https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=LeisteenLeisteen - Bewerkingsoverzicht2026-04-20T05:54:01ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Leisteen&diff=157345&oldid=prevColani op 27 nov 2024 om 18:392024-11-27T18:39:06Z<p></p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Afbeelding:Leisteen.jpg|thumb|Dakdekking van leisteen]]<br />
[[Afbeelding:SlateUSGOV.jpg|thumb|Leisteen]]<br />
[[Afbeelding:Schiefertafelmitschwamm.jpg|thumb|Lei met spons ± 1950]]<br />
[[Afbeelding:Schiefergriffel.jpg|thumb|Griffel]]<br />
[[Afbeelding:Welsh_Slate_Museum.jpg|thumb|Leisteenmuseum, Llanberis, Wales]]<br />
'''Leisteen''' of '''schiefer'''<ref>de naam '''schiefer''' wordt vooral in België gebruikt; {{Citeer boek|titel=Cursus petrologie van de Universiteit Gent|auteurlink=|auteur=P. Van den haute|medeauteurs=P. De Paepe|taal=nl|url=|uitgever=|datum=2013|pagina's=|ISBN=}}</ref> ([[Engels]]: slate; [[Duits]]: Schiefer) is een [[metamorf gesteente]] dat gekenmerkt wordt door een duidelijke, dominante [[Foliatie (geologie)|foliatie]] van afwisselende laagjes [[kwarts]] met [[veldspaat]] en laagjes [[mica]]. Dankzij deze foliatie heeft leisteen een sterke [[splijting (gesteente)|splijting]] en verbrokkelt het in dunne, plaatvormige brokken. Leisteen wordt in de natuur gevormd door de [[metamorfose (geologie)|metamorfose]] van [[klei]]rijk sediment, zoals [[schalie (gesteente)|schalie]] of [[kleisteen]]. Het wordt veel als [[dakbedekking]] gebruikt, zeker in gebieden waar het aan het oppervlak voorkomt, zoals in het zuiden van [[België]] en aangrenzende delen van [[Duitsland]]. Leisteen is daar gemakkelijk te winnen.<br />
<br />
==Vorming==<br />
Leisteen is [[klei]] die onder hoge [[Druk (grootheid)|druk]] werd omgevormd. Deze metamorfose is bij leisteen laaggradig vergeleken met gesteenten als [[schist]] of [[gneis]]. De belangrijkste mineralen in een leisteen die bij metamorfose zijn gevormd zijn [[kwarts]] en [[mica]]. Leisteen kan daarnaast relatief hoge percentages sporenmineralen zoals [[hematiet]], [[rutiel]], [[grafiet]] en [[pyriet]] bevatten. De mica geeft het gesteente de karakteristieke splijting.<br />
<br />
==Variaties==<br />
Er zijn diverse soorten leisteen, afhankelijk van de oorsprong. Belangrijke factoren zijn organisch gehalte, korrelgroottepercentages, vetgehalte enz. en ook andere eigenschappen als slijtvastheid, vorstbestendigheid, [[dichtheid (natuurkunde)|soortelijke massa]] en hardheid hangen hiermee samen.<br />
<br />
==Toepassingen==<br />
De toepassingen van leisteen zijn:<br />
* Bouwmateriaal voor dakbedekking ([[daklei]])<br />
* [[Lei (schrijfplank)|Schrijfplankjes]] (schrijflei)<br />
* Schrijfstift om mee op een schrijfplankje te schrijven (griffellei)<br />
* Onderplaten voor professionele [[biljart]]tafels<br />
* Als onderdeel van een wapenuitrusting, bij wijze van pantser<br />
* In aquaria (door de vorm is het geschikt om er schuilplaatsen van te bouwen)<br />
*Naambordje (bij de voordeur van een huis)<br />
*Vloertegels<br />
<br />
Naast natuurleien zijn er kunststeenleien (ook wel tegelpannen genoemd). In kunstleien is in het verleden vaak [[asbest]] verwerkt.<br />
<br />
[[Bestand:Taille d'une ardoise.jpg|thumb|left|Een Franse leihamer]]<br />
Leisteen heeft de eigenschap warmte goed te geleiden, daarom zijn er soms leisteenplaten gebruikt bij bouw van een [[haard]] in een woonruimte.<br />
<br />
Leisteen werd vroeger veel gebruikt voor dakpannen in België, Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. In bepaalde streken in Europa en Noord-Amerika wordt het nog steeds als dakbedekking gebruikt.<br />
<br />
===Leisteen als bouwmateriaal===<br />
Voordeel van leisteen als bouwmateriaal is dat het gemakkelijk in kleine plakjes is te zagen om te verwerken. Het is bovendien niet waterdoorlatend. Doordat het wat vettig is en weinig poriën heeft, is ook het schoonmaken eenvoudig. Nadelen zijn dat het niet erg slijtvast is en gemakkelijk afbrokkelt doordat het uit laagjes bestaat.<br />
<br />
Als dakbedekking wordt de steensoort nog steeds gebruikt, hoewel het betrekkelijk duur is per vierkante meter. Ook is het niet overal toepasbaar; water dat tussen de laagjes komt zet uit bij bevriezen en leisteen vergaat dan ook erg snel in streken met een koud klimaat. Leisteen wordt ook toegepast in vloeren. Noorse lei is daar een voorbeeld van. Slijtage zal niet opvallen in verband met de schilfering. Noorse lei is zilver/antraciet. Chinese lei geeft een roodbruine roest af.<br />
<br />
===Wapenuitrusting===<br />
Sommige [[First Nations]]-stammen in Canada gebruikten stukken leisteen als harnas. Onder de kleding droeg men, als ten strijde werd getrokken, aan een koord opgehangen stukken leisteen ter bescherming tegen pijlen en speren.<br />
<br />
==Zie ook==<br />
* [[Lei (schrijfplank)]]<br />
* [[Daklei]]<br />
{{appendix||2=<br />
==Voetnoten==<br />
<references/><br />
}}<br />
<br />
[[Categorie:Metamorf gesteente]][[Categorie:Natuursteen]]</div>Colani