Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:51:17Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox heilige
| naam = De heilige Lebuinus
| geboortedatum =
| geboorteplaats = [[Engeland (hoofdbetekenis)|Engeland]]
| sterfdatum = omstreeks [[773]]<ref name="overleden"/>
| sterfplaats = [[Deventer]]
| feestdag = [[12 november]]
| vereerd_bij = [[Rooms-Katholieke Kerk]]
| afbeelding = Lebuinus.jpg
| onderschrift = Fresco van Sint-Lebuinus in de [[Grote of Lebuinuskerk]] in Deventer
| titels =
| zaligverklaring_datum =
| zaligverklaring_plaats =
| zaligverklaring_door =
| heiligverklaring_datum =
| heiligverklaring_plaats =
| heiligverklaring_door =
| attributen =
| schrijn = [[Broederenkerk (Deventer)|Broederenkerk te Deventer]]
| oppressie_datum =
| oppressie_door =
| controverse =
}}
'''Lebuinus''' (spreek uit: Lebuïnus, [[Oudengels|Angelsaksisch]]: ''Liafwin'') (onbekend - [[Deventer]], ca. [[773]]<ref name="overleden">Otten (2006), p. 7</ref>) was een [[Angelsaksen|Angelsaksische]] [[missionaris]] uit de [[8e eeuw|achtste eeuw]]. Hij is [[heiligverklaring|heilig verklaard]]. Hij is de [[patroonheilige]] van [[Deventer]].

== Verblijf in de Lage Landen ==
Lebuinus werd geboren uit [[Angelsaksen|Angelsaksische]] ouders in Engeland, maar hij bracht het grootste deel van zijn leven door in de [[Lage Landen (staatkunde)|Lage Landen]]. In [[754]] meldde hij zich bij de leider van de Utrechtse kerk, [[Gregorius van Utrecht]]. Deze gaf hem de opdracht om in het gebied van het huidige [[Gelderland]] en [[Overijssel]] de [[Saksen (volk)|Saksen]] te [[kerstening|kerstenen]]. Door de succesvolle prediking van Lebuinus werd de [[Oudsaksische godsdienst|heidense Saksische religie]] in het gebied door steeds meer inwoners verlaten voor het [[Christendom]]. Er kwam echter ook een heidense reactie op gang, en Lebuinus' bekeringswerk werd door sommige Saksische leiders ongedaan gemaakt. Naar aanleiding van de vervolging, ging Lebuinus naar de [[ding (rechtspraak)|algemene vergadering van het ding]] te [[Markelo]] (''Marclo'', mogelijk op de [[Dingspelerberg]]) waar hij echter door een wonder aan de wraak van de Saksische leiders kon ontkomen.<ref>[http://www.heiligen.net/heiligen/11/12/11-12-0780-lebuinus.php Heiligen.net Lebuinus, Sint]. [https://web.archive.org/web/20230306210912/http://www.heiligen.net/heiligen/11/12/11-12-0780-lebuinus.php Gearchiveerd] op 6 maart 2023.</ref> Het is echter ook mogelijk, dat dit feit en het wonder zich afspeelden in een verdwenen nederzetting met dezelfde naam nabij [[Nienburg/Weser]] in [[Nedersaksen]], [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitsland]].

[[Bestand:Deventer_lebuinusstuiver.jpg|thumb|260px|Deventer [[stuiver]] uit 1509, zilver. De voorzijde toont sint Lebuinus, de keerzijde de adelaar uit het Deventer stadswapen.]]
De vroegmiddeleeuwse heiligenlevens en geschiedwerken mogen niet worden gelezen als teksten waarin de auteurs historische feiten en gebeurtenissen vastlegden. De schrijvers van heiligenlevens hadden daartoe de intentie niet, zij wilden allereerst met hun 'biografie' de hoofdpersoon door verheerlijking een status geven waardoor hij of zij als heilige vereerd kon worden. Ook de twee heiligenlevens die het optreden van Lebuinus in de Saksische Volksvergadering beschrijven, de anonieme [[Vita antiqua]] van omstreeks 850 en de [[Vita Lebuini]] die [[Hucbald]] (ook wel Hucbaldus genoemd) omstreeks 920 schreef, moeten met de nodige omzichtigheid worden geraadpleegd. Dat deze beide vitae geen weergave zijn van historische feiten, was in het historische onderzoek naar Lebuinus vanaf het begin duidelijk. Zo laten zowel de anonieme auteur als Hucbaldus Lebuinus in zijn toespraak tot de Saksische volksvergadering dingen zeggen die ten tijde van Lebuinus nog niet waren gebeurd. De auteurs maakte gebruik van zijn kennis achteraf. Want als de Saksen niet zouden bekeren, zo dreigde Lebuinus, dan staat in het buurland een koning klaar om jullie land binnen te trekken, te plunderen en te verwoesten en om jullie krachten in vele oorlogen uit te putten. Hij zal jullie in ballingschap leiden, je beroven van je erfdeel, je doden met het zwaard en jullie bezittingen geven aan wie hij wil, en naderhand zullen jullie zijn slaven zijn van zowel hem als van zijn opvolgers. Die dreigementen van Lebuinus komen geheel overeen met hetgeen de Saksen overkwam in de oorlog die [[Karel de Grote]] van [[772]] tot [[804]] tegen hen voerde. Hij was de koning die in het buurland klaarstond om de Saksen met veel geweld te kerstenen. Lebuinus zou uiteindelijk niet meer zijn geweest dan een onbelangrijke, lokale evangelieprediker. Timerding (1929) kwalificeerde Lebuinus expeditie naar Marklo als 'zweifellos sagenhaft, oder von dem verfasser frei erdichtet': ofwel ongekend fantastisch, ofwel verzonnen. Ongeveer even ver gaan de conclusies van Matthias Springer in zijn boek 'Die Sachsen' uit 2004.<ref>Otten (2012), p.53-54</ref>

Als het verhaal over Lebuinus' bezoek aan de Saksische [[Ding (rechtspraak)|volksvergadering]] te ''Marklo'' aan de [[Wezer]] al een kern van waarheid bevat, dan is de locatie van dit Marklo niet te zoeken in [[Markelo]] in [[Twente]], en waarschijnlijk ook niet in [[Marklohe]] ten zuiden van [[Nienburg/Weser]]. Duitse geleerden achten<ref>A. Hunecke, R. Quaschny: Rehme, 1250 Jahre Orts- und Heimatgeschichte. Verlag für Regionalgeschichte, Bielefeld 2003, {{ISBN|3-89534-465-6}}, blz. 50</ref> Lohe, gemeente [[Bad Oeynhausen]], dat 10 km ten westen van de Wezer ligt, nog het minst onwaarschijnlijk als locatie van deze dingplaats.

[[Bestand:Hilligenböke1.jpg|thumb|200px|Gedenksteen Hilligenböke (waar Lebuinus bescherming zou hebben gekregen) in Schwarzenmoor gem. Herford]]
Over het in het oosten van de gemeente [[Herford (stad)|Herford]] liggende dorpje Schwarzenmoor gaat een oude legende. Dicht bij de gemeentegrens met Ortsteil Lohe van Bad Oeynhausen, op de hoek van de Alte Heerstraße en de weg Hilligenböke (heiligenbeuk) staat een gedenksteen voor Sint Lebuinus, een missionaris die in het jaar 772 bij de Saksische dingvergadering in Marklo aan de Wezer moedig het evangelie onder de nog heidense Saksen zou hebben gepredikt. Daardoor joeg hij de Saksen tegen zich in het harnas. Die wilden hem daarop doodslaan. Hier zou een beukenboom gestaan hebben, die zich beschermend voor Lebuinus geopend zou hebben en hem verborg.

Als onderdeel van zijn activiteiten stichtte hij diverse kerken in het gebied, onder andere in [[Wilp]] (''Wilpa''), de [[Nederlands Hervormde Kerk (Wilp)|Dorpskerk Wilp]] nabij [[Voorst (dorp)|Voorst]], waar de Saksische bekeerde weduwe Averhilde hem bijstond in de oprichting van [[parochie (Kerk)|parochie]] en kerk. De heidense reactie van leidende Saksen vernietigde echter veel kerken tot aan de versterking van de [[Franken (volk)|Frankische]] heerschappij in latere decennia.<br />
Hij overleed omstreeks 773 en werd begraven in een door hem gesticht kerkje in Deventer, later herbouwd door de heilige [[Liudger|Ludgerus]]. Op de plaats van dit kerkje verrees in de elfde eeuw een [[kapittelkerk]], gewijd aan Lebuinis. Deze had enige tijd de status van [[kathedraal]] maar werd bij de [[Reformatie]] in 1591 door de protestanten in gebruik genomen als de [[Grote of Lebuinuskerk|Grote Kerk]]. De middeleeuwse [[Broederenkerk (Deventer)|Broederenkerk]], die ook in protestantse handen kwam, kon in de 1803 weer in gebruik worden genomen door de rooms-katholieke gemeenschap. Ze werd toen eveneens gewijd aan Lebuinus.

== Verwantschap met Livinus van Gent ==
Lebuinus en zijn levensbeschrijving bevatten veel overeenkomsten met die van de (buiten Nederland) veel bekendere [[Livinus van Gent|Sint-Lieven]], zowel in de naam met de oorsprong Liafwin/Leofwine alsook in andere persoons- en plaatsnamen. Bovendien hebben beide heiligen 12 november als [[naamdag]]. Er wordt zowel gesteld dat Livinus een kopie van Lebuinus is als andersom. Overtuigende bewijzen ontbreken voor beide stellingen, maar mogelijk hebben de apart vereerde heiligen wel de oorsprong in dezelfde persoon.<ref>{{aut|Carasso-Kok, M.}} (1981). Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen: heiligenlevens, annalen, kronieken en andere in Nederland geschreven verhalende bronnen (Vol. 2). Brill Archive. [https://books.google.nl/books?id=ALjPDDIIJY0C&pg=PA54 Geraadpleegs van Google Books]. [https://web.archive.org/web/20230908230710/https://books.google.nl/books?id=ALjPDDIIJY0C&pg=PA54 Gearchiveerd] op 9 september 2023.</ref><ref>{{aut|Helmholt, K.}} (2014, februari). "De heilige Siamese tweeling Lebuinus en Livinus van Saksen". In: ''SEMafoor - Kwartaalblad van SEM Studiekring Eerste Millennium, 14''(1). {{ISSN|1567-5203}}. [https://www.semafoor.info/nl/Archive/SEMafoor/14_1 Te downloaden vanaf www.semafoor.info]</ref>

== Iconografie ==
In de christelijke [[iconografie]] wordt Lebuinus afgebeeld met een [[dalmatiek (liturgie)|dalmatiek]] of een [[kazuifel]]. In zijn ene hand heeft hij een gouden kruis en in de andere een boek. Aan het kruis zit soms een vaantje.<ref>[http://twente.okkn.nl/?b=20 Website OKKN]</ref>

== Voorwerpen en relieken ==
[[Bestand:Lebuïnuskelk, Museum Catharijneconvent, Utrecht1.jpg|thumb|200px|left|Lebuinuskelk]]
In [[Museum Catharijneconvent]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]] bevindt zich een [[miskelk|kelk]] waarvan de legende vertelt dat deze aan Lebuinus heeft toebehoord. Tegenwoordig wordt aangenomen dat dit onjuist is, omdat de kelk vervaardigd zou zijn in de negende eeuw in de paleisschool van [[Karel de Grote]] in [[Aken (stad)|Aken]]. Ook bevinden zich in het Catharijneconvent drie geweven relieken van Lebuinus: een gedeelte uit de sierrand van een [[kazuifel]] en fragmenten van een [[albe (onderkleed)|albe]] en een [[Cingel (koord)|cingel]].

Restanten van Lebuinus' stoffelijk overschot bevonden zich in de Lebuinuskerk, waar na de Reformatie de [[processie]]s waarin zijn [[relikwie|relieken]] werden rondgedragen werden verboden. Deze relieken bevinden zich thans in de Broederenkerk in Deventer.

== Door Lebuinus gestichte kerken ==
* Inmiddels verdwenen kerk in [[Zoeterwoude]], omstreeks 750.
* [[Sint-Lambertuskerk (Heemse)|Sint-Lambertuskerk]], ook bekend als de ''Witte Kerk'', in [[Heemse]], tussen 750 en 762.
* [[Grote of Sint-Michaëlskerk (Zwolle)|Grote of Sint-Michaëlskerk]] in [[Zwolle (hoofdbetekenis)|Zwolle]], omstreeks 765.
* De [[Nederlands Hervormde Kerk (Wilp)|Dorpskerk]] in [[Wilp]], omstreeks 765.
* [[Grote of Lebuinuskerk]] in Deventer, omstreeks 768.

{{Appendix|1=|2=
'''Bronnen'''
* D. Otten (2006), ''Middeleeuwse studies en bronnen XCII: Lebuïnus, een gedreven missionaris''. Hilversum, Nederland: Verloren B.V. {{ISBN|90-6550-914-3}}
* D. Otten (2012), ''Hoe God verscheen in Saksenland''. Deventer, Nederland: st. Deventer Universitaire Pers. {{ISBN|978-90-79378-08-1}}
'''Referenties en noten'''
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Heilige in het christendom]]
[[Categorie:Karolingisch heilige]]
[[Categorie:Geschiedenis van Deventer]]
[[Categorie:Geschiedenis van Overijssel]]
[[Categorie:Missionaris in Nederland]]
[[Categorie:Brits missionaris]]
[[Categorie:Nederlands heilige of zalige]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 8e eeuw]]

Lebuinus - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"