Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:22:57Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox persoon
| naam = Mala Zimetbaum
| afbeelding = Mala Zimetbaum (1918-1944).jpg
| onderschrift =
| volledigenaam =
| geboortenaam = Malka Zimetbaum
| bijnaam =
| geboorteplaats = [[Brzesko (plaats)|Brzesko]]
| geboortedatum = [[26 januari]] [[1918]]
| sterfplaats = [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]]
| sterfdatum = [[15 september]] [[1944]]
| nationaliteit =
| land =
| beroep =
| bekendvan =
| religie =
| politiek =
| zieook =
| website =
| handtekening =
| portaal = Tweede Wereldoorlog
}}

'''Mala Zimetbaum''' ([[Brzesko (plaats)|Brzesko]], [[26 januari]] [[1918]] - [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]], [[15 september]] [[1944]], officieel: Malke Zimetbaum) was een [[Antwerpen (stad)|Antwerp]]se [[Joden|Jodin]] van [[Polen|Poolse]] herkomst.

==Jeugd==
Mala Zimetbaum was het zesde en jongste kind van Pinkas Zimetbaum en Chaya Schmalzer. In 1928 emigreerde het gezin van Polen naar België, waar het zich in Antwerpen vestigde.

Mala was een briljante student en mocht een klas overslaan, maar toen zij in 1932 klaar was met school, werd er van haar verwacht dat zij ging werken om mee het gezin te onderhouden - haar vader werd blind - in plaats van naar de vervolgschool te gaan.

Mala meldde zich aan voor een opleiding als naaister bij Maison Lilian, een modehuis bekend om zijn haute-couturekledij, en kreeg er een werkplek aangeboden. Na ruim acht jaar werd ze er ontslaan, maar snel vond ze nieuw werk en begin 1942 ging ze aan de slag op het secretariaat van de American Diamond Company. Wanneer de directie enkele maanden later, in april, besloot om naar de VS te emigreren als gevolg van de anti-joodse maatregelen in de diamantsector, sloeg Mala het aanbod om mee te gaan af. Hoogstwaarschijnlijk was het voor haar ondenkbaar om haar ouders achter te laten.

==Deportatie naar Auschwitz==
In juli [[1942]], waarschijnlijk de 22e,<ref name="jwa">{{Citeer web |url= https://jwa.org/encyclopedia/article/zimetbaum-mala |archiefurl = https://web.archive.org/web/20200616095819/https://jwa.org/encyclopedia/article/zimetbaum-mala | archiefdatum =16 juni 2020 |titel=Mala Zimetbaum |auteur= |uitgever= |datum= |bezochtdatum=16 juni 2020}}</ref> werd Mala Zimetbaum gearresteerd bij een controlepost in Antwerpen-Centraal, nadat ze de trein van Brussel naar Antwerpen had genomen. Mala werd naar Fort Breendonk gebracht en kort daarna, op 27 juli 1942, aan het werk gezet bij de registratieprocedure in Dossinkazerne in Mechelen omwille van haar talenkennis.

Op 15 september 1942 werd Mala, geselecteerd voor Transport X, zelf naar [[Auschwitz-Birkenau]] gedeporteerd.

Mala sprak vloeiend Pools, Duits, Vlaams, Frans, Jiddisch en Engels, en was daardoor een bevoorrechte gevangene die mocht optreden als vertaalster en verbindingspersoon/bezorger van boodschappen tussen de kampleiding.

Vooral tijdens haar gevangenschap viel ze op als een bijzonder heldhaftige vrouw, die waar ze kon medegevangenen hielp (bv. door medicatie te bezorgen aan zieken) en velen gered heeft van een gang naar de gaskamers (bv. door nummers van medegevangenen die naar de gaskamers geleid zouden worden te veranderen).

==Edek Galiński==
[[Bestand:Edward Galinski (1926-1944).jpg|thumb|Edward (Edek) Galiński (1923-1944).]]
[[Edward Galiński]] (1923 - 1944), bijgenaamd Edek van niet-Joodse herkomst, werd geboren op 10 mei 1923 in Wieckowice, Polen. Hij werkte voor het Poolse leger in de strijd tegen de nazi's. Hij werd gearresteerd en met 728 andere politieke gevangenen op 14 juni 1940 gedeporteerd naar Auschwitz, waar Mala hem leerde kennen.

==Ontsnapping en executie==
In 24 juni [[1944]] ontsnapten Mala en Edek uit Auschwitz.<ref name="jwa" /> Ze werden echter na een paar weken, waarschijnlijk op 6 juli,<ref name="jwa" /> opnieuw opgepakt, volgens sommige bronnen bij een grensovergang in de bergen, volgens andere tijdens het kopen van een brood in de naburige stad. Ondanks folteringen kwamen de beulen de namen van gevangenen die bij de ontsnapping geholpen hadden niet te weten. Edek en Mala zouden terechtgesteld worden. De executie aan de galg was door de [[Schutzstaffel|SS]] geënsceneerd: om een voorbeeld te stellen, in de hoop het toenemend aantal vluchtpogingen in te dijken, moest hiervoor het voltallig kamp aantreden. Er zijn dus veel getuigen van Mala's en Edeks einde op [[15 september]] [[1944]], respectievelijk in het vrouwen- en mannenkamp.

Mala en Edek hadden zich voorgenomen om zich niet te laten vermoorden door de kampleiding. Tijdens het openingswoord van haar executie, haalde Mala plots een scheermes boven, waarmee ze in haar pols sneed. Johann Ruiters, Unterscharführer verantwoordelijk voor de werkverdeling in het kamp, greep haar bij de arm waarop Mala hem met haar bebloede hand in zijn gezicht sloeg. Ze riep: "Moordenaars, jullie zullen snel voor jullie daden boeten", waarna ze zich tot de vrouwen richtte: "Mijn zusters, wees niet bang! Hun einde is nabij. Ik ben er heel zeker van." Mala werd naar de ziekenboeg gebracht en vervolgens naar het crematorium. Er zijn verschillende versies van wat er daarna gebeurde en hoe zij om het leven kwam.

Mala Zimetbaum liet een grote indruk na op vele gevangenen die, doordat deze gebeurtenissen zich tamelijk laat in de oorlog hebben afgespeeld, veelal hebben overleefd; vandaar het groot aantal getuigenissen. De oorvijg was niet enkel een vernedering voor de kampleiding, maar een daad van verzet en vastbeslotenheid om niet op te geven, waar de andere vrouwen moed uit putten.

==Literatuur==
[[Bestand:Woonhuis_Zimetbaum.jpg|thumb|Woonhuis van Mala Zimetbaum in de Marinisstraat nr. 7, [[Borgerhout|Borgerhout-Antwerpen]].]]
Na de oorlog zijn diverse films en boeken over haar uitgebracht.
* Barbara Beuys, ''Mala Zimetbaum. Heldin van Auschwitz.'' 2024. Manteau.
* [[Israel Gutman]], ''Mala Zimetbaum'', in: ''Enzyklopädie des Holocaust'', Bd. 3, München 1995.
* Gérard Huber, ''Mala. Une femme juive héroique dans le camp d'Auschwitz-Birkenau'', Parijs 2006.
* [[Hermann Langbein]], ''Menschen in Auschwitz'', Frankfurt aan de Main. 1980. {{ISBN|3-548-33014-2}}
* [[Jürgen Serke]], ''Die Gesichter von Auschwitz'', in: [[Cicero (Magazin)|Cicero-Magazin]], Mei 2005, S. 66 ff.
* Lorenz Sichelschmidt, ''Mala. Ein Leben und eine Liebe in Auschwitz'', Bremen 1995.

==Antwerpen==
In 2019 bracht straatkunstenaar [[Joachim Lambrechts]] een muurschildering van Zimetbaum aan in de Montensstraat te [[Borgerhout|Borgerhout-Antwerpen]]. Ze woonde in de nabijgelegen Marinisstraat, op nr. 7.<ref>{{Citeer web|url=https://www.antwerpenherdenkt.be/activiteiten/muurschildering-mala-zimetbaum|titel=Muurschildering Mala Zimetbaum|bezochtdatum=21 november 2019|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=|uitgever=|taal=|archiefdatum=16 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200516144835/https://www.antwerpenherdenkt.be/activiteiten/muurschildering-mala-zimetbaum|dodeurl=ja}}</ref>

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20120930182847/http://isurvived.org/Frameset4References-2/-Mala-Ed.html Mala Zimetbaum] op het Holocaust Survivors and Remembrance Project: "Forget You Not"
* [https://jwa.org/encyclopedia/article/zimetbaum-mala Mala Zimetbaum in het Jewish Women's Archive]

{{Commonscat|Mala Zimetbaum}}
{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Zimetbaum, Mala}}
[[Categorie:Belgisch Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]

Mala Zimetbaum - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd