Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:19:16Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox artiest
| naam = Lin Jaldati
| afbeelding = Henk Wanink 1930-1939 Lin Jaldati.jpg
| onderschrift = Lin Jaldati, circa 1938
| volledige naam = Rebekka Brilleslijper
| alias = Lien Brilleslijper
| bijnaam = Lientje
| bijnamen =
| geboren = [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]], [[13 december]] [[1912]]
| overleden = [[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]], [[31 augustus]] [[1988]]
| land = {{NL}} <br />{{DE}}
| jaren-actief = 1938−1942
| genre = [[Jiddische muziek]]
| beroep = [[zanger]]es, danseres, verzetsstrijder
| instrument =
| zangstem =
| invloed =
| label =
| acts =
| gerelateerd = [[Eberhard Rebling]]
| bekende instrumenten =
| portaal =
| website =
| imdb =
| allmusic =
| myspace =
| lastfm = Lin+Jaldati
| portaal2 = Tweede Wereldoorlog
}}
'''Lin Jaldati''', pseudoniem van '''Rebekka (Lien) Brilleslijper''' ([[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]], [[13 december]] [[1912]] – [[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]], [[31 augustus]] [[1988]]), was een Nederlands-Duits-[[Joden|Joods]] [[verzet (Tweede Wereldoorlog)|verzetsstrijdster]], overlevende van de [[Holocaust]] en een van de laatste mensen die [[Anne Frank]] nog in levenden lijve gezien hebben. Ze was [[zanger]]es van [[Jiddisch]]e liederen en was de zus van [[Janny Brandes-Brilleslijper]] (1916-2003). Na de Tweede Wereldoorlog emigreerde ze naar de DDR (Oost-Duitsland).

== Biografie ==
Ze werd geboren in de [[Joden Houttuinen]], hoek Uilenburgersteeg, als Rebekka Brilleslijper, en was een dochter van Joseph Brilleslijper en Fijtje Gerritse.<ref>[https://athenaeumscheltema.nl/leesfragmenten/2024/lied-van-verzet fragment uit ''Lied van verzet''], ''https://athenaeumscheltema.nl/''</ref>

Vanaf haar veertiende werkte Lin Jaldati in een naaiatelier. In haar vrije tijd nam zij dansles bij [[Florrie Rodrigo]] en daarna [[Lili Green]]. In 1934 danste zij bij [[Het Nederlandsch Ballet]] van Green en werkte zij aan enkele grote [[revue (theater)|revues]] mee. In de door Joodse [[immigratie|immigranten]] uit [[Oost-Europa]] opgerichte culturele vereniging Sch.Ans-ki leerde zij veel Jiddische liederen kennen. Vanaf 1938 trad zij als solozangeres en -danseres op met de [[pianist]] [[Eberhard Rebling]], haar latere echtgenoot. In 1942 moest ze onderduiken. De gezusters Brilleslijper huurden een huis en een vakantiewoning in [[Bergen (plaats in Noord-Holland)|Bergen]] en doken daar met beide gezinnen en hun ouders onder. Ze moesten er echter weg omdat de Duitsers in het kustgebied de [[Atlantik Wall]] gingen aanleggen.<ref name="oorlogsverhalen">[https://oorlogsverhalen.com/oorlogsverhalen/janny-en-lien-brilleslijper/ Janny en Lien Brilleslijper], ''Stichting Oorlogsverhalen''. [https://web.archive.org/web/20230306234201/https://oorlogsverhalen.com/oorlogsverhalen/janny-en-lien-brilleslijper/ Gearchiveerd] op 6 maart 2023.</ref>
[[Bestand:Villa 't Hooge Nest.jpg|thumb|Villa 't Hooge Nest]]
Vanaf februari 1943 huurde ze met Rebling een vrijstaand huis, [[Villa 't Hooge Nest]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.tracesofwar.nl/sights/137468/Onderduikadres-t-Hooge-Nest.htm |titel=Onderduikadres 't Hooge Nest |bezochtdatum=26 juni 2024 |archiefdatum=2024-06-26 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240626144842/https://www.tracesofwar.nl/sights/137468/Onderduikadres-t-Hooge-Nest.htm |dodeurl=ja}}</ref> in [[Huizen]], waar ze onderdak boden aan [[Jodendom|Joodse]] onderduikers. In 1944 werden ze echter verraden. Ze werd samen met haar zuster Janny naar [[kamp Westerbork]] getransporteerd en in de strafbarak geïnterneerd. De zusters moesten in de werkbarakken werken. Daarbij ontmoetten ze opnieuw het gezin Frank dat ze eerder op het [[Station Amsterdam Centraal|Centraal Station]] hadden ontmoet<ref name="trouw">[https://www.trouw.nl/nieuws/kampvriendin-anne-en-margot-frank-overleden~b38425c4/ Kampvriendin Anne en Margot Frank overleden], ''[[Trouw (krant)|Trouw]]'' (20 augustus 2003). [https://web.archive.org/web/20230224200530/https://www.trouw.nl/nieuws/kampvriendin-anne-en-margot-frank-overleden~b38425c4/ Gearchiveerd] op 24 februari 2023.</ref> en raakten met hen bevriend.<ref name="ofrank">[https://www.annefrank.org/nl/anne-frank/de-tijdlijn/de-hele-tijdlijn/#88 In kennis stelling Otto Frank van het overlijden van Margot en Anne] (geraadpleegd op 31 oktober 2019)</ref> Van Westerbork werden ze naar [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] gedeporteerd. Later kwamen de zusters in [[Bergen-Belsen]] terecht. Anne Frank en haar zuster Margot werden er na hun overlijden aldaar door de gezusters Brillenslijper begraven. Lien overleefde als een van de weinige personen uit haar familie de [[Holocaust in Nederland|Holocaust]], samen met haar zuster.

Na de oorlog kon zij haar carrière samen met haar man Eberhard Rebling voortzetten. In 1952 [[emigratie|emigreerde]] het echtpaar met hun beide dochters, Kathinka en [[Jalda Rebling|Jalda]], naar [[Oost-Berlijn]]. In de [[Duitse Democratische Republiek|DDR]] was zij lang de enige vertolkster van Jiddische muziek. Vooral vanaf 1967 was het DDR-regime echter zeer wantrouwend tegenover Lin Jaldati en mocht zij jarenlang geen Jiddische liederen zingen. In de laatste jaren van haar leven heeft ze nog grote successen behaald. Ze overleed in 1988.

In 2022 vernoemde de gemeente Amsterdam [[Janny en Lien Brilleslijperbrug|brug 253]] naar haar en haar zuster.<ref>{{Citeer web |url= https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2022-293451.html |titel=Besluit van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam houdende regels over: Naamgeving openbare ruimten (Vaststellen Janny en Lien Brilleslijperbrug in stadsdeel Centrum) |werk=Gemeenteblad (2022-293451) |uitgever=Gemeente Amsterdam |datum=2022-06-29 | |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230323104249/https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2022-293451.html |archiefdatum=2023-03-23}}</ref>

== Bibliografie ==
Samen met haar man beschreef ze de onderduikperiode in Huizen in ''Sag nie, du gehst den letzten Weg'' (1986). [[Roxane van Iperen]] schreef over dezelfde periode de bestseller ''<nowiki>'t Hooge Nest</nowiki>'' (2018), waarbij ze, volgens journaliste [[Annemieke Hendriks]], sterk leunde op het boek van Jaldati en Rebling, en de rol van Rebling wegwiste.<ref>[https://www.tzum.info/2021/11/nieuws-roxane-van-iperen-moffelt-belangrijke-bron-weg-in-t-hooge-nest-volgens-annemieke-hendriks/ Roxane van Iperen moffelt belangrijke bron weg in ’t Hooge Nest volgens Annemieke Hendriks], ''[[Tzum (tijdschrift)|Tzum]]'', 29 november 2021. [https://web.archive.org/web/20230215223601/https://www.tzum.info/2021/11/nieuws-roxane-van-iperen-moffelt-belangrijke-bron-weg-in-t-hooge-nest-volgens-annemieke-hendriks/ Gearchiveerd] op 15 februari 2023.</ref> In mei 2024 verscheen de Nederlandse vertaling van ''Sag nie, du gehst den letzten Weg'' van de hand van Johan Meijer, Diete Oudesluijs, Rimco Spanjer en Sander Stotijn onder de titel ''Lied van verzet''.

Janny en Lien Brilleslijper worden ook beschreven in 'Ze doen ons niets'. Vervolging en deportatie van de joden in Nederland 1940-1945 (2016) door Carrie Lakerveld en Victor Levie.

== Discografie ==
* 1966: ''Lin Jaldati singt'' (VEB Deutsche Schallplatte Berlin – Eterna, Best.-Nr. 8 10 024)
* 1982: ''Lin Jaldati – Jiddische Lieder'' (VEB Deutsche Schallplatte Berlin – AMIGA, Best.-Nr. 8 45 198)
* 2008: ''Lin Jaldati & Eberhard Rebling, Jiddische Lieder'' (Hastedt Verlag & Musikedition Bremen – HT 5332)

== Hoorspel ==
* 1986: Georg Büchner: ''Woyzeck'' (Verschiedenes) – Regie: Joachim Staritz (hoorspel – DDR-radio)

== Bibliografie ==
* Lin Jaldati, Eberhard Rebling: Lied van verzet. Het bijzondere levensverhaal van twee bewoners van ’t Hooge Nest. Boom, 2024, {{ISBN|9789024463244}}

{{Appendix|2=
* {{de}} ''[https://web.archive.org/web/20070929124325/https://www.freitag.de/2006/52/06522001.php Musik und die Stille zwischen den Tönen]'', ''Freitag, Die Ost-West Wochenzeitung'', 22 december 2006 (via [[Wayback Machine]])
* [https://web.archive.org/web/20040917162442/http://www.annefrank.org/content.asp?PID=435&LID=1 'We wilden laten zien wat de nazi’s gedaan hadden.'], ''annefrank.org'', 2003 (via Wayback Machine)
* {{de}} [http://www.barbarossa-musik.de/index.php?s=8&cd=52&genre=19&cd_detail=1 Website van de Duitse platenmaatschappij Barbarossa]
{{References}}
}}
{{Navigatie Jiddisch}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Jaldati, Lin}}
[[Categorie:Kampgevangene in Auschwitz]]
[[Categorie:Kampgevangene in Bergen-Belsen]]
[[Categorie:Kampgevangene in Westerbork]]
[[Categorie:Nederlands Holocaustoverlevende]]
[[Categorie:Nederlands verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog]]
[[Categorie:Nederlands zanger]]
[[Categorie:Oost-Duits zanger]]
[[Categorie:Pseudoniem]]
[[Categorie:Vertolker van Jiddische muziek]]

Lin Jaldati - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd