Colani op 24 nov 2024 om 22:00

2024-11-24T22:00:21Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Het Muiderslot, objectnr A 12943.jpg|thumb|Het Muiderslot in 1617; Paulus van Loo was drost van 1561-1579 en P. C. Hooft werd in 1609 als drost aangesteld]]
Een '''landdrost''', drost of drossaard was in de [[late middeleeuwen]], vooral in noordwestelijk [[Duitsland]] (aan de [[Nederrijn]], in [[Westfalen (streek)|Westfalen]] en [[Oost-Friesland]]) maar ook in [[Mecklenburg]], [[Sleeswijk-Holstein]] en in de [[Nederlanden]], een functionaris die voor een bepaald gebied de landsheer vertegenwoordigde met als taken handhaving openbare orde, wetgeving, rechtspraak en verdediging van het toegewezen territorium.<ref>[[:de:drost|drost in noordwestelijk Europa]]</ref> In de [[Franse tijd in Nederland|Franse tijd]] werd de term landdrost ingevoerd voor een [[Nederland]]s bestuurs[[ambtenaar]] die een bepaald gebied bestuurde.

== Drost in de middeleeuwse Nederlanden ==
Het drostambt bestond reeds in de [[middeleeuwen]] in het [[Sticht Utrecht]]. De drosten van [[Twente]] resideerden oorspronkelijk waarschijnlijk te [[Goor]], later gewoonlijk op hun eigen kasteel of [[havezate]]. In [[Holland]], [[Graafschap Zeeland|Zeeland]], [[Vlaanderen]] en [[Henegouwen]] werd voor een dergelijke functionaris meestal de naam [[baljuw]] gebruikt. Door het ontbreken van effectief grafelijk gezag kwam de functie in [[Friesland]] tijdens de middeleeuwen niet of slechts voor korte tijd voor.
[[Bestand:T Drosthuis te diepenhem - Cornelis Pronk 1732.png|thumb|Het Drosthuis te [[Diepenheim]] (Cornelis Pronk 1732)]]
== Drost tijdens de Republiek ==
In de [[Republiek der zeven verenigde Nederlanden]] was de drost een van de bestuurders van een stad of een bepaald gebied. Zo bestond het bestuur van [[Muiden]] uit een drossaard, twee [[burgemeester]]s, vijf [[schepen]]en, drie weesmeesters en een armeester.<ref>De bekendste drost van Muiden is [[Pieter Corneliszoon Hooft]].</ref> Diverse drosten waren tevens [[Rentmeester (beroep)|rentmeester]] of [[Dijkgraaf (waterschap)|dijkgraaf]]. Zo was sinds 1678 de drost van Muiden ook dijkgraaf voor de dijk vanaf de uitmonding van de [[Vecht (Utrecht)|Vecht]] tot aan [[Naarden]]. De heerlijkheden van het baljuwschap [[Oudewater]] hadden eveneens een drost die dijkgraaf was en met vijf [[Hoogheemraad|hoogheemraden]] het Dijkgraaf- en Hoogheemraadschap bestuurde. De drosten in Holland werden aangesteld door de [[Staten van Holland en West-Friesland]].

In [[Gelderland]] en [[Overijssel]] eisten de drosten nog steeds de middeleeuwse [[drostendiensten]].<ref>Gelderland had o.a. een drost in [[Buren (stad)|Buren]], [[Kuilenburg]], [[Zutphen (stad)|Zutphen]], [[’s-Heerenberg]] en [[Didam]]. In Overijssel waren tijdens de Republiek vijf drosten: in [[Salland]], [[IJsselmuiden (plaats)|IJsselmuiden]], [[Vollenhove]], [[Twente]] en [[Haaksbergen]]. (A. A.Beekman, Het dijk- en waterschapsrecht in Nederland deel 1 (’s Gravenhage 1905) pp. 558, 559)</ref> Hoewel Overijssel ze probeerde af te schaffen, eerst in 1631 en daarna in 1657, bleven ze bestaan en werden ze bij een besluit in 1717 opnieuw geregeld. Vanaf 1778 betoogde [[Joan Derk van der Capellen tot den Pol]] de onwettigheid ervan en 1783 werden ze in Overijssel afgeschaft. In Gelderland vervielen ze ten slotte bij de [[Bataafse revolutie]] van 1795.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSFUBA02:000012275:00145 L. J. Sparnaaij, Landbouwpacht 1e deel (Gouda 1903) p. 112 drostendiensten]</ref>

== Drost in de Franse tijd ==
In het [[Koninkrijk Holland]] (1806-1810) werd in de wetten en decreten van april 1807 voor het eerst geregeld dat er één persoon aan het hoofd van elk [[departementen van de Nederlanden|departement]] (provincie) stond. Zijn titel was landdrost en zijn functie is vergelijkbaar met de latere commissaris der Koning(in). De landdrost kreeg voor het dagelijks bestuur zes [[Assessor (functie)|assessoren]] en een secretaris-generaal ter beschikking, respectievelijk vergelijkbaar met de huidige gedeputeerde staten en de griffier.

In Gelderland werd aan het hoofd van elk van de drie kwartieren, Arnhem, Zutphen en Nijmegen een kwartierdrost aangesteld.<ref>In 1808 is de rangorde van de Gelderse kwartieren gewijzigd: Arnhem eerste, Zutphen tweede en Nijmegen derde kwartier.</ref> Kwartierdrost was vanaf 1808 een nieuwe functie en bestond uit het houden van toezicht op de plattelandsgemeenten. Het [[Land van Valkenburg]] behoorde vanaf de 14e eeuw tot de Brabantse [[Landen van Overmaas]]. De drossaard van Valkenburg bestuurde het gebied namens de hertog van Brabant.

== Drost in het koninkrijk der Nederlanden ==
Tussen 1949 en 1963 werden de geannexeerde [[Duitsland|Duitse]] gebieden [[Elten]] en [[Selfkant]] door een landdrost bestuurd. Ook de polders van het [[Zuiderzeewerken|Zuiderzeeproject]] werden bestuurd door landdrosten, van wie [[Han Lammers]] en [[Roelf Hofstee Holtrop]] de bekendsten waren. Deze polders werden na het droogvallen nog niet meteen gemeentelijk ingedeeld, maar hadden een tijdlang de status van [[openbaar lichaam]]. Met de opheffing van het [[Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders]] per 1 januari 1996 verdween de functie van landdrost uit het Nederlandse openbaar bestuur.<ref>[https://www.digibron.nl/search/detail/162ef265bb13580ee608766eecc748c0/markermeer-mogelijk-sneller-ingepolderd Markermeer mogelijk sneller ingepolderd], Reformatorisch Dagblad, 8 december 1995. [https://web.archive.org/web/20181212074846/https://www.digibron.nl/search/detail/162ef265bb13580ee608766eecc748c0/markermeer-mogelijk-sneller-ingepolderd Gearchiveerd] op 12 december 2018.</ref>
[[Bestand:Graaff Reinet.jpg|thumb|Drostdy van [[Graaff-Reinet (stad)|Graaff-Reinet]], [[Zuid-Afrika]]]]
== Drost in de Nederlandse Kaapkolonie ==
Ook in de [[Nederlandse Kaapkolonie]] en de [[Boerenrepublieken]] werd de titel van landdrost gebruikt. Zo hadden de landdrost en heemraden van [[Stellenbosch (stad)|Stellenbosch]] het wettig gezag over ‘al de zwervers die zich een weg baanden naar het binnenland’. Het district [[Republiek Graaff-Reinet|Graaff-Reinet]] kreeg op verzoek van de kolonisten in 1785 een drost. Nog steeds is er een Drostdy-huis (of Drostdij-huis) uit deze tijd. In het Afrikaans wordt een magistraat ook nu nog landdros genoemd.
<ref>Korte geschiedenis van Zuid-Afrika van 1486 tot 1835 (’s Gravenhage 1891), verkorte Nederlandse vertaling door F. W. Reitz van de Engelse versie van Geo. M. Theal. pp. 159 en 193</ref>

== Zie ook ==
* [[Landdrostambt van Zutphen]]
* [[Landdrost en Assessoren van Utrecht]]
* [[Drossaard van Friesland]]
* [[Lijst van drosten van Drenthe]]
* [[Lijst van drosten van Twente]]
* [[Lijst van landdrosten van Tudderen en Elten]]
* [[Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder#Landdrosten|Lijst van landdrosten van het Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder]]
* [[Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders|Lijst van landdrosten van het Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Ambtelijke titulatuur]][[Categorie:Feodaal recht]][[Categorie:Landdrost| Landdrost]][[Categorie:Feodaliteit]][[Categorie:Historisch beroep]]

Landdrost - Bewerkingsoverzicht

Colani op 24 nov 2024 om 22:00