Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Maliespel tussen [[Frederik V van de Palts en Frederik Hendrik van Oranje door Adriaen van de Venne, ''c.'' 1620-1626]] Adriaen van de Venne, maliespel in een paleistuin, c. 1614 Bestand:Franse edelman, op de rug gezien, gekleed volgens de mode van ca. 1630 Le Jardin de la Noblesse Fran…'

2026-03-18T08:11:47Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|260px|Maliespel tussen [[Frederik V van de Palts en Frederik Hendrik van Oranje door Adriaen van de Venne, ''c.'' 1620-1626]] thumb|260px|Adriaen van de Venne, maliespel in een paleistuin, c. 1614 Bestand:Franse edelman, op de rug gezien, gekleed volgens de mode van ca. 1630 Le Jardin de la Noblesse Fran…'

Nieuwe pagina

[[Bestand:A game of Pell-Mell.jpg|thumb|260px|Maliespel tussen [[Frederik V van de Palts]] en [[Frederik Hendrik van Oranje]] door [[Adriaen van de Venne]], ''c.'' 1620-1626]]
[[Bestand:Adriaen van de Venne (Dutch - A Jeu de Paume Before a Country Palace - Google Art Project.jpg|thumb|260px|Adriaen van de Venne, maliespel in een paleistuin, c. 1614]]
[[Bestand:Franse edelman, op de rug gezien, gekleed volgens de mode van ca. 1630 Le Jardin de la Noblesse Françoise (serietitel) Kostuums van de Franse adel (serietitel), RP-P-OB-42.109.jpg|thumb|260px|[[Abraham Bosse]], kostuumprent van een Franse edelman met slaghout voor het maliespel, 1629]]'''Malie''' of het '''maliespel''' is een spel, waarbij een houten bal met een slaghout op een lange baan met zo weinig mogelijk slagen tussen twee palen wordt geslagen, waarbij halverwege de baan een poort moest worden genomen.

== Geschiedenis ==
In de [[16e eeuw]] werd aan het Franse hof het balspel ''mail'' gespeeld. Van dit ''jeu de mail'' bestonden vier varianten. Bij het ''jeu de mail au grands coups'' moest men in een bepaald aantal slagen zover mogelijk komen. ''Mail à la chicane'' leek het meest op [[colf]]. ''En partie'' en ''au rouet'' werd respectievelijk door twee paren en individueel gespeeld, op een vaste lange baan.<br>
Met het Nederlandse maliespel wordt het Franse mail op een vaste baan bedoeld, ''pallemaille'' geheten, dat zou verwijzen naar het Italiaanse ''pallamaglio'', bal en malie, in het Nederlands ook wel verbasterd tot ''palmalie''. Het spel werd als deftig gezien en het bezit van een maliebaan gaf een zekere status.

== Het spel ==
De houten bal werd geslagen met een ''maille'', een flexibele stok van taai hout met een [[fluweel|fluwelen]] handvat en voorzien van het enigszins afgeschuinde en met metaal beklede hamerslag ([[Latijn]]: 'malleus', hamer). Er waren ook stokken met aan beide einden een kop onder een andere hoek. Vaak werd het spel echter met het vertrouwde colfmateriaal gespeeld.
<br>
Op de vaste baan moest, net als bij het [[colf]]spel, de bal in zo weinig mogelijk slagen naar een doel worden geslagen - in dit spel een paal aan beide uiteinden van de baan. Daarbij diende in het midden van de baan ook nog een poort, de ''passé'', te worden genomen. Het spel vergde de nodige fysieke kracht van de spelers.

== Verschil tussen maliespel en colf ==
Een van de verschillen tussen het maliespel en colf was dat de bal bij het maliespel niet vanaf een tuitje, maar ''op den gelijcke gront'' werd afgeslagen en ook laag moest blijven. Een boete voor ''deselve op hoopies te zetten'' kon drie schellingen (ca € 0,07) bedragen. Met andere woorden: het was verboden op een maliebaan te colven, wat dus kennelijk wel gebeurde.

== Verspreiding ==
Het maliespel was in de zeventiende eeuw populair in heel [[Europa (continent)|Europa]].

=== Frankrijk ===
Veel Franse steden hadden in de zeventiende eeuw een ''Champs de Mail''. De [[Porte Maillot]] van Parijs is vermoedelijk naar dit spel genoemd, dat daar in het [[Bois de Boulogne]] werd gespeeld. In Frankrijk zijn, behalve in Parijs, maliebanen bekend in Nancy, Lyon, Metz en La Rochelle.

=== Nederland ===
Van de vier stedelijke maliebanen in Nederland rest in Den Haag nog het [[Malieveld]], dat overigens niet voor het maliespel bedoeld was maar naast de baan lag (de huidige Boorlaan). Utrecht, Amsterdam en Leiden hebben nog steeds de [[Maliebaan (Utrecht)|Maliebaan]]. Bij [[paleis Het Loo]], [[Kasteel Arcen]] in Noord-Limburg en op de [[Circumvallatielinie (Groenlo)|wallen van Groenlo]] liggen nog banen.

=== België ===
In 1597 werd in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] per [[plakkaat|ordonnantie]] het maliespel verboden omdat verschillende voorbijgangers erdoor gekwetst waren geraakt.{{Bron?||2022|07|26}}

=== Duitsland ===
In Duitsland vinden we maliebanen onder meer in München ([[Hofgarten]], [[Schloss Nymphenburg]], [[Schloss Schleissheim]]), Landshut, Esslingen am Neckar, Stuttgart, Pillnitz bei Dresden, Karsruhe-Durlach, [[Hamburg-Altona]] ([[Palmaille]]), Bayreuth (Hofgarten und Eremitage, Sommerresidenz Himmelkron), Ansbach (Hofgarten), Heidelberg ([[Schloss Heidelberg]], Hortus Palatinus) en Thurnau.

=== Angelsaksische landen ===
Londen heeft nog steeds zijn [[Pall Mall (straat)|Pall Mall]] (pallemaile) bij [[St. James’s Palace]], and ook zijn [[The Mall (Londen)|Mall]] die naar [[Buckingham Palace]] leidt. In de achttiende eeuw kreeg ook de stad [[Washington D.C.]], dankzij de Franse architect [[Pierre L'Enfant]], een ''mall'', nu de [[National Mall]].

In het Engels heeft het woord mall, via de hoedanigheid van openbare schaduwrijke laan, in de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Verenigde Staten]], [[Canada (hoofdbetekenis)|Canada]] en [[Australië (land)|Australië]] de betekenis gekregen van winkelstraat, of winkelcentrum.

== Literatuur ==
*''Kolven, het plaisir om sig in dezelve te diverteren''. Uitgave 2001 van de Kolfclub Utrecht [[St. Eloyen Gasthuis]].
*''Die Baille-Maille-Allee zu Himmelkron''. Brochure mei 2013 van Reinhard Stelzer.

== Zie ook ==
* [[Beugelen (sport)|Beugelen]]
* [[Chole]]
* [[Colf]]
* [[Croquet]]
* [[Golf (sport)|Golf]]
* [[Kaatsen]]
* [[Kolven (sport)|Kolven]]
* [[IJscolf]]
* [[Maliebaan (Utrecht)|Maliebaan]]

== Externe link ==
* [https://web.archive.org/web/20110724150255/http://www.colf-kolf.nl/"Webmuseum Colf & Kolf, van middeleeuwen tot heden", met daarin veel aandacht voor het maliespel - colf-kolf.nl (gearchiveerd)]
[[Categorie:Balsport]]

Malie (spel) - Bewerkingsoverzicht