van de [[Gotiek (bouwkunst)|gotiek]] mogelijk; kerken konden dankzij de lichtere constructie hoger gebouwd worden dan ooit. In de gotiek bereikte het gebruik van het kruisribgewelf zijn hoogtepunt.<br>
Door het kruisribgewelf kreeg het interieur van een gotische kerk haar typische wandopbouw van bovenaan de [[lichtbeuk]], vervolgens het [[triforium]] en ten slotte de [[Arcade (architectuur)|arcaden]].

===Soorten kruisribgewelven===
Er zijn voornamelijk twee soorten kruisribgewelven: het vierdelige kruisribgewelf en het zesdelige kruisribgewelf.
* Het vierdelige kruisribgewelf bestaat uit 2 [[gordelboog|gordelbogen]] met daartussen twee [[diagonaalrib]]ben.
* Het zesdelige kruisribgewelf bestaat ook uit 2 gordelbogen met daartussen twee diagonaalribben; er is echter nog een extra gordelboog parallel aan de twee gordelbogen aangebracht die de diagonaalribben snijdt, daar waar de diagonaalribben elkaar snijden.

Bij een vierdelig kruisribgewelf is tussen de beide gordelbogen een raam aangebracht, terwijl bij een zesdelig kruisribgewelf twee smalle hoge ramen zijn aangebracht.

In de loop van de gotiek-periode slaagde men erin de gordelboog geleidelijk aan te laten verdwijnen en het gewelf volledig op te vangen door middel van de diagonaalribben.

===Andere gewelftypes===
In de late gotiek werd de kruisvorm van het gewelf aangevuld met hulpribben, waardoor complexere gewelftypes ontstonden zoals het [[waaiergewelf]], het [[stergewelf]] en het [[netgewelf]].

Doordat de ribben de dragende elementen zijn, kan het gewelf blijven bestaan, ook al verdwijnen de gewelfkappen. Dit is vaak te zien bij [[ruïne]]s van [[Gotiek (bouwkunst)|gotische]] [[kerk (gebouw)|kerken]], waar de gewelven zijn verdwenen terwijl de ribben nog aanwezig zijn.
<gallery widths=230px heights=150px>
Bestand:Cathedrale de Coutances bordercropped.jpg|Vierdelig kruisribgewelf in de [[Kathedraal van Coutances]].
Bestand:20121007 Beauvais CathedralStPierre DSC00756 PtrQs a.jpg|Zicht op het plafond van de gotische [[kathedraal van Beauvais]] met een zesdelig kruisribgewelf.
</gallery>

==Onderdelen kruisribgewelf==
[[Bestand:Torun ss Johns vaulting detail.jpg|thumb|left|Stergewelf in de kerk van [[Toruń]] met daarin aangegeven verschillende onderdelen.]]
Een kruisribgewelf of een verder ontwikkelde vorm ervan - een stergewelf - bestaat uit de volgende onderdelen:
:A: twee of meer [[gordelboog|gordelbogen]]
:B: twee [[diagonaalrib]]ben
:C: een [[tierceron]], een verdelingsrib tussen de hoofdribben
:D: een [[druiper (bouwkunde)|druiper]], een doorhangende [[sluitsteen]], karakteristiek voor de late gotiek en vaak rijkelijk bewerkt
:E: een [[lierne (bouwkunde)|lierne]], een kleine verbindingsrib
:F: twee schild- of [[muraalboog|muraalbogen]]

{{Navigatie onderdelen kruiskerk}}

[[Categorie:Gewelf]][[Categorie:Gotiek]]

Kruisribgewelf - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Onderdelen kruisribgewelf */